शिक्षक आनी नाट्यकर्मी भिकू हरी पै आंगले

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भिकू पै आंगले हांचें हें जल्मशताब्दी वर्स. ते निमतान आज 26 ऑक्टोबर आनी 12 नोव्हेंबराक मडगांवां कार्यावळ जातली. ते निमतान विशेश.

जिणेच्या मुल्यांचेर खर श्रद्धा, सदांच चिरतरूण आनी भलायकी अस्कत आसतनाय तरणाट्या वरीं उमळशिकेन शिक्षणाच्या आनी नाटकाच्या मळार तनामनान वावुरपी, जिद्दीन खंयच्याय कामाक जीव ओतपी ज्येश्ठ शिक्षणतज्ञ, कर्मयोगी आनी नाट्यकर्मी सर्गेस्त भिकू हरी पै आंगले हांचें हें जन्म शताब्दी वर्स. ते ह्या म्हयन्यांत व्हडा दबाज्यान मनयतात. 93 वर्सांचे पिरायेचेर 2018 वर्सा ते भायर पडले, पूण निमणे स्वासा मेरेन शिक्षणाच्या मळार आनी नाट्यकलेच्या मळार ते तनमनान वावुरले.

भिकूबाब हे हाडाचे शिक्षक आनी शिस्तीचे प्रशासक जाल्यार शिक्षक आनी विद्यार्थ्यांच्या मोगाचे, आदराचे मुख्याध्यापक, प्राचार्य आसले. आंगलोटीन मोटे आनी मोटवो चकचकीत टाय गळ्याक बांदून, सुटबूट घालून वचपी, तकली ताठ दवरून चलपी एक स्वाभिमानी. निमाण्या स्वासा मेरेन शिक्षण आनी नाट्यकलेंत तांणी जीण झरयली ती आपखोशयेन. ते खर शिस्तीचे, स्पश्ट उलोवपी, अन्याय दिसल्यार सोयरेदायरे वा इश्ट हें नातें विसरून खर उतरांनी फाफडावपी. कितलेय कश्ट घेवचे पडले तरी ताची पर्वा करिनास्तना तें काम पुराय जाय मेरेन पोटतिडकीन वावुरताले. भिकूबाबांची निमण्या चार- पांच वर्सां मदीं भलायकी अस्कत जाल्ली तरी काम करीत रावताले. एका दोळ्यान दिसनासलें तरी वाचन आनी बरोवप चालूच आसलें.

मराठी आनी पुर्तुगेज मुळाव्या शिक्षणा उपरांत ते मुखा वयलें शिक्षण घेवपाक मुंबय गेले. बी. ए. (ऑनर्स) आनी बी. टी. मेरेनचें शिकप घेवन 1946 वर्सा तांणी शिक्षकी वेवसायांत पावल दवरलें. साबार नोकर्‍यो मेळटा आसतनाय शिक्षक जावपाचें सपन मनांत दवरिल्ल्यान आपखोशयेन शिक्षकाची नोकरी धरली. कांय वर्सां मुंबय शिक्षक म्हणून काम करून उपरांत नाशीक- ओझर हांगां गोखले एज्युकेशन सोसायटीच्या एच. ए. एल. हायस्कूल आनी ज्युनियर कॉलेजचे प्राचार्य म्हणून काम पळयताले. कश्टांनी आनी बुधवंतकायेन शिक्षणाच्या मळार स्वताची मुद्रा उमटायली. 1981 वर्सा निवृत्त जावन ते गोंयांत आयले आनी निमाण्या श्‍वासा मेरेन तांणी शिक्षणा मळार काम चालूच दवरलें. ते एक उमेदीचो वझरो. तांची जीण म्हणल्यार खळखळपी उदकावरीं उत्साही. दीसपट्टी होमवर्क, शाळा कॉलेजींत येवपी आपल्या उतराक दसून रावपी स्वभाव. सभा बसकांनी अभ्यास करून उलोवपी, बसकेंत कसलोय गंभीर प्रस्न आसल्यार भिकूबाब उतरांच्या आर्माची गुळी मोखून मारताले. तेन्ना ते कोणाचीच पर्वा करपी न्हय. मेकळ्या मनाचो, निर्मळ, झगडतालो पूण विचारां कडेन! मनशां कडेन दुस्मानकाय केन्नाच दवरिनासलो आनी इश्टागत चालूच दवरतालो. 

म्हजो आनी तांचो केन्ना- केन्ना कोंकणी आनी मराठी वयल्यान मोट्या-मोट्यान वाद जातालो. आयकतल्यांक दिसतालें ते झगडटात, विशय सोंपतकच ते म्हज्या खांदार हात घालून वताले. देखुनूच आमची इश्टागत सदांच घट उरूंक पावली. शिक्षण आनी कलेच्या मळार आमचें एकमत आसलें. मडगांव ही तांची जल्मभूंय. तांचें भुरगेपण कोंबांत विठ्ठलवाडींत गेलें. आदले उद्येगमंत्री सर्गेस्त बाबू नायका लागीं तांची इश्टागत. मुंबय सावन आयले बाराबर ते बाबू नायका म्हर्‍यांत वताले. गोंयांत येना फुडें ते विद्या विकास मंडळाच्या शिक्षणीक संस्थाचे वावुरपी चिटणीस म्हणून कामाक लागले आनी कांय वर्सां भितर शिक्षणाच्या मळार बरे दीस मेळोवन दिले. संस्था चालकाचें आनी तांचे भितर वाद जालो आनी ते राजीनामो दिवन भायर सरले.

वै. बाबू नायकान तांचे गूण आदींच पारखिल्ले. तांकां मठग्रामस्थ हिंदू सभेच्या शिक्षण संस्थांची जापसालदारकी सोंपोवपाचें थारायलें आनी भिकूबाब आंगले हांचे कडेन तशी सुचोवणी केली. भिकूबाबान बेगोबेग ताका मान्यताय दिली, पूण एक अट घाली ‘‘आपूण एकूय पयसो मानधन घेवचो ना. खोशयेन हांव फुकट काम करतलों. तयारी आसा जाल्यार काम करतां.’’ बाबू नायकान तांचें मन वळखून तांकां शिक्षण सल्लागार म्हणून नेमले आनी तांकां पुराय स्वातंत्र्य दिलें.

शंबर वर्सां आदीं झोपड्यांनी रावपी कामगारांच्या भुरग्यां खातीर श्रीदामोदर विद्यालय सुरू केलें आनी त्याच वर्गांतलीं चडावत भुरगीं ह्या विद्यालयांत शिकपाक येतालीं. भुरग्यांची अवतिकाय पळोवन शिक्षकाक तांणी ते नदरेन शिकोवपाचें तंत्र शिकयलें. भुरग्यां भितर खोशी निर्मून शिकोवपाची गोडी रुजयली. तांचे भितरले गूण पारखिले आनी आस्थापनात नवें तंत्रज्ञान आपणायलें. शिक्षक हो परंपरेन शिक्षक उरता तो केन्नाच निवृत्त जायना. तांणी सदांच विद्यार्थी जावन शिकचें आनी शिकोवचें अशें ते सांगताले. 1988 वर्सा ते रुजू जाल्ले  तेन्ना परीक्षेचो निकाल 60 टक्के निकाल लागतालो. भिकू पै आंगले हांणी नवे- नवे प्रयोग करून शिक्षणाचो दर्जो उंचायलो आनी आठ वर्सां मदीं धावेचो निकाल शें प्रतिशें लागपाक लागलो. आयज गोंयची ही नामनेची शिक्षण संस्था जाल्या आनी हाचें श्रेय भिकूबाबाक दिवचें पडटलें.

नाट्यकर्मी भिकूबाब

भिकूबाब हे फाकिवंत नाट्य कलाकार आनी दिग्दर्शक. गोंय आनी महाराष्ट्रांत ह्या मळार तांणी नामना जोडल्या. धी गोवा हिंदू असोसिएशनाच्या कला फांट्याच्या वतीन ‘मत्स्यगंधा, रायगडाला जेव्हा जाग येते, लेकुरे उदंड जाहली, खडाष्टक’ अश्या जायत्या नाटकांनी तांणी काम केलें आनी दिग्दर्शन केलें. ते मास्टर दत्ताराम हांकां आपले गुरू मानताले. तांचे कडल्यान आपल्याक खूब शिकपाक मेळ्ळें अशें उपकाराच्या भावनेन ते सांगताले. फाकिवंत लेखक कुसुमाग्रज, वसंत कानेटकार, पु. ल. देशपांडे, जयवंत दळवी, मंगेश पाडगांवकार, गोपाळकृष्ण भोबे, दीनानाथ दलाल आनी नाट्य कलाकार डॉ. काशिनाथ घाणेकर, मोहन वाघ, मा. दत्ताराम, तशेंच संगीत पंडीत जितेंद्र अभिषेकी हांचो आधार मेळ्ळो. तांकां महाराष्ट्र नाट्यसर्तींत अभिनयाचे आनी दिग्दर्शनाचीं इनामां मेळ्ळ्यांत. गोखले एज्युकेशन सोसायटीचो आदर्श शिक्षक पुरस्कार, महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, गोंयचो कला संस्कृती पुरस्कार तांकां फावो जाल्लो.

1) दंश (नाटक), 2) स्पर्श होता परिसाचा (शिक्षणीक आप निवेदन), 3) शिक्षणीक सप्तस्वर, 4) दयानंद (दयानंद बांदोडकाराची जीण, 5) बघून वळता मागे, रंगधन, अमृतधारा, मराठीचे ऋण, मराठी रंगभूमी आनी गोमंतकाची देण, जाल्यार ‘एक टिचर’ हें इंग्लीश अशीं तांचीं धा पुस्तकां उजवाडाक आयल्यांत.

भिकूबाबाच्या फाटीच्या कण्याचीं सात ऑपरेशनां जाल्लीं. अशें आसतनाय जिद्द, उमेदीच्या बळाचेर ते काम करीत रावले. नाटक हो भिकूबाबाचे जिणेचो वेगळांव नजं असो वांटो. भुरगेपणा सावन निमणे स्वासा मेरेन ते नाटक जगले. कवी कालिदासान नाटक हो यज्ञ मानलो आनी नट तातूंत अभिनयनाच्यो समिधा ओंपित रावतात अशे ते मानताले. भिकूबाबान ह्या होम हवनांत जिणभर नाटकाच्या रुपान नाट्यकलेच्यो समिधा ओंपल्यो. नाटक हो तांचो आवडतो छंद. पिरायेच्या सात दसकां मेरेन तांणी मराठी रंगभूंयेची तनमनान सेवा केली आनी रंगमाचयेचेर आपलें पडबिंब उमटायलें. गोमंत विद्यानिकेतन आनी महिला मंडळ, मडगांव ह्या संस्थां कडेन तांचो नाटकांक लागून संबंध. कला अकादमीच्या नाट्य सर्तींत महिला मंडळाच्या वतीन ‘प्रेमा तुझा रंग कसा’, ‘भटाला दिली ओसरी’, आनी ‘सुंदर मी होणार’ हीं नाटकां तीन वर्सां दिग्दर्शित केलीं आनी तिनूय वर्सां दिग्दर्शनाचें पयलें इनाम तांका फावो जालें. तांची कुळदेवाचेर भक्ती. श्री रामनाथ देवस्थानच्या महाशिवरात्रेच्या नाटकांचें दिग्दर्शन तांणी आपल्या निमणे स्वासा मेरेन केलें. 

भिकूबाब हांचें व्यक्तीमत्व तशें पळोवपाक गेल्यार अश्टतासांचें. हें वर्स तांचें जल्म शताब्दी वर्स. तांचो जल्म 12 नोव्हेंबर 1924 ह्या दिसा जाल्लो. ते निमतान आज 26 ऑक्टोबर आनी 12 नोव्हेंबराक मडगांवां जल्मशताब्दी समितीन कार्यावळ घडोवन हाडपाचें थारायलां. भिकूबाबांचे विद्यार्थी आनी उद्योगपती अवधूतबाब तिंबलो हे समितीचे अध्यक्ष आसात. तांच्याच यजमानपणा खाला आज भिकूबाबान खूब वर्सां आदीं मुंबयंत जे नाट्य संस्थेंत ‘रायगडाला जेव्हा जाग येते’ हें नाटक दिग्दर्शित केल्लें, अभिनय केल्लो, त्या नाटकांतले हयात आशिल्ले ज्येश्ट नाट्य कलाकार रवींद्र भवनात तें नाटक सादर करून तांकां आर्गां ओंपतले, फरक इतलोच की भिकूबाबाचे दोनूय नातू भिकूबाबान त्या नाटकांत पात्रां केल्लीं ताचो अभिनय करतले.

अनिल पै (मडगांव)

94220 58621