भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आयज 26 जून. हो लोकराजा राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज हांची आयज जयंती. ह्याच दिसा 1874 वर्सा कागलच्या घाटगे घराण्यांत तांचो जल्म जाल्लो. तांच्या बापायचें नांव जयसिंहराव आनी आवयचें राधाबाई. कोल्हापूर (करवीर) राज्यांतल्या चवथ्या शिवाजी महाराजाच्या मरणा उपरांत महाराणी आनंदीबाई हिणें चवथ्या शिवाजी महाराजांक भुरगें नाशिल्ल्यान 17 मार्च 1884 दिसा शाहू हांकां कोल्हापूरचे गादयेचो वारस म्हूण आपणायलो. दत्तक घेतले उपरांत तांकां ‘छत्रपती शाहू महाराज’ अशें नांव पडलें. शिक्षण पुराय जातकच 2 एप्रील 1894 दिसा ते कोल्हापूरचे गादयेर राजा म्हूण आयले. राज्याभिशेक उपरांत 1922 मेरेन म्हळ्यार 28 वर्सां मेरेन ते कोल्हापूर राज्याचे राजा आशिल्ले.
छत्रपती शाहू महाराजान छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वावराचो आनी विचारांचें दायज फुडें व्हेलें. छत्रपती शिवाजी महाराज हांचो आदर्श दोळ्यां मुखार दवरून राज्यकारभार चलयताले म्हणून ते राजर्षी जाले.
ते खऱ्या अर्थान जनतेचे राजा आशिल्ले. भोवजन समाजाची मानसीक गुलामगिरी काडून, तेन्नाची रुढी, परंपरा न्हयकारून तांणी कोल्हापूर राज्यांत जायत्यो समाजीक सुदारणा केल्यो. भोवजन समाजांत शिक्षण पातळावपाचेर शाहू महाराजान खासा भर दिलो. कोल्हापूर संस्थेंत तांणी फुकट आनी सक्तीचें मुळावें शिक्षण सुरू केलें. छत्रपती शाहू महाराज हे देशांतले पयले राजा, जांणी शिक्षणाचें म्हत्व मान्य केलें. राज्यांतल्या निरक्षर, गरीब, अस्पृश्य, दलीत आनी भोवजन समाजाक शिक्षण दिल्यारच तांची सगळ्या वटांनी उदरगत जातली हें वळखून तांणी समाजांतल्या वंचित आनी दुर्लक्षीत वर्गांतल्या भुरग्यां खातीर हॉस्टेल उगडले. वेगवेगळ्या जाती आनी धर्मांतल्या भुरग्यां खातीर तांणी 22 वसतीघरां स्थापन केलीं आनी थंय शेंकड्यांनी भुरगीं शिकलीं. शिक्षणाच्या मळार चलयांचो आंकडो वाडचो ह्या हेतान तांणी 40 रुपया शिश्यवृत्ती सुरू केली. त्या काळार ब्रिटीश सरकार वर्साक 80 हजार रुपया शिक्षणाचेर खर्च करतालें जाल्यार कोल्हापूर इन्स्टिट्यूटचो शिक्षणाचेर वर्सुकी खर्च 1 लाख रुपया आशिल्लो. हाचे वयल्यान शाहू महाराज शिक्षणा विशीं कितले गंभीर आशिल्ले हें स्पश्ट जाता. अस्पृश्यताय ना करपा खातीर तांणी सवर्ण आनी अस्पृश्य हांचे खातीर वेगवेगळीं शाळा दवरपाची पद्दत रद्द केली. तांणी शिक्षण दिवपी पाटील शाळा आनी बरे तंत्र आनी कुशळटाय शिकोवपी शाळा सुरू केल्यो. तांकां ‘आरक्षणाचे जनक’ म्हण्टात. कारण तांणी कोल्हापूर राज्यांत 6 जुलय 1902 दिसा मागास आशिल्ल्या जातीं खातीर 50 टक्के सुवाती राखून दवरल्यो आनी फाटींफुडें लोकांक प्रगतीच्या प्रवाहांत हाडपाचें आसल्यार आरक्षण दवरपाक जाय, अशी व्यापक कल्पना तांणी मांडली. शाहू महाराजांच्या ह्या निर्णयाक खूब विरोध जालो, पूण तरी लेगीत तांणी हें आरक्षण खरपणान चालीक लायलें. शाळा, हॉस्पिटल, उदका स्रोत अशा भौशीक सुवातींनी अस्पृश्य लोकांक समान वागणूक दिवची आनी कोणेच तांचे कडेन भेदभाव करचो न्हय असो आदेश तांणी जारी केलो.
1917 त विधवा लग्न कायदेशीर केलें. तांणी देवदासीची घातक प्रथा बंद केली. भोवजन समाजाक राजकी प्रवाहांत आसपवन घेवपा खातीर 1996 वर्सा निपाणी शारांत डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीची थापणूक जाली. जातीभेदाची पद्दत ना करपाक तांणी आंतरजातीय आनी आंतरधर्मीय लग्नां कायदेशीर केलीं. इतलेंच न्हय तर तांणी आपल्या मामेभयणीचें लग्न धनगर समाजांतल्या यशवंतराव होळकारा कडेन लायलें.
छत्रपती शाहू महाराजान आपल्या संस्थांनांत विणकाम गिरण, शाहुपुरी बाजार, शेतकार सहकारी संस्था, राधानगरी धरण, शेतकारांक रीण दिवप अशे जायते उपक्रम चालीक लायले. शेतवडीच्या आधुनिकीकरणा खातीर संशोधनाक आदार दिलो. रोख पयशे दिवपी पिकां आनी तंत्रगिन्यानाचो वापर वाडोवपा खातीर किंग एडवर्ड शेतकी संस्था स्थापन केली. चित्रकला, लोककला, संगीत, साहित्य, नाटक, कुस्ती ह्या मळार तांणी खेळगडे, कलाकारांक राजकी आलाशिरो दिलो.
शाहू महाराज आनी डॉ बाबासाहेब आंबेडकर हांचे संबंद सगळ्यांक खबर आसात. बाबासाहेब मॅट्रीक करतना आनी उपरांत कोलंबिया विद्यापिठांत शिकतना तांणी शिश्यवृत्ती दिली. 20 आनी 21 मार्च 1920 दिसा शाहू महाराजान बाबासाहेबाच्या वावराक मान दिवन माणगांव हांगा जाल्ले अस्पृश्यता परिशदेंत तांची तुस्त केली. तांकां कोल्हापूरच्या राजवाड्यांत जेवणा खातीर आपयले. त्या काळार ही व्हडली गजाल. डॉ. आंबेडकर हांणी ‘मूकनायक’ सातोळें सुरू केलें, पूण अर्थीक अडचणींक लागून तें बंद करचें पडलें. उपरांत शाहू महाराजाक ही गजाल कळटकच तें परत सुरू करपाक तेन्ना तांणी 2500 रुपयांची अर्थीक मजत दिली. हें सातोळें परतून सुरू केलें.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वावराचो आनी विचारांचो वारसो कुशळटायेन मुखार व्हरपी मानवतावादी राजा म्हूण शाहू महाराजांची नोंद इतिहासांत आयल्या. त्या काळांत राजसत्ता आसून लेगीत व्यापक नदर आशिल्ल्या ह्या राजान समाजीक भावपण, दलीत आनी कुशीक काडिल्ल्या लोकां खातीर, तशेंच शिक्षण, उद्देग, कला, खेळ, भलायकी मळार खूब व्हडलें काम केलां. विशेश म्हणल्यार आतां मेरेन कोणेंच अशें काम केल्लें ना. ताचो हो वावर आयचे आनी फुडल्या जायत्या पिळग्यां खातीर मार्गदर्शक थारता. आयज तांची जयंती. ताच्या वावराक आर्गां. आयज समाजीक न्याय दीस म्हणून मनयतात. लोकराजा राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज हांकां ताचे जयंती दिसा अभिवादन!
श्याम ठाणेदार
9922546295
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
