भांगरभूंय | प्रतिनिधी
ऍ.. अंदूं पावस बरो पडूंक ना आ.
‘अंदूं कितली गरमी न्ही’.
‘शिंयांनी दव मात चड पडना जाल्यार पुरो’.
अामच्या दिसपट्ट्या संभाशणांतली हीं वाक्यां. उलोवपाक आनी आयकुपाक सामकी सादीशी दिसतात. आमी ती सहज उलोवन वतातय बी. पूण हें प्रकरण खूब गंभीर. हीं उतरां वा आमचें हें ऍक्सप्रॅशन फकत झाडां वयलीं पानां. ताचें मूळ खूब खोल आसा आनी तें म्हणजे ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ वा ‘जागतीक तापमान वाड’. हें एक विज्ञानीक सत्य. जें न्हयकारपाक जायना. पूण तुमकां दिसता ही जागतीक तापमान वाड जावपाक मनीस कारणीभूत आसा म्हूण? विचार करून पळयात. संवसारांत उत्क्रांती प्रक्रियेंत जर मनीस जावंकूच नाशिल्लो जालयार ही तापमान वाड जावची नाशिल्ली? जातलीच आशिल्ली. तापमान वाड ही चक्रीक प्रक्रिया. तापमानांत वाड आनी उतार पृथ्वी आपल्या जल्मा सावन अणभवत आयल्या आनी हेवूय बी विज्ञानिकांनी पुराव्यां सयत सिद्ध केला. हें समजून घेवपाक पयलीं वेल कर्व जावन घेवचो पडटलो. ते खातीर समुद्र पातळी आनी जागतीक तापमानाचें नातें कळपाक जाय. जेन्ना तापमान वाडटा तेन्ना पृथ्वीच्या ध्रुवां कडलो झेल वितळटा आनी तें उदक दर्यांत मेळटा. दर्यांत जोडल्या उपरांत दर्याची पातळी वाडटलीच न्हय. ह्याच चडपी आनी देंवपी सागरी पातळीचो विज्ञानिकांनी अभ्यास करून वेल कर्व जगा मुखार दवरलो. हातूंतल्यान अशें सिद्ध जालें, सागरी पातळी अर्थांतच पृथ्वी वयलो तापमान समान नासून तातूंत चड-उतार आसताच आनी हो बदल चक्रीक. त्या प्रमाण पृथ्वीच्या जिवन काळाक दोन तासांनी वांटून घातला. ग्लेशियल आनी इंटर ग्लेशियल काळ अशें ते वांटे. तापमान उणे जावन ध्रुवीय झेल वाडटा तो काळ म्हणजे ग्लेशियल आनी जेन्ना तापमान वाडून ध्रुवां वयलो झेल वितळता तो म्हणजे इंटर ग्लेशियल. कांय ग्लेशियल काळांत समेस्त पृथ्वी बर्फाळ आशिल्ली ताका आमी ice age म्हण वळखतात. हें तथ्य मतींत धरल्यार फुडलो प्रस्न उप्रासता तो म्हणजे, “जर हें जावपाचें आसाच जाल्यार आमी वोगीच तकली कित्याक फोडुया?” जावुंदी कितें जाता तें. पूण अशें चिंताप कितले अयोग्य हें आमी जाणून घेवया.
मनीस आसूं वा नासूं. तापमान वाड जातलीच आशिल्ली. पूण मनशाच्या अस्तित्वाक लागून वा मानवी कृत्यांक लागून तापमान बदलाचें चक्र मातशें नेटान चालीक लागलां. विज्ञानीक भाशेंत ‘क्लायमेट’ आनी ‘वॅदर’ वेगळे. कोंकणींत सामान्यपणान आमी हवामान अशें उतर दोनूय संदर्भांत वापरतात. वॅदर म्हणजे वातावणांतलो दिसपट्टो बदल. देखीक, सकाळीं थंडी, दनपरां गरमी आनी सांजे वेळार परत थंडी. पूण वातावरणांतलो दीर्घकालीन बदल म्हणजे क्लायमेट. आतां जागतीक तापमान वाडीचो थेट परिणाम क्लामेटार जावंक लागला हें सिद्ध जावपाक लागलां आनी संवसारभर लोकांच्या हुस्क्याचो विशय थारला.
पृथ्वीच्या बाह्य वातावरणांत जायते वायू आसात. तातूंतले कांय वायू सुर्या पासून येवपी उश्णताय राखून धरता म्हणून पृथ्वीचेर जिवन फुलपाक फाव ती स्थिती उरता. ह्या वायूंक हरीत वायू म्हणटात. हरीत वायूंचे गैर उपस्थितींत पृथ्वी सामकी थंड जावपाची आनी हांगा जिवन घडपाक फावोशी स्थिती आसची नासली. कसलोय अतिरेक मारक आसताच, तेच भशेन ह्या हरीत वायूंचो अतिरेक पृथ्वीक मारक जाला आनी ताचें कारण हांगा चलपी मानवी कृत्यां. खूबशा मानवी कार्यांक लागून हरीत वायूचें उत्तसर्जन वाडपाक लागलां. हाका लागून पृथ्वीचेर चड उश्णताय उरपाक लागल्या आनी पर्यायान तापमान वाड जावपाक लागल्या. आनी हाचो परिणाम म्हणजे जागतीक सागरी पातळेंत जावची वाड! साद्या उतरांनी सांगपाचें जाल्यार वातावरण बदल हें एक सत्य आनी ह्या सत्याचो परिणिती म्हणजे मानवी अस्थित्वाचेर पडपी प्रस्नचिन्न.
वातावरण बदलाचे कांय परिणाम तर आमकां खबर आसूंक जाय. मानवी इतिहासांतलें कार्बन डायऑक्सायडाचें सगळ्यांत चड प्रमाण सद्याच्या वातावरणांत आसा. कार्बन डायऑक्सायड हो एक हरीत वायू. 2020त जागतीक तापमान सरासरी 0.98 अंश सॅल्सियस चड आशिल्लें. जगांत 11% हरीत वायू उत्सर्जन फकत Deforestation वा रानांमारी (जंगलतोड) खातीर जाता. हाची जगांतल्या सगळ्या वाहनांतल्यान जावपी हरीत वायू उत्सर्जना कडेन आमी तुळा करूं येता. हाचोच अर्थ मानवी कृत्यांक लागून खूब मोट्या प्रमाणांत आतां हरीत वायू वातावरणांत जोडपाक लागला अशें कळटा.
हरीत वायू उत्सर्जन हें वातावरण बदलाचें सगळ्यांत व्हड कारण. कार्बन डायऑक्सायड, मिथेन, सी. एफ. सी, हे कांय म्हत्वाचे हरीत वायू. ह्या उत्सर्जनाचीं कारणां पळयात. कसल्याय प्रक्रिये भितर जंय इंधन जळटा थंय हरीत वायू उत्सर्जीत जाता. देखीक, उद्येगीकरण आनी येरादारी. आमचो देश कृशीप्रधान देश. हजारांनी हॅक्टर जमीन हांगा शेतां खाला आसा. शिवाय गोरवां आसतात. तण लासोवपा सोडून गोरवांच्या सैमीक क्रियेंतल्यान कितलोसोच हरीत वायू वातावरणांत जोडटा. खणकाम, रान मारप, प्रदुशण सारक्यो गजालीय वातावरणांतल्या हरीत वायूंत भर घालता. हें पळयत जाल्यार आमच्या खंयच्याच कृतींतल्यान हरीत वायू उत्सर्जीत जावन वातावरण बदलाक तें सारें घालता असोच जाता. ह्या प्रकाराचे परिणाम तर भयंकर. तापमान वाड, दर्या पातळेंत जावपी वाड, बेभरवंशाचें दीसपट्टें वातावरण, अतीवृश्टी, हुंवार, दुश्काळ हे तर विज्ञानीक परिणाम. पूण हाचे भायर वातावरण बदलाचे सामाजीक परिणाम सुद्धा मनीस जातीक भोगचे पडटा.
जमीन दर्यान गिळ्ळी जाल्यार दर्यादेगे वयली जनता वतली खंय? फकांडांनी आमी बेळगांवां वतले म्हणटा खरें पूण प्रत्यक्षांत तें शक्य आसा? लोकांच्या पोटा पाण्याचो प्रस्न उप्रासतलो, गरिबी वाडीक लागतली. धंदे-वेवसाय बुडटले ताचें कितें कोंत आसा? अन्नधान्याची तूट जाणवतलो, भूक पातळटली, जगप कठीण जावन पडटले हाचोय विचार करपाक जाय. कोरोना महामारीक आमी झूज दियत आसात. तसली कसली महामारी तोंड वयर काडटली तें कळपाक मार्ग ना. हें फक्त एक राज्य वा ल्हान वाठारा पुरते मर्यादीत न्हय तर संवसारीक पांवड्यार घडटलें आनी जो आंकांत येतलो ताचो विचारय करूंक नज. आतांच 800 मिलियन म्हणजे जागतीक लोकसंख्येंतल्या 11% टक्के मनशांक जागतीक तापमान वाडीची झळ बसल्या. फुडाराक परिस्थिती बिकट जातली हातूंत दुबाव ना. आमच्या गोंयकारांनी तर ‘म्हाका कित्याक पडला’ हो विचारच सोडून दिवंक जाय. ज्या दिसा आमच्या ताटांतलें नुस्तें ह्या वातावरण बदलच्या झळींत ना जातलें तेन्ना आमकां हाचें गांभीर्य जाणवतलें.
जागतीक तापमान वाडीक झूज दिवपाक एकच अस्त्र आमी वापरपाक जाय तें म्हणजें ‘कमीत कमी हरीत वायू उत्सर्जन’. जितलो कमी हरीत वायू उत्सर्जीत जातलो तितली हे प्रक्रियेची गती उणावतली आनी पृथ्वीक निवळावपाक मदत जातली. ह्या संकटाक झूज दिवपाक आमी ‘ग्लोबल’ विचार करूंक जाय पूण आमची कृती मात ‘लोकल’ जाय. तापमान वाड थांबोवप शक्य ना पूण त्या चक्राचो वेग मंदोवन पृथ्वीची भलायकी मात राखप आमच्या हातांत आसा.
पुरुषोत्तम वेर्लेकार
9923932634
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
