चिंतन कोंकणी उतरांचेर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आतां आमीं खंयतरी आळशी जावन सुस्तेल्यात अशें दिसता. नवीं उतरां घडोवप आमीं लागीं-लागीं सोडून दिल्यात. ही स्थिती बरी न्हय.

जगांत दोन तरेच्यो भासो आसतात- सभावीक भास (अथवा सैमीक भास) आनी सांकेतीक भास (अथवा कृत्रीम भास).
मुखामळाच्यो भावना, हाताच्यो कुरवो, कुडीचें हालप- धोलप आनी विंगड कुरवांनी मनांतल्यो कल्पना प्रगट करूंक जाता ते भाशेक सभावीक भास म्हणटात. ह्यो कुरवो कोणाकूच शिकोवंच्यो पडनात, सैमीक रुपान लोकांक त्यो समजतात. रागाची कुरू अमकी, लोभाची कुरू अमकी, मोगाची कुरू अमकी, अशें कोणाकूच मुद्दाम सांगचें पडना. रडप म्हणल्यार दुख्खाची अभिव्यक्ती, हांसप म्हणल्यार खोशेची अभिव्यक्ती, अशेंय सांगचें पडना. सभावीक भाशेंत अर्थ लायल्लीं उतरां (वा ध्वनी- समूह) लागनांत. मोनजातींक तशेंच मनशांक सभावीक भास लाभल्या.
भाशेची दुसरी तरा म्हणल्यार सांकेतीक अथवा कृत्रीम भास. जे भाशेंत तोंडांतल्यान निखळपी ध्वनींक वेगळे वेगळे अर्थ लायतात ते भाशेक सांकेतीक भास म्हणटात. अमक्या ध्वनीक वा ध्वनी-समुहाक अमको अर्थ आसून, ध्वनी असले भाशेचो संकेत आसता देखून असले भाशेक सांकेतीक भास म्हणटात. सभाविकपणान आयज संवसारांत चडश्यो भासो मुखध्वनिमय आसात. असली सांकेतीक भास फकत मनशांक लाभल्या, सभावीक भाशे वरी, प्राण्यांक सांकेतीक भास लाभिल्ली ना. देखून, सांकेतीक भास मनीस जातीचें खाशेलपण. जरीय ध्वनी विंगड-विंगड प्रकाराचे आसतात तरीय ध्वनी- समुहांचीं उतरां करून त्या उतरांक अर्थ लावनूच चडश्यो भासो घोळटात. देखून, सांकेतीक भाशेंत उतरां आशिल्ल्यो भासोच मुखेलपणान संवसारांत आमकां दिसतात. आमगेली कोंकणी भास लेगीत एक सांकेतीक भास. कोंकणी भाशेंत उतरां आसून तांका अर्थ आसून, उतरांक मुखेल सुवात आसा.
कोंकणी उतरांचें चार तरेन वर्गीकरण करूं येता- तत्सम उतरां, तद्भव उतरां, देशी उतरां आनी उश्णीं घेतिल्लीं उतरां. तत्सम उतरां म्हणल्यार संस्कृत भाशेंतल्यान आयल्लीं उतरां जीं आमीं कोंकणी भाशेंत तश्याक तशीं वापरतात. तद्भव उतरां म्हणल्यार संस्कृत भाशेंतल्यान प्राकृत भाशे वरवीं बदल जावन आयल्लीं उतरां जीं आमीं कोंकणी भाशेंत वापरतात. देशी उतरां म्हणल्यार जीं उतरां कोंकणी भाशेचीं खाशेलीं निजाचीं उतरां, जीं संस्कृत-प्राकृतांतल्यान आयल्लीं न्हय आनी उश्णींय घेतिल्लीं न्हय. उश्णीं उतरां म्हणल्यार देशी (जश्यो हिंदी, मराठी, कन्नड इत्यादी) वा परदेशी (जश्यो पुर्तुगेज, इंग्लेज, फारशी, अरबी इत्यादी) भाशांतल्यान कोंकणी भाशेन घेतिल्लीं उतरां. हीं चारीय तरांचीं उतरां कोंकणी भाशेंत खूब घोळटात.
कोंकणी चळवळीच्या वेळार कोंकणी भाशेक आपली खरी वळख घडयतना कार्यकर्त्यांनी आनी बरोवप्यांनी कोंकणी प्रमाणीकरणाच्या मळार आनी उतरावळीच्या मळार खूब म्हत्वाचें काम केलें. ते फकत भाशेचो वापर करपांत मर्यादीत रावले नात, तर भाशेची उन्नती करपाक, तिका समृद्ध करपाक, तिका उदरगतीक व्हरपाक आनी तिका आधुनीक काळांत उपेगी करपाक ते सातत्येन प्रयत्नशील आशिल्ले. तांणी कोंकणी भाशेंत नवीं नवीं उतरां जोडिल्लीं आनी गरजे अनुसार नवीं नवीं उतरां घडयल्लीं. हीं उतरां घडोवंची तांची प्रक्रिया फकत दुसऱ्या भाशांतल्यान उतरां उश्णीं घेपांत मर्यादित नाशिल्ली, तर कोंकणीच्या मुळांचेर आधारीत आसून सर्जनशीलपणान उतरां तयार करपाचीं आशिल्लीं. शणै गोंयबाब हांणी लेगीत हो सिद्धांत वापरिल्लो पळोवंक मेळटा. जंय जंय फावतालो थंय थंय तांणी तत्सम-तद्भव उतरां वापरल्यात, देशी उतरां तर खुबूच वापरल्यात, पूण कोंकणींत रिगिल्लीं पर्याय नाशिल्लीं उश्णीं उतरांय लेगीत तांणी वापरल्यात, वांगडाच पर्याय आशिल्लीं उश्णीं उतरां तांणी सोडून दिल्यात. कोंकणीच्या विंगड- विंगड शैलींचो आनी बोलयांचो अभ्यास करून तांणी तांच्या बरपावळींत नीज कोंकणी उतरां वापरिल्लीं पळोवंक मेळटा त्याच वांगडा तांणी कोंकणी मुळसांतल्यान नवीं उतरांय घडोवन तीं उतरां वापरिल्लीं दिश्टी पडटा.
त्या वेळावयल्या भाशेच्या विकासाच्या धोरणांनी एक जागरूकपण दिसून येता. उतरांच्या वापराविशीं सतर्क आसून, खंयचें उतर योग्य, खंयचें अयोग्य, खंयचीं लोकांक सहज समजतांत आनी खंयचीं कोंकणीच्या स्वभावांत बसनांत, हाचें चिंतन करूनच उतरां स्वीकारिल्लीं (वांगडाच खंयचें उतर वापरल्यार कोंकणी भाशेक मराठी परस वेगळी वळख मेळटा हें जाणून-समजुनूच लोक उतरां वापरतालीं). अशा प्रकारान, कोंकणी भाशेक एक प्रमाण रूप दिवपाची प्रक्रिया सुरू जाल्ली. ह्या प्रमाण रूपान भाशेक एक वळख, एक सुसंगतपण आनी एक स्थिरपण मेळोवन दिल्लें. हे प्रक्रियेन कोंकणी फकत घराघरा वापरपी बोली न्हय, तर एक सशक्त साहित्यीक आनी शिक्षणीक भाशा म्हणून आमकां दाखोवन दिली. शिक्षण, प्रशासन, साहित्य, माध्यम ह्या सगल्या क्षेत्रांत कोंकणी वापरपाची वाट हे प्रक्रियेन मेकळी केली.
आयज कोंकणी चळवळ तशी उरूंक ना. कोंकणीक वेगळी वळख सांबाळपाची तशी चळवळ ना, कारण कोंकणीक आपली मानाची सुवात मेळिल्ली आसा देखून अशी समजिकाय जाल्या की हेर भाशेचीं (खास करून मराठी भाशेचीं) उतरां कोंकणीन घेतल्यार कांय हरकत ना. आतां आमीं खंयतरी आळशी जावन सुस्तेल्यात अशें दिसता. नवीं उतरां घडोवप आमीं लागीं-लागीं सोडून दिल्यात. ही स्थिती बरी न्हय. भाशा जिवंत दवरपाची आसली जाल्यार तातूंत सतत नवीं उतरां येवंक जाय. आमीं फुडें वतना नव्यो- नव्यो कल्पना मुखार येतात, त्या नव्या कल्पनांक नांवां दवरपाची आसता पूण आयज एक वेगळीच प्रवृत्ती दिसून येता- आमीं कोंकणी मुळांचो आधार घेवन नवीं उतरां घडोवपाच्या बदला, हेर भारतीय भाशांतल्यान (वा परदेशी भाशांतल्यान) खास करून मराठी भाशेंतल्यान उतरां घेवन तीं उतरां वांकडीं-तिंकडीं करून कोंकणीचे फास्कींत बसोवन वापरतात. अशें केल्यार भाशेची निजाची वळख ल्हव-ल्हव उणी जावंक लागता. उश्णीं उतरां घेवप केन्ना-केन्ना गरजेचें आसता, पूण उतरां जोडपाचें तेंच मुखेल मार्ग जावप योग्य न्हय.
खरें म्हणल्यार कोंकणीच्या स्वताच्या धातू, मुळसां आनी रचणुकेचेर आधारून नवीं उतरां तयार जावंक जाय. अशें केल्यार भाशा अदीक सक्षम, स्वयंपूर्ण आनी जिवंत उरता. आमी हें काम सोडून दिलें जाल्यार कोंकणी फकत हेर भाशांचें छायाचित्र जावन उरता (आनी अती उश्ण्या वेव्हारा निमितान कदाचित लोक तिका अमके भाशेची बोली म्हूण परत म्हणपाक लागतले). उश्णीं उतरां वापरल्यार हरकत ना पूण केवळ उश्ण्या उतरांचेर अवलंबून उरल्यार आमचें भाशेचें खाशेलपण आमींच व्हगडायतात. हालीं हालीं आमीं पळयतात की लोक, चडकरून तरणे पिळगेचे, कोंकणी उलयतना खुबशीं मराठी-हिंदी-इंगलेज उतरां भरसून खिचडी करून उलयतात (कोण जाणा कदाचित हे आयकून लोक म्हणपाक लागतले की कोंकणी एक क्रियोल {म्हणल्यार मिश्रीत} भास म्हूण. आमचे भाशे विशीं भायरच्या लोकांक तशेंच स्वता कोंकणी भाशकांक गैरसमज भरपूर आसता तातूंत होय एक गैरसमज भितर सरतलो), अशें जावप भाशेच्या फुडारापासत बरें न्हय आनी जावंकूय फावना.
म्हणून बरोवपी, सोद- वावरपी विद्यार्थी आनी सगल्या भाशामोगी लोकांनी आव्हान स्वीकारून कोंकणींत नवीं उतरां घडोवपाक लागूंक जाय. पोरण्या परंपरेक मान दिवन, नव्या काळाच्या गरजांक उतरां दिवपी उतरावळ उबी करूंक जाय. कोंकणींत (खास करून प्रमाण कोंकणींत) भितर सारिल्ल्या उश्ण्या उतरांची तपासणी जावंक जाय आनी जर कोंकणीच्या विंगड-विंगड बोलयांनी त्या उश्ण्या उतरांक नीज कोंकणी पर्याय आसल्यार तीं पर्याय उतरां उखलून धरून प्रमाण कोंकणींत आसपावंक जाय. कोंकणी ही फकत संवादाची साधन न्हय, ती आमची संस्कृती, इतिहास आनी वळख. ती तिगून दवरपाची जापसलदारकी आमच्या सगल्यांच्या हातांत आसा. ह्या! उतरांच्या बाबतींत आमी कोंकणी भाशेक स्वयंपूर्ण करुया!

शशांक शणै
7022694191