गांव तो गांव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

“म्ह ज्या गांवांत एकदां येवन वच” अशें तिणें म्हणलें आनी म्हजे मन प्रफुल्लीत जालें. खरें म्हणल्यार हांव गांवांत वाडलां हें तिका खबर नाशिल्लें.
आयज ती आपल्या एका शाराक रावपी सोयऱ्यागेर आयलीं. योगायोगान कांय दिसां पायलीं ते सोयरे म्हज्या वळखीचें जाले. ती तिगेली चुलत भयण आशिल्ली. थंय आमचें बरेंच उलोवप जालें. तेन्ना तिचो सभाव गोड कसो दिसलो. तिका खूब उलोपाक जाय हें कळ्ळें आनी त्यो खबरो उलयतां उलयतां उशीर जाल्ल्यान हांवें तिका वता आं म्हणलें. तेन्ना ती म्हाका तूं एकदां गांव पळोवन घे. गांव पळयत तर तुका खोशी जातली आनी गांवांत घर बांदूं अशें दिसतलें. तूं योच आं म्हणून गेली.
खरेंच गांव म्हणल्यार, आमचे भुरगेपण याद जाता. सत्त्यातरातलो काळ याद येता. गांव आतां आमच्या तेंपा वयले गांव उरूंक ना. गांव म्हळ्यार आमकां आमचो, एक ताजो टवटवीत जीव कसो. गांव म्हळ्यार शांत, थंड, वाठार. सैमाची तरेकवार चित्रां गांवांनी पळोवपाची. ती आपल्या चित्र कलेन रंगोवची. सुरवातेक आपले तें नळ्यांचे घर आनी मागीर अख्ख्या गांवांतली सोबीत घरां जणू गर्वान उबीं आशिल्ले वरी दिसतात. घर म्हळ्यार चार वणटी, म्हळ्यार त्यो वणटीच न्हय तर तातूंत पोसोभर मोग दिवपी मोगाची मनशां. एकवटान रावपी एक व्हड कुटुंब आसतालें. अश्या घरांक रासवळ घरां म्हणटात. आवय, बापूय, आजी, आजो काका, काकी, चुलत भाव, भयणी, आत्या, सगलीं जाणां एकीच कडेन रावप आशिल्ले. रांदप धुंवप, जेवप, हांसप, गावप मजेत जीण सारपाची अशे ते खीण. मागीर शेजार येता. शेजार धर्म म्हळ्यार सामकी उमेदीचे ल्हार कशें. शेजार म्हळ्यार बी एक लागसार रावपी कुटुंबच कशें. जशी एका व्हड झाडाची / सुखाची सगलीं पानां वाऱ्याचेर सळसळ करून हालता आनी धोलतात तशी. गांवांत शेजार धर्म म्हळ्यार एकामेकांक जीव लावपी जीव. संकश्टाच्या वेळार धांवून येवपी, मागीर ते केन्नाय झगडल्यार लेगीत जाता पूण वेळाकाळाक विसरपी न्हय अशे ते जीव की प्राण.
घरांतल्या आंगणातली तुळस ही प्रसन्नतायेचें प्रतीक आशिल्लें. आतांय आसा पूण त्या काळातली मजा ना. गांवांत लोक सकाळीं उठून आपले घर काम करून, घर टापटीप दवरून कामा धंद्याक, शेतांत केन्ना पावतात हाचो आतो पतो लेगीत लागना. अशे तरेची संवय आशिल्ली. गांवांतली सगल्यांत बरी याद करपाची गजाल तेन्ना भुरगेपणांत आंबे, घोंटां, पणस, चुन्नां, बोरा कणेरां, काण्णां, भिंडा हेर कुळाघरां तशेंच दोंगुल्लेर वचून खावप, पुंजावप हे अशे खरेच तेन्ना मजाच मजा आशिल्ली. पणस पिकले की ते खावन, आंबे, घोंटां खावन जीव धादोशी जातालो. त्या त्या ऋतूंतली खोस दिवपी फळां अशिल्ली.
गांवात शेत धोलता तें पळोवन जीव सामको खोशी जातलो. त्यावेळार घरांनी सादे फोन आसताले. तेवूय बी भाटकार वा जो कोण मात्सो पयशांनी व्हड, धन आशिल्लो हांगेर म्हळ्यार जाता. पूण तो गांवांतल्या सगल्याक उपेगाचो असतातलो. गांवांत देवळां, चर्च, कोपेलां ही तर अशिल्लीं अजूनय आसात. सगले लोक देवळाच्या कार्यावळींनी जोडिल्ले आसुंकूच जाय आशिल्ले. आताय हें सगलें आसा. गांवांत लोकां कडेन गाडयो बी कमीच आशिल्ल्यो म्हळ्यार जाता. चडश्या जाणा कडेन सायकली मात आसताल्यो. ही सायकल आसप म्हळ्यार तेन्ना सगल्यांक तो मनीस राजा कसो दिसतालो. हीं सर्ग सुखां आशिल्लीं. ह्यो गजाली मामागेर वचपी भुरग्यांक सोब दिताली. विधीध खेळ खेळपाक जी मजा अशिल्ली ती दोळे दिपाकावन घेवपी अशी आशिल्ले. कितें ते लंगडी, कब्बडी, लगोऱ्यो, बडयांचो खेळ, फातरांचो खेळ, रिंगाचो खेळ दोरयांचो खेळ, चिखलांत लोळून, फुटबॉल अशे विवीध खेळ खेळटालीं. याद जातात ह्यो गजाली. पूण हे आतांच्या भुरग्यांक खूब कमी पळोवंक मेळटा हें सत आसा. शारांतल्या भुरग्यांक हांची भनक लेगीत नासताली. जेन्ना मामा वा गांवांतलो कोणूय बी सोयरो आसत जाल्यार वचून रावपाची संद मेळटली तेन्नाच अणभवताली. अशे हे गांवगीरे वाठार कांय जाग्यांनी अजूनय पळोवंक म्हेळटात हातूंत दुबाव ना. हे अशे गांव आतां काळत फार्मांत रूपांतरित जातात कशे चित्र दिसता. अशे म्हणटात न्हय ‘ ते पावय गेले आनी ते पदेरूय गेले ‘ ही गांवची गती जावपाक लागल्या.
गांवांत एक सण येवप म्हळ्यार व्हड अप्रूप कशें दिसतालें, आनी अप्रूपच कशें आशिल्लें. हें जिवीत जो जगत आयला तांका त्यो यादी सोडनात म्हूण कितें हे दीस, अशें मन म्हणपाचे रावना. खरें आमी शारांत रावतात खरे पूण जीव त्या यादींनी वताच. शारांनी जीव म्हळ्यार घुस्पट कसो जाता. शारांनी जल्म जाला आनी सगले दीस शारांत जगला तांकां जरी हो फरक कळत ना तरी केन्ना चुकून ती गांवांत पावलीं की ही सैम चित्रां तांकां भुलूस घालतात. तो जीव ज्या जाग्यार घुसपटत जगत आयला तांकां गांव काळजान भरता. तांकां गांव म्हळ्यार एक वडरलॅण्ड कशें दिसता. तांचो जीव धादोसी जाता. खरें पूण हीं चित्रां आतां वीस ते तीस प्रतिशद उरल्यात हे खातीर जीव खंती जाता. आतां गांव बदलत वतात. तांकां शारांचे स्वरूप येवंक लागला. गांवांची तीं घरां आतां इमारतीचें स्वरूप घेतात. हे बदल जातात ते मनीस सुविधा म्हणून बरोबर आसा पूण गांव सामके शार जावपाक दिवप ना हें गांवकारांनी चिंतप आसता. आपल्या बदला बरोबर आपल्या वसुंधरेक पाचवेचार पळोवपाक कोणाक नाका? शार जावं गांव थंड, प्रदुशण पसून पयस, ते मन भरपी जिवीत, जिवाक सूख दिवपी वातावरण कोणाक नाका? सगल्यांक जाय. हे मोटे बदल, इंटरनेट वापरून जातात काय? व्हॉट्स अॅप फेसबूक हे वापरून जातात काय? हे बदल बरे वायट करपाक जल्म घेतात. पूण आपल्याचेर आसता. बदला बरोबर आपली पांचचवीचार धरती बदलची ही काळजी कोणाक कळूक जाय. गांवात गेली आनी गांवची वाट, त्या वाटे वाटेर झाडा, व्हड रूख आता कमी प्रमाणांत दिसतात. तें पळयतकूच पयलींचीं तीं चित्रां मात आतां सतायता. पूण आमी त्या बदला बराबर ते आमचे जिवीत उदरगती बरोबर तिगून दवरूंक शकतात.
तीं गोरवां, ती सकाळ. फात्यापाराचेर येवपी सुकण्यांचो मधूर आवाज, ती मनशांनी एकाठांय रावप आनी मन प्रफुल्लित करपाक जी उर्जा उर्बा जाय कशी दिसता. चला दोनूय जिविता एकीकडेन दवरून जगुया. म्हणल्यार जंय रावता थंय एक तरी झाड लावया. कमी प्रमाणांत तरी पाचवेचार शार बी करूं, आनी गांव तो गांव म्हणत शार लेगीत सगल्या सुविधा सयत थोड्या प्रमाणांत पाचव्या रंगान रंगोवया, ते स्थितींत हाडुया. आनी जय जागो दिसता थंय एक बीं उडोवया. झाड कातरुया नाका तर ते तिगोवया. ताचो जागो ताका दिवया. ती आमकां धादोशी करतली. कडक गरमी, जिवघेणी काणी जाता ती त्या पानांच्या आवाजांत भरिल्लो मात्सो वारो आमकां दितली. ती तांची खर गिमांक नाजूक स्पर्श दिवपी थंडाय, ती सावळी दिवन आमकां गांव कसो आसता ताची झुळूक तुमकां दाखयतली. म्हणून गांवाक तशेंच शारांक गांवा सारके धुल्ल, प्रदुशणा पसून पयस दवरत तर थंय लेगीत रावप्यक गांवांत राविल्लेवरी दिसतलें. ते शार तुजो गांव आसा तो जसो गांव आसा तशें दिसतलें आनी दुसऱ्या देशांत वता तेन्ना तुजें हें शार मात्सो गांवची भावना दिलें, गांव तो गांव म्हणून आपसूकच तुज्या तोंडा हाडटलें.

सोनाली सु. पेडणेंकार
9923046779