भांगरभूंय | प्रतिनिधी
संवसारांत तिसरें म्हाझूज उदका खातीर जातलें म्हणपाचें भाकीत खूब जाण करतात, आनी तातूंत तथ्यय आसा. जागतीक तापमान वाड, लोकसंख्येत जाल्ली वा, उणें जाल्लें पावसाचें प्रमाण, आटत चलिल्ले उदकां स्रोत, हिसपा भायर वाडिल्ली जंगल तोड मतींत धरली जाल्यार एकाद्र्या नैसर्गीक स्त्रोतां खातिरूच झूज जातलें हें मात खरें. सगळ्या नैसर्गीक संसाधनां मदीं उदकाचें म्हत्व कितें हें वेगळें सांगपाची गरज ना. आमचे संस्कृतायेन उदकाक अमृताचें मोल दिलां. उदक हेंच जिवन म्हणलां. उदक दिवपी न्हंयक आमी जिवन दायीनी म्हणटात.
तशें पळोवंक गेल्यार पृथ्वीच्या पृश्ठभागाचे चार वांटे घातल्यार तीन वांटे उदकान व्यापला. पूण हें सगळें उदक पियेवपा वा मनशाच्या हेर वापरा योग्य न्ही. हातूंतलें सत्त्याण्णव टक्के उदक दर्यांत आसपावता. तें खारें आसा आनी पियेवपाक, पिकावळ घेवपाक वा हेर कसल्याय थेट वापरा खातीर आमी घेवपाक शकनात. उरिल्ल्या तीन टक्क्यांतलें 2.5 टक्के उदक ध्रुवीय प्रदेशांत, आनी उंचेल्या पर्वतांचेर, बर्फाच्या रुपान बंदिस्त जावन पडलां जें वापरपाक मेळना. उरिल्लें 0.5 टक्के उदक जें आमी पिवपाक वा हेर कार्यांक वापरपाक शकतात, तें भूंयगर्भांत भूजल रुपांत आसा आनी कांय प्रमाणांत भूंयपृश्ठाचेर न्हंयो, पोयो वा तळ्यांच्या रुपान आमकां मेळटा. दिसपट्ट्या वापरा खातीर आनी जगपा खातीर ह्याच उदकाचेर आमची भिस्त आसता. भूंयगर्भांतलें उदक मेळोवपा खातीर बांय खणची पडटा. पूण न्हंयंतलें उदक मेळोवप सहज आनी सोंपें. आदीम संस्कृताये सावन आज मेरेन न्हंयांनीच मनीस कुळाची तान भागयल्या. न्हंयांच्या देंगणांत मनीस कुळां वसल्यात, फुल्ल्यात आनी भरभराटीक पावल्यात. दुर्दैवान मनीस न्हंयांचें मोल विसरलां आनी जिवन दिवपी ह्या जल वाहिन्यांच्या मुळार उठला. आमच्यो न्हंयो प्रदुशीत जावपाक लागल्यात. फुडाराक आमच्या पिवपा उदकाचो प्रस्न निर्माण जातलो ही गजाली सत्य आसली तरी न्हंयांचें काम फक्त आमकां पियेवया योग्य उदक पुरोवपा इतलें मर्यादीत ना हें समजून घेवपाची गरज आसा.
न्हंयेच्या उगमा सावन तिच्या मुखा पर्यंत न्हंयचे वेगवेगळे विभाग पडटात आनी दरेक विभागांत तिचें कार्य वेगळें आसता. प्रत्येक विभागांत न्हंयेच्या उदकाची क्षारताय, मिसळिल्लीं खनिजां, सेंद्रीय घटक, जैव सृश्ठी पारिस्थिती प्रमाण बदलत आसता. त्या भायर वाठारांत भुगोलीक बदल घडून हाडपाची तांक न्हंयेच्या प्रत्येक विभागांत वेगळी आसता.
हें समजून घेवपाक गोंयांतल्या न्हंयांच्यो देखी दिवन विशय सोंपो करपाचो यत्न हांगा केला. आमची साळ न्हंय सोडली जाल्यार आमच्यो सगल्यो न्हंयो अस्तंत घाटांत उगम पावून अरबी समुद्रांत येवन सोंपतात. उगमा कडेच्या विभागांत त्यो तरणे स्थितींत आसता. मनशा भाशेन तरणेपणांत न्हंयो सुद्दा शक्तीवान आसतात. हे स्थितींत त्यो पुराय शक्तीन आनी गतीन व्हांवतात. मोटे मोटे दोंगर, कातळां चिरत मुखार वतात. ह्या विभागांतल्यान वाट काडटना विशाल घसघशे, खोल देंगणां, उंच वणटी कोरीत ती मार्गाक्रमण करतात. दुदसागर, वझरा-सखला सारके घसघशे ह्याच विभागांत तयार जाल्ले आमकां दिश्टी पडटात.
ह्या विभागांतल्यान भायर सरून न्हंय परिपक्वतायेच्या विभागांत प्रवेश करता. ह्या विभागांत देंवतेंचो कोन मात्सो कमी आसता आनी न्हंयेची गती देंवता. गती वांगडा शक्तीय कमी जाता. आतां ती फातर चिरूंक शकना. पूण फाटल्या विभागांतल्यान हाडिल्ले फातर, गाळ, सेंद्रीय गजाली ती मुखार धुकळटा. सरळ रेशेंत वच्चें परस वल्तां घेत घेत सोरोप कशी मुखार वता. त्या भायर ह्या विभागांत कांय कडेन दर्याचेंय उदक भितर सरता. गोंयचो मध्य वाठार ह्या विभागांत आमी वांटूक शकतात.
हाचे उपरांत न्हंय सोमती जाणटेपणांत प्रवेश करता. ह्या विभागांत न्हंये कडेन शक्तीच उरना. ज्यो ज्यो गजाली धुकळत धुकळत न्हंयेन हाडिल्ल्यो आसतात त्यो सगळ्यो गजाली न्हंय ह्या विभागांत सांडपाक लागता. सेंद्रीय माती, रेंव, पालो आनी हेर गाळ न्हंय हांगा एकठांय करता. गोंयचे सपाट मैदान, खारफुटींचीं रानां, मानश्यो, खाजन जमनी, शेतां बी ह्या वाठारांत आस्पावतात. आपल्या पुराय प्रवासांत न्हंय तरणेपण, प्रौढत्व आनी जाणटेपण अशे अवस्थेंतल्यान वता. प्रत्येक अवस्थेंत तिचें सैमीक कार्य जपता आनी तें जपताना ती उदक हें म्हत्वाचें संसाधन मनशाक उपलब्ध करता.
हेंच उदक मेळोवपा खातीर सुरवाती सावन मनीस न्हंयेच्या प्रवाहा कडेन मेतेर जालां. ते मागीर धरण घालून न्हंय आडावन जावं वा कालव्यांच्या माध्यमांतल्यान न्हंयचो प्रवाहच बदलून जावं, न्हंय आनी सैम हे बदल सोंस मेरेन कांयच हरकत ना. पूण न्हंयचे भलायकी कडेन जेन्ना मानवी कृत्यांक लागून तडजोड जाता तेन्ना मात भयंकर प्रस्न निर्माण जातात. न्हंयची भलायकी म्हणजे फक्त उदकाच्या दर्ज्या बाबतींत न्ही तर उदकाची मात्रा, न्हंयचें देंगण आनी एकंदरीत पुरक स्थिती मतींत घेवपाक जाय. उदक दर्जेदार आसा पूण देंगण राखलें ना जाल्यार तें घातक. तशेंच देंगण जपलें पूण उदक इबाडलें जाल्यारूय तें घातक. आयचे घटकेक आमच्यो न्हंयो ह्या दोनूय मळार झुजताना दिश्टी पडटा. गोंयचे खंयचेच न्हंयचें पात्र मानवी अतिक्रमणा पासून मुक्त ना. साश्टींत तर साळ न्हंयेच्या पात्रांतल्यान म्हामार्ग बांदला. त्या भायर ती गटार जावन पडल्या ही दुसरी गजाल. कॅसिनो आनी ट्रॉलरांनी तर मांडवीचें मुखूच बंद केलां. न्हंयेच्या तळांतल्यान हिस्पाभायर रेंव काडटात. सोंपें पडटा म्हण कोयर वडोवपा सारक्यो गजालीय न्हंयो सोंपोवपाक लागल्यात. बांध घालप, धरणां बी जायच, पूण कांय प्रमाणांत न्हंयेच्या मुक्त प्रवाहाची राखण करप म्हत्वाचें.
न्हंयेच्या मुक्त प्रवाहांत आमी घाण केली जाल्यार तिचो इश्ट दर्या आमकां ती परत हाडून दिता. आमचें अस्तित्व न्हंयचे भालायकीचेर निंबून आसा. ती मागीर साळ सारकी ल्हान न्हंय आसूं वा अमेजॉन सारकी विशाल न्हंय. न्हंयांचे भलायकी विशीं संवेदनशील जावया आनी आमी आमचोच सांबाळ करुया.
पुरूषोत्तम वेर्लेकार
9923932634
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
