भांगरभूंय | प्रतिनिधी
मारियुन प्रयोग करप सोडलें ना. ताणें पत्रकार, लेखक, बी हांचे खातीर चित्रां काडलीं. तशेंच, आमंत्रणा वयल्यान विदेशी देशां खातिरूय काडलीं.
तो घडये संवसारांतलो सगल्यांत तरणो चित्रीक डायरी लेखक. तो एक अश्टताशी कलाकार जावंक पावलो पूण लोक ताची व्यंगचित्रकार म्हणुनूच याद काडटात. ताणें वेगळ्या वेगळ्या शैल्यांनी आनी माध्यमांनी काम केलां. तो जरी आपली निशाणी ‘मारियु’ अशी करी तरी तो तितलोच मिरांदूय आशिल्लो. मिरांद हाचो पुर्तुगेज अर्थ ‘तोखणायेक पात्र’.
मारियु कार्लूश दु रुझारियु ब्रितु मिरांद हो जल्मताच हुशार. दमणाक 2 मे, 1926 ह्या दिसा जल्मल्ल्या मारियुचें भुरगेपण लोटले जाणटेल्यांच्या घरांत वाचन, खेळ, संगीत, आनी चडांत चड रेखाटणेंत गेलें. ताणें वणटींचेर बिरकिटावचें न्हय म्हणून आवयन ताका चोपड्यो, पेन्सिली, पॅनां, बी दिवन ताची सगली उर्जा चित्रांच्या रुपांत एकठांय करपांत वाट करून दिली. तो दर दिसा उमेदीन कसली ना कसली नोंद करीत रावलो. 26 वर्सांचो जातासर ताच्यो असल्यो 18 चोपड्यो जाल्यो.
ताची चित्र रुपांत काणयो सांगपाची कळाशी पळोवन आवयन ताचें नांव मुंबयचे जे जे स्कूल ऑफ आर्ट हे संस्थेंत घालें. पूण ताणें कलाकार म्हणून प्रशिक्षण घेतलेंच ना. खरें म्हणल्यार, पयल्याच दिसा ताणें कलेची शाळा सोडली आनी मुंबयचे सेंट झेवियर्स कॉलेजींत इंग्लीश साहित्य शिकपा खातीर नांव नोंदयलें. ताची तकली आगळेच तरेन चलताली… आपणा भितर कला आसतना प्रणाली आनी इतिहास हांचे भितर कित्याक घुसपून रावप?
1952 वर्सा ताणें आपली डायरी बरोवपाचे संवयेचें वेवसायांत रुपांतर केलें. तो ‘ध करंट’ आनी हेर खबरेपत्रां खातीर चित्रां काडूंक लागलो. रोखडोच ‘ध इलस्ट्रेटेड विकली’ ह्या नेमाळ्यान ताका आपोवणें दिलें. उपरांतचो इतिहास सगल्यांक खबर आसा. रोखडोच मारियु राष्ट्रीय नामनेचो व्यंगचित्रकार जावंक पावलो. पूण सामकोच राजकी असो न्हय. राजकारण्यांनी ताका अडचणी करतकच ताणें समाजीक व्यंगचित्रकार जावपाचें थारायलें. ताणें आपलें लक्ष नोकरशाय, फॅशन, लोकाच्यो संवयो, मोनजात, संगीत, काफे, बी हांचेर केंद्रीत केलें.
ह्या वेगळ्या वेगळ्या निरिक्षणांतल्यान यादींत उरपा सारकिल्यो व्यंगचित्रीक प्रतिमा निर्माण जाल्यो: मीस फोंसेक, पात्रांव आनी ताचो कारकून गोडबोले; भ्रश्ट राजकारणी बंडलदास आनी ताचो सहाय्यक मुनस्वामी; आनी ओडलायणी आनी मोहक अशे बॉलिवूड नट रजनी निंबुपानी आनी बलराज बलराम. हीं सगलीं सवंगां कशीं ध इलस्ट्रेटेड विकली, ध टायम्स ऑफ इंडिया, फॅमिना, फिल्मफॅर आनी इकॉनॉमीक टायम्स हातूंत येवंक लागलीं. मारियुचो सदासांगाती सुणो ताचो मोनजाती वयलो मोग आनी ताचें स्वताचें ब्रीद वाक्य ‘चूक करप हें मानवी; माफ करप सुण्याचें’ हें प्रदर्शीत करतालो.
मारियुन प्रयोग करप सोडलें ना. ताणें पत्रकार, लेखक, बी हांचे खातीर चित्रां काडलीं. तशेंच, आमंत्रणा वयल्यान विदेशी देशां खातिरूय काडलीं. भोंवड्यांची आवड आनी नकसूद गजालींची आवड आशिल्लो हो मनीस भोंवड्यांक वेळ मेळचो म्हणून फ्रिलान्सींग करूंक लागलो. ताणें सगल्या सुवातां वयलो आत्मो घोंटलो आनी त्या त्या लोकांचो मोग जिखलो. ताका सिनेमा प्रीय आशिल्लो. 1979 वर्सा ताणें ‘ध ही व्हुल्व्स’ ह्या गोंयांत काडिल्ल्या दुसऱ्या म्हाझुजा वेळा वयल्या सिनेमा खातीर सर्जनशील कलाकार म्हणून काम पळयलें. 1983 वर्सा ताणें दिग्दर्शक श्याम बेनेगल हाका ‘त्रिकाल’ हो सिनेमा आपल्या लोटलेच्या घरांत ‘शूट’ करूंक दिलो. ताची असामान्य पटकथा मिरांदांच्या घराब्याचेर आधारीत आशिल्ली.
संवसारभर भोंविल्ल्या मारियुचें काळीज मात गोंयांत उरलें. तो एक खांपो गोंयकार जाचें व्यंगचित्रांचें पुस्तक Goa with Love हातूंतल्यान ताचो गोंया विशींचो मोग प्रगट जाता. जाचीं चित्रां वणटीचित्रां म्हणून खाजगी आनी भौशीक सुवातांचेर रुपांतरीत जावन प्रदर्शीत जातात असो एकलोय भारतीय आसचो ना.
कांय दसकां संवसाराचे फाटीर भोंवले उपरांत 1996 त मारियु आनी घरकान्न हबिबा आपल्या गांवघरा लोटले परतलीं. पूण ताणें केन्ना निवृत्ती घेतली ना. आपली हांसयणी वृत्ती मुंबयच्या खबरेपत्रांतल्यान ताणें जायतीं वर्सां चालू दवरली. गोंयच्या दायजाचो मोगी जाल्ल्यान ताणें क्रिस्तांव कलेचें वस्तू संग्रहालय स्थापन करपांत तशेंच रेयश मागुश किल्ल्याचें नुतनीकरण करपांत आधार दिलो. मारियुक गोंय राज्य संस्कृतीक पुरस्कार मेळ्ळो. पद्मश्री (1988), पद्मभूषण (2002) आनी पद्मविभूषण (2012) अशे तीन पद्म पुरस्कार मेळोवपी तो एकलोच गोंयकार. ताका स्पेन आनी पुर्तुगाल हांचे कडल्यानूय भौमान मेळ्ळ्यात.
मारियुची जिवनयात्रा 11 नोव्हेंबर 2011 दिसा सोंपली. कांय दसकां खातीर देशाक हांसोवपी आनी संस्कृतीक पूल बांदपी व्यक्तीक भारत पोरको जालो. पूण ताची परंपरा ताच्या कामांतल्यान चलत आसा. ह्या हास्याच्या गोंयकार म्हाराजान एकदां म्हणिल्लें, ‘कांय काळ असो येता जेन्ना तुका हांसनशें दिसना, पूण एक व्यंगचित्र काडून लोकाक हांसोवचेच पडटात… जसो एक जोकर आपलें दुख्ख लिपोवन लोकाक हांसयता.”
मारियु हो कलेचो खरो ‘दोतोर’ आशिल्लो. ताणें संवसाराक हांसयलो. तातूंतल्यान ताचे मिश्किली फाटली तपस्या समजता.
(लेख अणकारपी : दामोदर घाणेकार)
– ऑस्कर द नोरोन्य
9422 456220
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
