अभिनयांतलें वादळ : विनय आपटे

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आवाजाची सैमीक देणगी, उमेदी व्यक्तीमत्व, अभिनयाची झोपय आनी दिग्दर्शनांत तुळा जावंक शकना अशे प्रतिभेचो विनय आपटे सुमार चार दशकां मनरिजवण उद्देगांत एक दिग्गज म्हूण उरलो.

निर्मातो, दिग्दर्शक, अभिनेतो अशा विंगड भूमिकांतल्यान आपली प्रतिभा तयार करपी हुशार अश्टताशी रंगकर्मी म्हणल्यार विनय आपटे. ताच्या अभिनयाक धार आशिल्ली. आपटेल्या कामाचो व्याप फकत नाटक आनी सिनेमा दिग्दर्शना पुरतो मर्यादीत नाशिल्लो, तर ‘अॅडिक्ट’ सारक्या जायरात एजन्सी वरवीं जायत्या जायरातींचें दिग्दर्शन लेगित ताणें केल्लें.

काळा प्रमाण तंत्रगिन्यानांतल्या नेटान जावपी बदलांची रंगमाची कलाकारांक जाण आसूंक जाय असो ताचो सदांच आग्रो आशिल्लो. बरोच काळ अ. भा. मराठी नाट्य परिशदेच्या कार्यवाह पदाचो ताबो तांचें लागीं आशिल्लो. अभिनय मळार नव्यान प्रवेश करपी लोकांक प्रोत्साहन दिवपाक विनय आपटे सदांच फुडाकार घेतालो. ताच्या व्यक्तिमत्वाचें एक खाशेलपण म्हळ्यार ताचो पहाडी दमदार आवाज. आयकूपा -पळोवपा  माध्यमांत स्वताली सुवात तयार करपा खातीर एक आवाजाच्या गुण विशीश्टतायेचो विनय आपटे नेमको उपेग केल्लो. ताचे जायते शिश्य फकत चित्रपट मळार न्हय, तर वेगवेगळ्या मळारुय शिंपडल्यात जे ताका तत्वांच्या पयल्या गुरू सुवातेर मानतात.

विनय आपटेलो आवाज भारदस्त आशिल्यान खंयचीय भुमिका करतना तो वेगळेच शैलींत संवाद फेक करतालो. 1984 वर्साच्या ‘आशियाई गेम्स’चें  वार्ताकंन आनी ‘गांधी’ ह्या चित्रपटांत ताणें म्हत्वाची भुमिका साकारल्या. नामनेचे नाटककार विजय तेंडुलकार हाचें नाटक म्हणल्यार नाट्यकलाकारां खातीर नाट्य कार्यशाळाच. कारण तेंडुलकाराच्या संवादांतले लिपिल्ले थर पकडप हें दिग्दर्शकाचे नदरेन लेगीत व्हडलें आव्हान, पूण तरणाट्या विनय आपटेन  हें आव्हान स्वीकारलें. आपल्या बळिश्ट आवाज आनी दिग्दर्शनाचो अचूक वापर करून ‘मित्राची गोष्ट ’ नाटकाचें भांगर केलें, अशें म्हणल्यार अतीताय जावची ना. विनय आपटे म्हणल्यार रंगभूय , दूरचित्रवाणी आनी चित्रपट ह्या तीन मळार येसस्वीपणान घुंवपी एक वादळ आशिल्लें.

17 जून 1951 दिसा जल्मल्ल्या विनय आपटेन आपल्या 40 वर्सांच्या अभिनय कारकिर्दींत स्वताच्या गुणवत्तेचेर आपली खाशेली सुवात मेळयिल्ली आनी ती अज्रंवर दवरली. विद्यार्थी काळांत राज्य नाटक सर्तीच्या ‘मॅन विदाऊट शॅडो’ ह्या नाटकांतल्यान माचयेर पदार्पण करपी हो प्रतिभाशाली अभिनेतो कोणालोच आधार घेनासतना ‘गणरंग’ संस्थे वरवीं नट, दिग्दर्शक, नाट्य निर्मातो आनी दूरचित्रवाणी मळार सतत नवें कितें तरी करपाची आवड आशिल्लो सृजनशील कलाकार माचयेर आपली मुळां घट्ट करुन फुल्लो. ह्या नाटकांतले भुमिके खातीर ताका उत्कृश्ट अभिनयाचो पुरस्कार फावो जालो. उपरांत ताणें सलग तीन वर्सां राज्य नाटक सर्तींत दिग्दर्शनाचें इनाम मेळोवन हॅट्रीक पुराय केली.

‘थिएटर ऑफ अव्हेलिबिलिटी’ आनी ‘बहिष्कृत’ ह्या  नाटकांनी ताणें रंगमाचयेचे मांडावळीत बदल करपाचो एक वेगळो प्रयोग केलो. विनय आपटे हांणी मुंबय दूरदर्शनांत निर्मातो म्हणून आपली कारकीर्द सुरू केल्ली. ‘नाटक’,‘गजरा’,‘युवावाणी’ असल्यो जायत्यो दर्जेदार कार्यावळी ताणें तयार केल्ल्यो. सुरवेक छबिलदासाच्या प्रयोगीक नाटकांनीय ताणें अभिनय केल्लो. उंच आवाजाची देण लाबिल्ल्या आपटेन वेगवेगळ्या डॉक्युमेंटरी आनी जाहिरातींकूय आपलो आवाज उधार दिलो. तशेंच ताणें जायत्या कार्यावळींचें सूत्रसंचालन लेगीत केल्लें.

महेश मांजरेकर, श्रीरंग गोडबोले, सुनील बर्वे , सचिन खेडेकर, अतुल परचुरे, सुकन्या कुलकर्णी हांकां आपटेन वेवसायीक नाटकांनी आनी दूरचित्रवाणी माळेंत पयली संद दिली. ‘मी नथुरम गोडसे बोलतोय’ ह्या नामनेच्या नाटकाचें दिग्दर्शन ताणें केल्लें. विजय तेंडुलकाराच्या ‘मित्राची गोष्ट’ आनी ‘अँटिगनी’ ह्या प्रायोगिक नाटकांनीय ताणें अभिनय केल्लो. ‘झी मराठी’ चॅनलाचेर प्रसारीत जावपी ‘एका लग्नाची दुसरी गोष्ट ’ ह्या लोकप्रिय माळयेंत ताणें भुमिका केल्ली. स्टार प्रवाह चॅनलाचेर प्रसारित जाल्ली ‘दुर्वा’ ही तांगेली निमाणी मालिका.

नाटककार प्र. ल. मयेकर आनी विनय आपटे जोडी तयार जाल्ली. वेवसायिक नाटकां तयार करपा खातीर ‘गणरंग’ ही संस्थाय ताणें स्थापन केली. अखिल मराठी नाट्य परिशदेचो उपाध्यक्ष म्हणून ताणें काम केलें. तशेंच गंगाराम गवाणकर हांच्या ‘करायचंय ते दणक्यात’ ह्या सिनेमाचें दिग्दर्शनय केलें.

करारी नदर, सैमिक अभिनया खातीर विनय आपटेची नामना आशिल्ली. रंगमाची, टीव्ही माळो आनी चित्रपटांतल्या नटां खातीर ‘आपटे शाळा’ विनय आपटे हो आद्यप्रवर्तक. अभिनय, दिग्दर्शन आनी निर्मिती ह्या तीन मळांचो जाणकार विनय आपटे हाणें सत्तरच्या दशकांत कॉलेजीच्या रंगमाचयेंतल्यान कारकीर्द सुरू केली. ‘पुंडलीक शेट्टीवार’, ‘कुल वृतांत’, ‘अपुरी’ हीं ताचीं एकअंकीं नाटकां लोकप्रीय जालीं.1972 वर्सा तो दूरचित्रवाणी पडद्याचेर आयलो आनी ताका प्रेक्षकांची तोखणाय मेळ्ळी.

‘गजरा’ ही संकल्पना हिट जाली. पूण, ताचे परस ताच्या लघुनाटकांक चड लोकप्रियताय मेळ्ळी.

‘मित्राची गोष्ट’, ‘घनदाट’, ‘सवाल अंधाराचा’, ‘कुसुम मनोहर लेले’, ‘मी नथुराम गोडसे बोलतोय…’ अशी एका परस एक नाटकां ताणें केली. मुंबय पार्ल्यांतल्या तांगेल्या ‘गॉसिप ग्रुप’ नावांचें पंगडान खुब वेवसायिक नाटकां केली. ‘आभाळमाया’ ह्या माळेन मराठीत म्हामाळयांचें पर्व  सुरू जाल्लें. दर एका  कलाकृतीत खाशेलो ‘आपटे’ टच जाणवतालो. कलाकारान भूमिका समरसून कशी करची हाची देख घेवची जाल्यार आपटेल्या अभिनयांतल्यान. 

स्वतःक दिग्दर्शन करपाची चड रूच आसूनय अरुण नलावडे या वांगडी इश्टान दिग्दर्शित केल्या ‘रानभूल’ नाटकात ताणें अप्रतिम अभिनय साकारला. तेंडूलकार ते प्रदीप दळवी मेरेन जायत्या नाटककाराल्या संहितांक आपटेचो टच मेळ्ळो. मित्राची गोष्ट’, ‘अँटिगनी’पसून ‘रानभूल’, ‘डॅडी आय लव्ह यू’, ‘तुमचा मुलगा करतो काय?’, ‘कबड्डी कबड्डी’ अशा विंगड नाटकां मदल्यान, ‘खबरदार’, ‘लालबाग परळ’, ‘धमाल’, ‘कॉर्पोरेट’, ‘टार्गेट’, ‘इट्स ब्रेकिंग न्यूज’, ‘चांदनी बार’, ’एक चालीस की लास्ट लोकल’ ह्या मराठी- हिंदी चित्रपटांतल्यान आनी ‘एका लग्नाची दुसरी गोष्ट’, ‘दुर्वा’, ‘वहिनीसाहेब’, ‘आभाळमाया,’ अशा माळांतल्यान विनय आपटेन आपली चमक दाखयिल्ली, तांगेल्या ‘कुसुम मनोहर लेले’ वा ‘नथुराम’ ह्या नाटकांचे हजारांनी प्रयोग निमाणे मेरेन हाऊसफुल  जायत रावले. ताचें श्रय अर्थांतच विनय आपटेच्या संवेदनशील आनी सक्षम दिग्दर्शनाक वता.

शिमलाक शूटिंग करुंक गेल्ले कडेन  तांकां स्वासाचो त्रास जावंक लागलो. मुंबय उपचारा खातीर हाडल्या उपरांत  घरा धाडलो. स्वासाचो त्रास आनी हेर दुयेंसांक लागून उपचारा वेळार ताका 7 डिसेंबर 2013 दिसा मरण आयलें. आवाजाची सैमीक देणगी, उमेदी व्यक्तीमत्व, अभिनयाची झोपय आनी दिग्दर्शनांत तुळा जावंक शकना अशे प्रतिभेचो विनय आपटे सुमार चार दशकां मनरिजवण उद्देगांत एक दिग्गज म्हूण उरलो. 

_______

सुदिन वि. कुर्डीकार