भांगरभूंय | प्रतिनिधी
राही मासूम रज़ा हिंदी सिनेमां जगांतलो नामनेचो पटकथाकार, साहित्यकार. ताचो जल्म 1 सप्टेंबर 1927 दिसा उत्तर प्रदेशांतल्या सुशिक्षीत शिया मुस्लीम घराण्यांत जालो. तांचो बापूय गाझीपूरच्या जिल्हो न्यायालयांत वकील म्हणून काम करतालो. राहीचें मुळावें शिक्षण गाजीपूरांत जालें, भुरगेपणांत पांयांत पोलियो जाल्ल्यान शिकप कांय वर्सा थांबलें, पूण इंटरमीडिएट केले उपरांत तो अलीगढांत आयलो आनी मुस्लिम विद्यापिठांत उच्च शिक्षण घेतलें. ताणें 1960 वर्सा एमएची पदवी मेळयली. 1964 वर्सा तिलिस्म- ए- होशरुबा ह्या प्रबंधांत ‘भारतीय सभ्यता आनी संस्कृताय’ ह्या विशयाचेर पीएच.डी. पुराय केले उपरांत राहीन दोन वर्सां अलीगढ मुस्लिम विद्यापिठाच्या उर्दू विभागांत अध्यापन केलें. अलीगढचे राबित्यांत ताणें आधा गांव, दिल एक सादा कागज, ओस की बूंद, हिम्मत जौनपुरी आनी 1965 वर्साच्या भारत- पाक झुजांत शहीद जाल्ल्या ‘वीर अब्दुल हमीद’ हाचें चरित्र ‘छोटे आदमी की बड़ी कहानी’ ह्यो कादंबरी बरयल्यो. उर्दू कविते वरवीं तांणी आपलो प्रवास सुरू केलो.
अलीगढांत कम्युनिस्ट विचारां कडेन तो ओडलो गेलो आनी भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचो वांगडी जालो. ह्या काळांत ताणें साम्यवादी तत्वां वरवीं समाजातलें मागासपण पयस करपाचो यत्न केल्लो. राही 1968 वर्सा परिस्थितीक लागून शिकोवपाचें काम सोडून उदरनिर्वाहाच्या सोदांत मुंबय आयलो. उपरांत साहित्यीक वावरा वांगडाच ताणें चित्रपटां खातीर पटकथा, संवाद बरप केलें. तो एक सरळ मनीस आशिल्लो. धर्मनिरपेक्ष राश्ट्रीय नदरेक लागून तो खूब लोकप्रीय जाल्लो. मुंबय रावतना ताणें 300 चित्रपटांच्यो पटकथा आनी संवाद बरयले. दूरदर्शना खातीर 100 परस चड माळो बरयल्यो, तातूंतलीं ‘महाभारत’ आनी ‘नीम का पेड’ अविस्मरणीय आसात. बी. आर. चोपडान तयार केल्ल्या ‘महाभारता’ची पटकथा ताणें बरयिल्ली. ताचे आदीं 1979 वर्सा ‘मैं तुलसी तेरे आंगन की’ ह्या चित्रपटाक बेस्ट डायलॉगा खातीर फिल्मफेयर पुरस्कारय ताका मेळिल्लो.
ताची नामनेची ‘आधा गांव’ कादंबरी आनी ‘टोपी शुक्ला’, ‘ओस की बूंद’, ‘हिम्मत जौनपुरी’, ‘सिन 75’, ‘कटरा बी आर्ज़ू’, ‘दिल एक सादा कागज’ आनी ‘नीम का पेड’ ह्यो कादंबरी, ‘मैं एक फेरीवाला’, ‘शीशे का मकांवाले’ आनी ‘गरीब शहर’ हे तीन उर्दू काव्यसंग्रह उजवाडाक आयल्यात.
आदीं ताणें उर्दूंत ‘1857’ हें महाकाव्य बरयल्लें जें उपरांत हिंदींत ‘क्रांती कथा’ आनी ल्हान व्हड उर्दू कविता आनी गझल काव्य झेल्या रूपांत उजवाडाक आयलें. राही मासूम रज़ा हाणें 1946 वर्सा साहित्य बरोवपाक सुरवात केली. ताची पयली कादंबरी ‘मोहब्बत के सिवा’ उर्दू भाशेंत 1950 वर्सा उजवाडाक आयली. राही एक कवीय आशिल्लो आनी ताचीं ‘नया साल मौज-ए-गुल में मौज-ए-सबा’ ह्यो कविता उर्दू भाशेंत पयलेच खेपे 1954 वर्सा उजवाडाक आयल्यो.
राही मासूम रज़ा हांगेल्या “मैं एक फेरी वाला” काव्य झेल्यांतली एक आशय घन कविता वाचकाक अंतर्मुख करता ती…
मेरा नाम मुसलमानों जैसा है
मुझको कत्ल करो और
मेरे घर में आग लगा दो।
मेरे उस कमरे को लूटो
जिस में मेरी बयाज़ें जाग रही हैं
और मैं जिस में तुलसी की
रामायण से सरगोशी कर के
कालिदास के मेघदूत से ये कहता हूँ
मेरा भी एक सन्देशा है
मेरा नाम मुसलमानों जैसा है
मुझ को कत्ल करो और मेरे घर में आग लगा दो।
लेकिन मेरी रग रग में गंगा का पानी दौड़ रहा है,
मेरे लहू से चुल्लु भर कर
महादेव के मुँह पर फैंको,
और उस जोगी से ये कह दो
महादेव! अपनी इस गंगा को वापस ले लो,
ये हम ज़लील तुर्कों के बदन में
गाढ़ा, गर्म लहु बन बन के दौड़ रही है।
राही वेगवेगळ्या दिसाळ्यांनी आनी नेमाळ्यांनी नेमान स्तंभ बरयतालो. तातूंत व्यक्ती, राश्ट्रीयता, भारतीय संस्कृताय आनी समाज, धर्म आनी माध्यम हांच्या वेगवेगळ्या आंगांचेर ताणें भर दिल्लो. राही आपल्या काळांतलो भारतीय साहित्य आनी संस्कृतायेचो एक उत्कृश्ट प्रतिनिधी. भारताच्या दायजाचो आनी भारताच्या राश्ट्रीय एकचाराचें ताचें पुराय साहित्य खर समर्थक आसा. राहीक 15 मार्च 1992 दिसा मुंबय शारांत मरण आयलें. राही सारके लेखक केन्नाच विसरूंक जावचे नात. ताचीं कृती गंगा- यमुना संस्कृतायेचें प्रतीक आसात जी खऱ्या भारताचें प्रतीक आसा.
——————————–
सुदिन वि. कुर्डीकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
