शब्दक्रिडेंतल्यान अर्थचमत्कृती : आजोळ आल्बम

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

प्रोफेसर (डॉ.) राजय पवार हो कोंकणींतलो एक सिद्धहस्त आनी संवेदनशील कवी. विद्यार्थी दशे सावनच तो कविता करता. ताणें नाटकाच्या मळार लेगीत दखल घेवपा सारको वावर केला आनी विनोदी एकपात्री सादरीकरणाच्या मळाचेरय आपली चुणूक दाखयल्या. वेवसायान शिक्षक आशिल्ल्यान ताचें वाचन, व्यासंग भरपूर आसा.
राजयाच्यो चडश्यो कविता समाजीक आशयान भरिल्ल्यो आसात. आयजच्या यंत्रयुगांतल्या मानवाची परवड, ताचें जाल्लें स्खलन आनी अबर्गत काव्यांतल्यान मांडटा. ताचीं चडशीं पात्रां आर्विल्ले जिणेचें प्रतिनिधित्व करतात. आधुनीक म्हणिल्ले जिणेंत धवाड्या मनशाच्या वांट्याक आयिल्लें एकलेपण, यांत्रीकपण आनी कृत्रीमपण, भोगवाद, नात्यांचो अभाव, सुवार्थ, भ्रश्टाचार, आत्मकेंद्री वृत्ती, दांभीकताय हांचेर तो चड करून उपहासात्मक जाल्यार केन्नाय उपरोधीक, त्रोसांनी बडी मारता.
आर्विल्ले जिणेंतली जीवघेणी धांवाधांव आनी सर्त ‘रिलेरेस’ कवितेंत उकतायल्या. भगवान विष्णूक चक्रपाणी – म्हणल्यार दुस्मानांच्या नाशा खातीर हातांत चक्र घेतिल्लो, अशें म्हणटाले. राजयान आधुनीक मनशाक पांयांक चाकां लायिल्लो (रोंदां बांदिल्लो) अशें संबोधलां. तातूंतले ‘रेस विदावट ब्रेक’ संकल्पनेंतल्यान विसव-विरयत, अर्थशुन्य, निरर्थक गतीचो कवी वेध घेता.
उतरां आनी अर्थ-सुचकताय
राजयाच्या उतरांच्या प्रयोगाक लागून भावसुचवताय निर्माण जाल्या, तो फकत शब्दखेळ उरना जाल्यार जिवनांतली विसंगती तातूंतल्यान दिश्टी पडटा. दीसभर यांत्रीक जीण जगून मनीस जेन्ना रातचो न्हिदता तेन्नाः
न्हिदता मागीर आख्खें घर
घरघर लागता जिवाक (रिलेसेस)
हांगा जिवाक ‘घरघर’ लागप म्हणल्यार 1) खरस लागप, धांप लागप, 2) ध्यास लागप आनी 3) अंत लागी येवप. हातूंतलो तिसरो अर्थ हांगा चड लागू जाता आनी अंत, शेवट, अखेर लागी आयिल्ल्यान सपनां लेगीत फांतोडेचेर तुट्टात, असो अणभव वांट्याक येता. पयले वळींतलें निमणें उतर ‘घर’ आनी दुसरें वळींतलें पयलें उतर ‘घरघर’ हांकां लागून अर्थाक दोट्टीपण फाव जाता. ‘धिरयो’ कवितेंत कवीन ‘मोनजातीं’ भशेन झुजपी मनशाची जीवखायरी, हिंसक, रक्तखेवी वृत्ती दाखयल्या. बैल मारतात कपलार कपल, तांच्या कपलार फकत, हेंच आसता काय बरयल्लें? असो कपल उतराचो द्वयार्थ राजयाकूच सुचपाचो.
शारांतले अनिसर्गीक, कृत्रीम, दिखाव्याचे जिणेंतल्यान मनीस जेन्ना मुक्त जाता तेन्ना तो आपल्या मुळां कडेन पावता. तेन्ना ताका आपल्या अस्तित्वाचो साक्षात्कार जाता. माती आनी तिचो वास मनशाच्या रंध्रारंध्रांत भरला, हाची गवाय दिवपी ही कविता (गांवची माती) म्हणल्यार ‘मातयेचें गायन’ आसा. ‘मातयेचो वास’ हो एक आदिबंध हांगा मूर्त रुपांत साकारला.
‘ताका सुकी चपाती खावंक आवडना’
‘ओल्या दोळ्यांनी तिणें भाजीय केली’ (हावज वायफ)
त्या दोन वळींतलो ‘सुकी’ आनी ‘ओली’ हो अंतर्विरोध लक्षणीय आसा. ओल्या दोळ्यांनी भाजी केली हे वळींतल्यान बायलेची घुसमट उकतायल्या.
ताणें म्हळें, ‘तूं रांदता खूब बरी’
… आनी ती रुची पुरती हांसली !
रातीं तिका मार-बडय करून सकाळीं ‘तूं रांदता खूब बरी’ अशें घोवान म्हणटकीच ‘रुची पुरती हांसपी’ बायल पळोवन तांच्या नात्याक आयिल्लें बेगडीपण, कृत्रीमताय, सोपस्कार, भोगावळ, दोगांयच्या नात्यांतलो वयलेचार आनी उपचार दिसले बगर रावना.
राजयाचो ‘स्त्रीवाद’ (फॅमिनिजम) वास्तव आनी यथार्थ आसा. तो अस्तुरे कडेन एक दादलो म्हूण न्हय तर मातृहृदयी नदरेन पळयता. एके वटेन तो घराच्या हुमऱ्यारच उरिल्ली (दवरिल्लीॽ) बायल चितारता. हुमऱ्या वयले अस्तुरेचें अधांतरीपण, हुमकळणी (ना घरांत, ना समुदायांत) कवितेंत फकत 11 वळींनी चितारल्या. दुसरे वटेन ‘बायलेची पर्स’ कवितेंत समाजीक जिणेंत पराभूत जाल्ले बायलेची परवड दाखयल्या. तिचे अव्यक्त उमाळे, तिचे अंदल्ले उस्वास हांणी भरिल्ली तिचे जिणेची जड पर्स ‘रिती’ म्हूण घोशीत करपी आनी ते बायलेक ‘पिशी’ थारावपी समाज हांगा दिश्टी पडटा. हेच कवितेंतल्यो फुटिल्लें कांकण, सुकिल्लें पिटकोळेचें फूल, पिसडिल्लें मोरपांख ह्यो प्रतिमाय बी अनुक्रमान विधवापण, फुटकें नशीब आनी उद्ध्वस्त सपनां सुचयतात. घोंटेर, पांजरो, कट्टी, कावळे हीं राजयाचीं आवडटीं प्रतिकां आनी तीं ताच्या जायत्या कवितांनी येतात. ताच्या कवितांतल्या शोशीत बायलांच्यो पर्सी, कुकमा करंड, पोटल्यो सगल्यो जडूच आसतात, कारण तातूंत भावनांचो भार आसता. अस्तुरेचे जिणेचेर कविता रचतना राजयाची संवेदना तिव्र आनी निरिक्षणशक्त सुक्षीम जाता. अस्तुरेक लागून पुराय जिणूच कवितामय जाता (म्हजी दोंगरायेदी कविता). बापायची वेव्हारी नदर आनी आवयचो मायेचो पदर दिसपाक लागता (कल्लां).
सैमीक घडणुकांच्या माध्यमांतल्यान कवी मदलो चिंतक जागो जाता. ‘दर्यांचें खारें उदक म्हणल्यार दुखेस्त दोळ्यांतलीं दुकां’ अशी अफलातून कल्पना कवीक सुचता ती ताचे तत्वशोधक वृत्तीक लागून.
भुतकाळाचें सुचन
खंयचेय गजालीचें/वस्तूचें नांव ती गजाल, व्यक्ती, वस्तू हांच्या गुणधर्माचें सुचन करता वा ताणें तशें करचें, अशी अपेक्षा आसता. ह्या कविता झेल्याचें ‘आजोळ आल्बम’ नांव अशेंच अर्थसुचक आसा. ‘आजोळ’ हें उतर भुतकाळाचें सुचक उतर आसा. कवी गतकाळा विशीं भाश्य करता. ह्या झेल्यांत गतकाळा विशीं, आपल्या बालपणा विशीं भाश्य करपी कवितांची संख्या मेजकीच आसा. पूण त्यो मेजक्योच कविता त्या झेल्यांतल्यो आशयाचे नदरेन आगळ्यो आनी गिरेस्त कविता आसात (देखीक गांवची माती, याद येता गांव, आजोळ आल्बम, म्ह्जी शाळा…, पान्न…, कोण शेणलो?, गांवांतल्यो व्हाणो, स्लॅम बूक आदी).
गांवची माती कवितेंत शारांतल्यान गांवा कडेन वचपाचो कल्याणकारी मार्ग सांगला. मातयेचो वास नाकांत वतकीच सुस्त न्हीद येता, असो सुंदर अणभव कवीन मांडला. ‘गांवची याद’, ‘पान्न…’ आनी ‘गांवांतल्यो व्हाणो’ कवितांनी परंपरा आनी चैतन्य हांणी संपन्न गांव कवीन दाखयला. जाल्यार ‘आजोळ आल्बम’ ह्या कविता झेल्याचे माथाळो कवितेंत गांव आनी पुराय मानवी जीण हांचे देश-काल-परिस्थितीचे बदलिल्ले संदर्भ कवीन चितारल्यात.
हे तुळशी म्हऱ्यांत आजी
थरथरत्या हातान
सांजची निरंजन पेटयताली
आतां… ते हात
पयस वचत सावन
आख्खी तुळसूच थरथरूंक लागल्या
तुळसूच थरथरप ह्या वाक्प्रचारांतल्यान कवी पुराय समाज वेवस्थाच कोसळपाच्या संभाव्य धोक्याची सुचोवणी करता. राजयाचे कवितेक एक दृश्यात्मकताय आसा. रगत रगताक गेलें मारूंक (फकत एका पोटा खातीर) वा वयर उल्लेख केल्ल्यो ‘आजोळ आल्बम’ कवितेंतल्यो वळी ताची बेस बरी गवाय दितात. ‘म्हजी शाळा’ कवितेंत शाळेंतल्या सर्वांगीण आनी सैमीक शिक्षणाचें रूप आतां कशें इबाडलां, तें कवीन दाखयलां. ‘स्लॅम बूक’ कवितेंत शालेय जिणेंतल्या वांगड्यांची ‘खरी’ वळख करून निमण्या परिच्छेदांत घडये आपल्याच व्यक्तिमत्वाची वळख करून दिल्या.
पूण कवी फकत आपल्या निजी गतकाळा विशींच सांगिना. गतकाळ आनी आयजचो काळ हांचे कडेन तुळाय करता. भुतकाळ आनी वर्तमान काळांतलो मुल्यात्मक फरक लेगीत सांगता.
‘आल्बम’ हें उतर आदल्या तेंपार फोटो (छायाचित्रां) संग्रहा खातीर वापरताले. राजयान लेगीत आदले जिणेचें दृश्यात्मक संकलन, संग्रह केलां (देखीक वयर उल्लेख केल्ल्यो कविता छायाचित्रां भशेन जिणेचित्रां उबीं करतात). आर्विल्ले जिणेंत ‘आल्बम’ हें उतर संगिताच्या मळार चड वापरतात. गितां आनी गायनांच्या संग्रहाक आल्बम म्हणटात. आल्बम म्हणल्यार फकत एकठांवणी, संचय आनी संकलन न्हय जाल्यार एखादरे निर्मुप्याचें समग्र चिंतन आनी संचिताची, अणभव-अनुभुतींची साररूप परगटावणी. राजयाच्या हो आल्बम म्हणल्यार जिवनसंगिताच्या संचिताची, अणभवांची साररूप परगटावणी आसा. मनशां-मनशां मदीं, समाजा मदीं जाल्ले बदल, स्थित्यंतरां हांचें विशीं कवीचें चिंतन आनी चित्रण म्हणल्यार ‘आजोळ आल्बम’.
कवितांचीं नांवांच इंग्लीश
कोंकणीं भाशेंत चलणुकेंत आशिल्ल्या इंग्लीश उतरांचो समयसुचक वापर केल्ल्यान, तीं इंग्लीश आसात म्हूण न्हय तर तीं काळसुचक, काळसंबद्ध आसात म्हूण संदेश योग्य रितीन पावोवप सोंपें जालां.
मुळांत संग्रहाचें नांवूच ‘आजोळ आल्बम’ अशें इंग्लीश आसा. तें अनुप्रासयुक्त तर आसाच त्या भायर ‘आल्बम’ ह्या इंग्लीश उतराक लागून भूतकाळ दर्शक वलय निर्माण जाता आशिल्ल्यान कवीक अपेक्षीत आशिल्ल्या अर्थांत भर पडटा. हाचे भायर रिलेरेस, हाऊस वायफ, मटण शॉप, रोगेल्ल्या शाराचें कॉलाज, नॅटवर्क बिझी, एन्जॉय द रेन, सायन्स ऑफ लायफ, माय ब्यूटीफूल लेडी, पान्न – अ सेक्रेड प्लॅस, स्लॅम बूक, हॅश टॅग जादुगार, बॅड सीन, आय.सी.यू. ची वणत आदी सुमार 15 कवितांचे माथाळेच इंग्लीश आसात.
झेल्यांतली इंग्लीश उतरावळ
सुमार साठ कवितांच्या ह्या झेल्यांत अडेजश्यां वयर इंग्लीश आनी इंग्लीश धार्जिण्याची तशेंच पुर्तुगेज उतरावळ आनी इंग्लीश भाशेंतले सिद्धांत, संकल्पना आनी वाक्प्रचार राजयान वापरल्यात.
रिलेरेस, स्पिडीर, प्रोग्रामिंग, रोबोट, ऑफिस, रेस, विदावट, ब्रेक, सॅटर्डे, नायट, क्लब, अॅलार्म, रिदम, मायनस, कॉयन, कँडी, शॉप, मटण, हुकांक, डस्टबिनां, ओके, वी वील, लॅट यू नो, स्टँप, एप्लिकेशनां, व्हॅकन्सी, प्रॅशरान, ई-लिटरेट, कम्प्युटरा, विंडोज, डायरेक्ट, शॅर, पासवर्डूय, बायोडाटा, वेबसायट, डब्ल्यू… डॉट, हार्ट डिस्क, फ्लॉपी, कॉलनींतलो, कॉपी, वायरस, करप्ट, इरेज, फीड कर, नॅटवर्क बिजी, अँगेज्ड, नॅटवर्क बिजी ट्राय करता, कॉल, कनॅक्टूच, बिझी, बॅलन्स, अॅन्जॉय द रेन, गॅलरी, डिकी, पासपोर्ट, व्हरांड्यार, लिवरीचें, हार्ट, प्लॉट, रिनोवेशनाच्या, ग्रील्स, टायट, ऑपीस, चॉकलेटी, सायन्स ऑफ लायफ, सिलेबस, चेंज, ग्रेविटेशन, डेरिवेशन, इंटिग्रेशन, रिफ्रॅक्शन, रिएक्शन, टायट्रेशन, अॅटसॅट्रा, जर्नलाचेर, डायॅग्राम्स, डर्मीस, अॅपीडर्मीस, फील, लॅबांत, मायकोस्कोपांतल्यान, बॅक्टेरिया, थर्ड लॉ ऑफ मोशन, ज्युनियर, टॅस्ट, अॅसिडीक, लिटमस पेपर, टायट-सॅशन, एसीड, रिजल्ट, ग्रॅविटेशनल पूल, नॉर्थ पोल, सावथ पोल, थ्रू अँड थ्रू, पेंडूलम, ऑसिलेट, माय ब्यूटीफूल लेडी, कॅमेऱ्यांत, रील, अ सेकंड प्लेस, चेक पोस्ट, ट्रीप, टू, सॅकेंड गियर, सॅक्रेड प्लेस, मायनोरिटी विन्स, कॅटेगरींतले, पर्फोमन्स, बॅक टू पॅव्हिलियन, जनरल, ड्रॉईंगाच्या, कॉम्पिटिशनाक, क्लीक, रेडीमेड, बिल्डिंगो, कोन्सोलेशन, थ्री-फोर्थ, गॅलरींतल्या, वॉकिंग, युरीक अॅसीड, टॅस्ट, नॉर्मल, शुजूच चेंज, सॉफ्ट अँकल, हाफ अँकल, प्युअर लेदर, सी.एल., स्लॅम बूक, डायरी, फूल, हाफ, सँडोफ, मायक, आयकार्ड सायज, फोटो, कॉन्ट्रेक्टर, इन शॉर्ट, फ्लाय एँड टच द स्काय, जॉग्रिफी, प्यून, गो टू अॅन्ट्री इन क्लास, रेप, मर्डर, फ्रॉड, ब्लॅक, हॅश टॅग, अॅनकॅश, स्कॉलरांची मॅसेज, टच, लॉन्ड्री, वॉर्ड, स्टुलार, लिक्विड, कार्डिऍक मॉनिटर… अशीं आधुनीक जिणेंतलीं प्रतिकां वापरून कवी आयचे जिणेंतल्या तर्कहीण संदर्भांचें सुचन करता.
इंग्लीश धार्जिणी (कोंकणींत रूढ जाल्ली) उतरावळ
कॅडबडी, आयस्प्रोट, किलोमीटर, बटरां पाकीट, सुटबूट, बसस्टँडार, थेटर, पोस्टर, शोकेस, फोटो, प्यून, क्लार्क, मॅनेजर, हॉस्पिटल, इंटरव्ह्यू, गेमी, फायली, टिफिनां, शर्ट, ट्रक, बस, कट मारून वचप, मोबायल, लायनीर, हॉलांत अशा कोंकणींत सपसप घोळपी इंग्लीश उतरांचो वापर कवीन मुक्तहस्तान केला.
पुर्तुगेज उतरावळ
मायज, तेस्तमूज, बोल्स, आस्पत(ॽ), कॉप्टेल, ऑर्द, खोमीस, बुन्याद, व्हॉल्तेरांत, लेसांत, जनेल, केलिंडर, पदेर, सॉर्तीकार, फिरंगी, नेर्वां, वोल्तेर, कोंता, कोंत, कास्ताचें, नेगार अशीं जायतीं पुर्तुगेज उतरां लेगीत कवितेंत सपसप पळोवंक मेळटात.
इंग्लीश सिद्धांत, संकल्पना आनी वाक्प्रचार
डार्वीनाचो उत्क्रांतीवाद – शेंपडी गळप, न्यूटनाचो गतीशास्त्राचो तिसरो सिद्धांत – एव्हरी अॅक्शन हॅज इक्वल अँड ओपोजीट रिअॅक्शन हे सिद्धांत कवीन समकालीन जिणेचे साणीर घांसून तांची असंबद्धताय आनी पोलपण दाखोवन दिलां.
संगणक आनी विज्ञानीक उतरावळ
राजयान विज्ञानीक आनी खासा करून संगणकी परिभाशेचो सुंदर, समर्पक उपेग आपल्या कवितांनी केला. आयजचें यूग हें माहिती आनी संपर्क तंत्रज्ञानाचें यूग आशिल्ल्यान आमचे जिबेर संगणक आनी इंटरनॅट हांचे कडेन संबंदीत जायतीं उतरां आनी संकल्पना सपासप घोळटात. राजयान ह्या उतरांचे शब्दार्थ वापरता आसतनाच तांचे ‘लक्ष्यार्थ/ मतितार्थ/ व्यंगार्थ’ सुचीत करून आपले कवितेक फकत युगानुकुल करूंक ना जाल्यार तिका अर्थाचीं साबार पुटां चडयल्यांत. ‘कम्प्युटरा, एक उपकार कर’ हे राजयाचे गाजिल्ले ‘पावर’ कवितेंत आर्विल्ले जिणेंतल्या एकाकीपणाचें, दांभीकपणाचें दर्शन घडयलां. मनीस म्हणल्यार ‘प्रोग्रामिंग केल्लो रोबोट’ अशें आधुनीक मनशाक उद्देसून म्हणलां (रिलेरेस). डार्विनाचे उत्क्रांतीचे संकल्पनेंतलें ‘वानरा’ची शेंपडी गळून ‘नर’ जावप हें गृहितक घेवन ताचेर कल्पनेचे मजल्यांचेर मजले राजयान बांदल्यात. आयजच्या मनशाची वळख ताच्या व्यक्तिमत्वांतल्यान न्हय जाल्यार ‘डब्ल्यू.डब्ल्यू.डब्ल्यू. संकेतथळाचेर कवी सोदता. मनाचे फ्लॉपीचेर ‘ग’ (अहंकार) कॉपी करप, मनशाचे ‘हार्ट’ डिस्क (‘हार्ड डिस्क’ न्हय) करप्ट जावप, मनशाचो आपल्याच मना कडलो आनी मनीस आनी मनीस हांचे मदलो संपर्क आनी संबंद तुटप (बिजी मेळप, एन्गेज्ड आसप, डिसकनेक्ट जावप आदी), बापूय म्हणल्यार फकत जल्मदातो न्हय तर भुरग्यांक जाय जाय तें हाडून दिवपी ‘हॅश टॅग जादुगार’, अश्या साबार संगणकी आनी विज्ञानीक संकल्पनांच्या माध्यमांतल्यान आयजचे जिणेंतलीं सत्यां कवीन अचूकपणान सांगल्यांत. राजयाच्यो वयर उल्लेख केल्ल्यो कविता म्हणल्यार आंतरविद्याशाखी आनी भोवविद्याशाखी साहित्याच्यो देखी आसात. बिन कावळ्यांच्या शारांत, रंगपेटी, सैम शिटकायता कुरवांनी ह्यो कविता पर्यावरणी कवितेच्यो बेस बर्‍यो देखी आसात.
राजयाची शब्दक्रिडा
शब्दसामर्थ्य, शब्दखेळ आनी शब्दचमत्कृती हांचे वरवी जिणेचें तत्वगिन्यान मांडूंक कवी येसस्वी जाला. राजयाच्या कवी म्हणूनच्या प्रवासांतलो एक साक्षी म्हूण, शब्दा कडेन खेळ करप, तांच्या उगमा पासून विग्रहा मेरेन तांचे प्रयोग करप आनी तातूंतल्यान अर्थ-चमत्कृती तर सादपूच, त्या भायर कवितेक मौलीक आशय प्रदान करप, हो राजयाचो छंद आनी स्थायीभाव. ताची वजूच लागल्या ताका, अशें म्हणल्यार अतिताय जावची ना. आनी ही शब्दक्रिडा मुद्दाम जावन न्हय तर सहजतायेन तो करता वा ताचे कडल्यान ती जाता. हाची एक बेस बरी देख म्हूण ‘खण मुंडकारा खण’ कविता वाच्ची. हातूंत यमक जुळोवपाचो अट्टाहास बिलकूल ना जाल्यार उतरां कितलीं सहजतायेन येतात तें पळोवचें (गोल गोल – खोल खोल, फातर बितर – भितर भितर, वाग येना – राग येना).
त्या भायर ‘न्हिदता मागीर सगलें घर, घरघर लागता जिवाक (रिलेसेस), कृष्ण-भाव आनी कृष्ण-अभाव (कृष्ण (अ) भाव), ई-लिटरेट आनी इल्लिटरेट, विंडोज- जनेलां आनी संगणक कार्यचालन वेवस्था, आमच्या त्या कुलपाक (शाळेच्या) एकूय लिवर नासतालें… आसतालें ते फकत एक हार्ट, आमकां समजून घेवपी!, हें मळ म्हणल्यार भुरग्यांचें पोट आसतालें, आतां कोणेतरी तें पोट कापून, थंय प्लॉट केल्यात (म्हजी शाळा),
म्हणींचो वापर
आस्वासनांचो पावस घालप, रगताचो पावस घालप, नदरेन कूस परतप, जमनीर रावप, शेंपडेक धरून ओडप, शेंपडेक धरून चडप, शेंपडी मिरोवप, शेंपडी मारप, शेंपडी फुलोवप, शेंपडी भितर घालप, शेंपडी हालोवप अश्यो म्हणी वापरल्यात.
सहज अनुप्रास आनी यमकांचो मुक्तछंद
राजयाच्या कवितांतले सहजसुंदर यमक, अनुप्रास कवितेचें सौंदर्य वाडयतात. हे तरेन याद येता गांव, गांवची माती ह्यो कविता वाच्च्यो.
पूर्वसुरींचो प्रभाव
राजयाच्या कांय कवितांचेर कोंकणींतल्या कांय प्रस्थापीत कवींचो प्रभाव दिश्टी पडटा. कट्टेंत क्रांत उसळ्ळ्या (मनोहरराय सरदेसाय/ बाकीबाब), खण मुंडकारा खण (र. वि. पंडित), धर्तरी आनी गीम-पावस, मोगाळ धर्तरे, तुजोच पावस (पुंडलीक नायक) ह्या कवितांचे माथाळे आनी बांदावळ पूर्वप्रभावांतल्यान आयल्या.
राजयाचे कवितेंतल्यो विशिश्ट संख्या
पिशे बायलेची पर्स कवितेंत मेल्ले बायलेच्या एक पांयांत सात आनी दुसर्‍या पांयांत आठ नंबराचें जोतें आशिल्ल्याचो उल्लेख आयला. आनी बॅड सीन कवितेंत सोळा नंबराचे खाटीर मरणप्राय पेशंट न्हिदिल्ल्याचो उल्लेख आयला. साहित्यांत आनी खासा करून कवितेंत रंग आनी संख्या बेश्ट्योच येनात. ताचे फाटल्यान कवीचें संवेदनशील, सर्जनशील आनी सुप्त मन आसता. ते दुर्दैवी बायलेच्या पांयांतलीं जोतीं 7 वा 8 नंबराचींच कित्याक? थंय तिणें घोवा वांगडा लग्ना वेळार मारिल्ले सात फेरे (सप्तपदी), घडये अष्टपुत्रा सौभाग्यवती भव असो तिका मेळिल्लो आशिर्वाद वा आठूय दिखो भोंवपाचो स्राप हांचे संदर्भ फाव जातात. मर्णाधडेर आशिल्ल्या पेशंटाची खाट सोळा नंबराचीच कित्याक? सोळा ही संख्या एक जिवीत सोंपोवन दुसरें सुरू करपाची संख्या मानतात, घडये तिचो संदर्भ कवितेक लाबला. हेर आदिबंधां भशेन रंग आनी संख्या हांचेय संदर्भ कवितेंत अचळय येतात.
अशे तरेन राजयाचो हो झेलो म्हणल्यार शब्दक्रिडेंतल्यान शब्दचमत्कृती घडोवपी एक नवो प्रयोग आसा. चालंत उतरांक नवेताल्ल अर्थ दिवपाचें कामूच कवीचें. शब्दक्रिडा म्हणल्यार बेश्टोच शब्दखेळ, शाब्दीक जुळवाजुळव न्हय, ‘क’ क ‘क’ जोडप न्हय हाचें भान दवरून शब्दक्रिडा केल्यार ती आशयाक पुश्टी दिवपी आनी अर्थाचे नवे आयाम निर्मुवपी जावं येता, हें राजयान आपल्या काव्य-प्रवासांतल्यान जायत्या प्रमाणांत सिद्ध केलां. राजयाचेच भाशेंत सांगपाचें जाल्यार आधुनिकतायेच्या अतिरेकान आमचे जिणेंतल्यान जें जें ‘इरेज’ केलां तें तें ‘अन-डू’ करपाची ताकद राजयाच्या ‘आजोळ आल्बम’ ह्या हार्ट डिस्कांत आसा.

डॉ. भूषण भावे
9673123355