भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आदल्या काळार तामणांची अशीं दुकानां आसनासलीं, ह्या जात्रांनी येवन लोक असली खरेदी करताले. देखून लोकांक पयस वचपाची गरज पडनासली.
गोंयचे मातयेचो खाशेलो उत्सव म्हणल्यार जात्रा. सोयऱ्या- धायऱ्यां कडेन नातें घट करपाचो सण म्हणल्यार गोंयच्यो जात्रा. नातें कितलेंच लागींचें वा पयसुल्लें आसूं आपयले बगर वचपाचें निमित्त म्हणल्यार जात्रा. गोंयांत सगलेच कडेन जात्रा जातात. कांय खूब फामाद. जात्रांची सुरवात जाता तुळशीच्या लग्ना उपरांत बोरयेचे देवी नवदुर्गेचे जात्रेन आनी सोंपता शिरगांवचे देवी लईरायचे जात्रेन. प्रत्येक जात्रेचें खाशेलेपण आसा. कांय जात्रांक खाशेलें नांव आसा, कांय गांवांनी त्यो मनोवपाच्यो वेगवेगळ्यो तरा आसात.
सगळ्यांत चड दबाज्यांत जातात त्यो दिवजांच्यो जात्रा. मार्गशीर्श म्हयन्याचे अमाशेक गांवांनी वांगडाच एकेच रातीक कितल्योश्योच जात्रा जातात. कांय जत्रांनी कुळदेवाक, जांव पुरसाक वा देवीक दिवजां पेटोवन होरायतात. हे अमाशेक ‘बारा जात्रा’ म्हणटात. बारां कडेन एकेच रातीं दिवजां पेट्टात. जात्राय आसतात. म्हणपाक बारा जात्रा म्हणटात, पूण बारा परस चड गांवांनी हे अमाशेक जात्रा जातात. श्रीम्हाळसा, पर्यें सत्तरी, श्रीमाउली भुतनाथ पंचायतन नादोडा, श्रीग्रामदेवी भुमिका, हरमल, श्रीशर्वाणी, अडवलपाल, श्रीसांतेरी केळबाय, लाडफें दिवचल, श्रीशांतादुर्गा देवी गांवकारवाडो दिवचल, श्रीरवळनाथ रामपुरुस भामई मये, श्रीदेव खेतोबा, वांयगण, श्रीशांतादुर्गा कळंगुटकान्न नानोडा, श्री शांतादुर्गा कारापूर, श्रीकुळाकार सांतेरी देवी रसाळवाडा मोरजी, श्रीवेताळ चोपडे, श्रीरामपुरूस माउली मोरजी, श्रीरवळनाथ पेडणे, श्रीभुमिका देवी पर्यें, श्रीशांतादुर्गा रवळनाथ, श्रीभगवती देवस्थान पार्सें, श्रीशांतादुर्गा रवळनाथ पोंबुर्पेकर वाडी मुळगांव, कपिलेश्वरी, कोपार्डे ह्या सारकिल्या गांवांनी अमाशेक जात्रा जातात.
जात्रा दोन अक्षरी ल्हान उतर, पूण तिका फक्त धर्मीक म्हत्वूच ना तर गांवगिऱ्या वाठारांतल्या शेतकारांक आनी हेर लोकांक गरजेच्यो वस्तू विकत्यो घेवपाची तांच्या गांवांत लागपी ती बाजारपेठ. जात्रांचो आनी हिंदू धर्मांत लग्ना थारपाचो हो एकूच काळ. लग्न थारले उपरांत व्हकलेक तांब्याची आयदनां तशेंच पितळेची देवाचीं आयदनां दिवपाची रीत गोंयांत आसा. आदल्या काळार तामणांची अशीं दुकानां आसनासलीं, ह्या जात्रांनी येवन लोक असली खरेदी करताले. देखून लोकांक पयस वचपाची गरज पडनासली.
ह्या जात्राचें आनीक एक खाशेलपण म्हणल्यार खाजें, रेवड्यो, कापां. कांय लोक तर खाजें मेळतलें म्हूण जात्रांची वाट पळेतात. हरशीं तें सहसा मेळनासलें. जात्रेंत वचून खाजें हाडप आनी शेजाऱ्या- पाजाऱ्यांक वांटप म्हणल्यार केदी व्हड खोस आसताली. जात्रेंत तरातरांचीं दुकानां. देखीक खेळण्याचीं, कांकणां, फुलकारां, शेतकामत्यांचीं आवतां, आयदनां… ! जात्रांनी देवाची पालखी आसतातच. कांय कडेन कौलूय जातात. रातचें थळाव्यांनी बसयल्ले नाटक. गोंयांतल्या कांसार, ताम्हणकार, फुलकारांक चार पयशे जोडपाची एक संद म्हणल्यार जात्रा. कांय गांवांनी पांच दीस जात्रा चलता. हाका लागून गांवांत लागलेलीं फेरी (दुकानां) पांचूय दीस गांवांत उरता. पांच दीस जाले उपरांत आपलें सामान घेवन दुकानदार दुसऱ्या गांवचे जात्रेक वचपाक भायर सरतात.
गोंयच्यो जत्रा जायत्या नांवांनी आनी त्यो मनोवपाचे तरेक लागून फामाद आसात. देखीक शिरगांवची जात्रा धोंड, होमखण आनी कौलांखातीर गोंयांत आनी शेजराच्या राज्यांनी फामाद आसा. शिरगांवां मोगऱ्याच्या फुलांचो कौल दितात. देवी विर्डीकान्न कौल, धोंड आनी होमखण आसता आनी दिवजांय जातात. देवीक आबोल्यांचे झेले भेटयतात, कौलूय आंबोल्यांच्या फुलांचो दितात. देवी शांतादुर्गा विर्डीकान्न जात्रेचें एक खाशेलेपण आसा. हांगा दिवजां जातात तीं मार्गशिर्षांत आनी होमखण जात्रा जाता ती फाल्गुनांत. कुडणेंचे कुडणेश्वर (महादेव) जात्रेक धोंड, होमखण आनी कौल आसता. ह्यो तिनूय जत्रा पंचमीक जातात. कळंगुटे बाबरेश्वर आनी कवठणां जावपी काजरोबा देवाचे जात्रांक केळींच्या घडांची जात्रा म्हणटात. भक्त केळ्यांचे घड ओंपतात. मुळगांवां पेठेची जात्रा, मयां माल्यांची वा रेड्यांची जात्रा, हडकोणांय रेड्यांची जात्रा जाता. घडये आदीं ह्या जात्रांक रेड्यांची आहुती दिताले जायत. मडकय नवदुर्गेचे जात्रेक आकाशदिवे पालखेची सोबाय वाडयतात. ह्या देवीच्या कुळाचे लोक आकाशदिवे जात्रेक व्हरतात, म्हण आयकुपांत येता. लेखी संदर्भ मेळना. खूबशा जात्रांनी देवळाचे तळयेंत सांगोड करतात, हेंय जात्रांचें खाशेलेपण. मडकय, म्हाड्डोळ, कुंकळ्ये, शिवनाथी आनी जायतें कडेन देवाचो नौकाविहार करतात.
सावयवेऱ्यां जावपी अनंताचो कालो म्हणल्यार सख्याहरी कालो. म्हाड्डोळा सांतेरीचो कालोरुपी जात्रेक ‘चिचुंदऱ्या कालो’ म्हणटात. काणकोणच्या मल्लिकार्जुन देवाचे जात्रेक ‘शिशारान्नी जात्रा’ म्हणटात. गांवडोंगरी गांवांत जावपी दिण्या जात्रा. ही एकदम वेगळे तरेची जात्रा. कुळमी समाजाच्या आंकवार चल्या खातीरूच जाता. संवसार पाडव्याक ही जात्रा जाता. तातूंत वांटो घेतले बगर चल्यांक लग्न जावपाक मेळना.
माशेलांत जावपी रवळनाथाची जात्रा (शाणो रवळू) मार्गशीर्शांत जाता. हे जात्रेक ‘बियेची जात्रा’ म्हणटात. आदल्या काळार जात्रेक बियां विकपाक येतालीं. पैंगिणीय बियांची (बियेची) जात्रा जाता. ती काजू बियांच्या पिका कडेन संबंदीत आसा. माशेलांत मालिनी पुनवेचे जात्रेची वांयगण शेत करपी शेतकामती व्हडा उमळशिकेन वाट पळयतात. ही जात्रा भारतांतलें एकूच अशें देवकीकृष्णाचें देवूळ. हाका पिसो रवळू म्हणटात. हे जात्रेंत मिरसांगाचे रोपे, कांद्याची बियां, तरेकवार पांटले, येरवाणे, हांतरी, शेतकामत्यांचीं आवतां विकपाक येतात. घडये बियेचे जात्रा कोणाक चुकली आसत तांकां हे जात्रेंत तयार रोपे मेळटाले आसत. ह्या सगळ्या जात्रांनी लोक व्हडा उमेदीन वांटेकार जातात. कांय जात्रांचो उल्लेख जागे अभावी करपाक मेळूंक ना.
गोंयच्या राखणदारांच्योय जात्रा तितल्याच दबाज्यांत जातात. म्हापशेंचो राखणदार देव बोडगेश्वर, पेडण्या केरी आनी साखळे केरीचो देव आजोबा हांच्यो जात्रा गोंयकार मनयतात. आपल्याक, घराब्याक राखणदाराचो आशिर्वाद घेतात. आतां तर गुगल आनी जायत्या सामाजीक माध्यमांक लागून गोंयचे हे अपरूप सण जगभर फामाद जाल्यात. कांय लोक आमचे हे खाशेले उत्सव पळोवपाक मुजरत गोंयां येतात.
प्रीता परब
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
