कोंकणीचो निसुवार्थी सेवक: सोतेर बोर्रेटो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कोंकणी साहित्यीक आनी निसुवार्थी सेवक, सोतेर बार्रेटोबाब देवाधीन जाल्यार, ऑगस्टाचे, 20 वेर तीन वर्सां भरतात. ऑगस्टाची 20 ही तारीख कोंकणी मनशाक अती म्हत्वाची. हो दीस कोंकणी मान्यताय दीस. ह्या निमतान हे म्हान व्यक्तीचो आमी खेरीत भशेन उगडास करतात आनी श्रद्धांजली ओंपतात.
आयज कोंकणी मळार जेन्ना कोंकणी – मोगी म्हणिल्ले खूब उत्पन्न जाल्यात, तेन्ना कोंकणीचे खरेले मोगी आनी निसुवार्थी वावराडी खंय तरी सांडल्यात. तांणी केल्ल्या वावराची दखल घेतिल्ली दिसना, अशे परिस्थितींत कोणाच्याय वावराचें श्रेय कोणूय घेवन चललेल्लो दिसता.
सोतेर रेनातो नावारो दा पियेदाद बार्रेटो हाका कोंकणी मळार सगळे सोतेरबाब म्हूण वळखताले. एप्रील 22, 1944 ह्या दिसा, साश्टी म्हालांतल्या मडगांव शारांत तो जल्मलो. ताच्या बापायचें नांव रॉक बार्रेटो आनी आवयचें नांव मारिया झिता वालाडारेस ई बार्रेटो. मडगांवच्या आबादे दे फारिया इस्कोलांत पुर्तुगेज, प्रिमेयिरो आनी सेंगुदा ग्राव सोंपयले उपरांत लिंसेवाचें पांचवें वर्स मेरेन तो शिकलो. ताणें पार्वतीबाय चौगुले कॉलेज ऑफ आर्ट्स आनी सायन्स हातूंतल्यान बी. ए. (मुंबय म्हाविद्यालय) पदवी घेतली. लॅबोरेट्री टॅक्निशियन कोर्स करून ताणें गोंय सरकाराच्या भलायकी सेवा खात्यांत निवृत्त जायसर, सुमार 40 वर्सां सेवा दिली.
कोंकणी शिकूंक सोतेर बार्रेटो इस्कोलांनी गेलो ना बगर आपले अस्तंगीं शिकलो. खूब काळ तांणी गिरेस्त कोंकणी साहित्य रचलां. ताका साहित्य शिल्पकार म्हणूं येता. इतलेंच न्हय, तो कोंकणी भाशेचो एक अखंड खांपो सेवक, चळवळिस्त आनी आस्वादक. कोंकणाचे रोमी तशेंच नागरी लिपींत तो बरयतलो. कोंकणी कडल्यान आपले खातीर अशी ताची कांयच अपेक्षा नासली. पूण कोंकणी भास फुडें वच्ची, फुलची, परमळची आनी गिरेस्त जावची हीच अपेक्षा बाळगून तांणी खूब काळ कोंकणीक सेवा दिली आनी चळवळींनी वांटो घेतलो. कोंकणीच्या मळार ओगेपणान तो वावुरलो. आनी भलायकी अस्कत आसतनाय ताणें कोंकणीची सेवा सोडली ना. कोंकणींतल्यान बरोवपाची प्रेरणा आयताराचें वाचप ह्या सातळ्यांतल्यान ताका मेळ्ळी. हें साताळें ल्हान भुरग्यांक पिशें लायतालें. कारण ताचेर व्यंगचित्रां, काणयो, विनोदी लेख, हुमाणीं बी छापून येतालीं. ताचो बापूय आयताराचें वाचप, वावराड्यांचो इश्ट आनी दर म्हयन्यांची रोटी घरांत हाडटालो. हाका लागून कोंकणी वाचपाची सोतेरबाबाक आवड लागली. ताच्या घरांतूच प्राथमीक शाळा चलताली. थंयच तो हळूच कोनशाक बसतालो आनी कितें चलता तें निर्खितालो. शेवटी तो कोंकणींतल्यान बरोवंक लागलो. तो फेलिस्यूबाबाचे उस्कावणेक आनी सोतत प्रोत्साहानाक लागून घडलो.
सोतेरान 1962 वर्सा सावन कोंकणींतल्यान बरोवप सुरू केलें. ताचें पयलें बरोवप फेलिस्यू कार्दोजो संपादीत ‘गोंयचो साद’ ह्या पत्रांत वाचूंक मेळ्ळें. ताचे उपरांत सत, दिवटी, उजवाड, नवें गोंय, गोंयचो आवाज, आनी सुनापरान्त (नागरी), आदीं ह्या दिसांळ्यानी तांणी बरयलां. तशेंच ए विदा, वावराड्यांचो इश्ट, द गोवन टायम्स, गुलाब, दर म्हयन्याची रोटी, द गोवन रिव्हिव, बिंब आनी जाग ह्या सातोळ्यांनी आनी नेमाळ्यांचेर ताणें जायते लेख, कविता आनी मोटव्यो कथा बरयल्यात. गोवा कोंकणी अकादेमीन नागरी लिपींत ताचीं दोन कवितांचीं पुस्तकां उजवाडाक हाडल्यांत. माणकुल्यांक रोजानवाळे (भुरग्यां खातीर) आनी दुसरें कवनां तुरो जाणटेल्यां खातीर. तांच्या कवितांनी गोंय, गोंयचो मनीस आनी गोंयचो सैम स्पश्ट दिसता.
तांच्यो मोटव्यो कथा आधुनीक भावनांचो दिश्टावो घडयतात. ताणें रचिल्ल्या कथांनी आकार आनी सार हांचो खूब बरे तरेन सांगोड जाल्लो पळोवंक मेळटा. ताच्यो कांय कथा इंग्लीश भाशेंत अणकारीत जाल्यात. आफ्रिकानिस्ट ही ताची कथा इंग्लीश आनी पुर्तुगेज भाशेंत अणकारीत जाल्या. दामू हे कथेंत एक पूत कसो कॉलेजीचें शिक्षण घेता आसतनाच वायट वेसनांचो गुलाम जाता, ताचें चित्रण केलां जाल्यार दर्याच एक आल्बेक्यू हातूंत गोंयकार भुरगे कशे तरेन आपल्या जाणट्या आवय बापायक पयसायतात, तशेंच एकसुरीं सोडटात, तें दाखयलां. राष्ट्रीय साहित्य अकादेमीन उजवाडायिल्ल्या पांच दसकांतलें बरें साहित्य ह्या वेंचीक पुस्तकांनी ताच्या कांय निबंद आनी कवितांचो आस्पाव जाला.
सोतेरबाबान फादर फ्रेडी जे दा कोस्ता मॅमोरियल ट्रस्ट आनी फेलिस्यू कार्दोसाचे पाठलावदार ह्या ट्रस्टा खातीर आपली सेवा दिल्या. ताणें राजभास चळवळ लागींच्यान पळयल्या आनी तातूंत वांटेकार जाला. ताणें कोंकणी भाशा मंडळाचो सचीव म्हूण झुट्टी सांबाळ्ळ्या. तेन्ना ताणें मंडळाच्या वर्सुकी अंकाचें संपादन केलां. अखील भारतीय कोंकणी परिशदेचो चिटणीस म्हूण ताणें वावर केला. तशेंच आपल्या बापायच्या नांवान कोंकणी भाशा मंडळांत स. रॉक बार्रेटो साहित्यीक पुरस्कार स्थापीत केला.
ताणें केल्ल्या कोंकणीचे सेवे पासत तांकां साबार पुरस्कार फावो जाल्यात, ते अशे आसात – 2005 वर्सा गोवा युवा महोत्सव पुरस्कार, 2009 वर्सा कोंकणी भाशा मंडळाचो साहित्य सेवा पुरस्कार, 2009 गुलाब रोमी पुरस्कार, 2011 वर्सा कोंकणी भाशा मंडळाचो शणै गोंयबाब पुरस्कार, 2011 गोवा कोंकणी अकादेमीचो साहित्य भाशा पुरस्कार, 2013-14 वर्सा गोंय सरकाराच्या कला आनी संस्कृती खात्याचो कला गौरव पुरस्कार आनी 2018 वर्सा कोंकणी कला साहित्य केद्राचो जनगंगा पुरस्कार.
सोतेरबाब पार्कीन्सन पिडेक बळी पडिल्ल्यान खूब काळ घरांत उरलो. तरीय ताका सदांच कोंकणी आनी कोंकणी मनशांचो हुस्को आसतालो. ते परिस्थितींत आसतना लेगीत तांणी खूब वर्सां कोंकणीची सेवा केली, न्हयच फक्त साहित्य रचून, बगर कोंकणीची सेवा करुनूय. लिपीक लागून कोंकणी मनशां मदीं जाल्ल्या वांट्या विशीं तो चिंतेस्त आसतालो. कोंकणी भास जिती-जिवी उरची अशें ताका सदांच दिसतालें. हेच अवस्थेंत आसतना, 20 ऑगस्ट 2020 दिसा कोंकणी मळावेलो एक फांकी साहित्यीक आनी निसुवार्थी सेवक, सोतेर बार्रेटो, 76 वर्सांचे पिरायेचेर देवाधीन जालो.
खंतीची गजाल म्हणल्यार, सोतेरबाबान रचिल्लें खूब साहित्य आसा. गोवा कोंकणी अकादेमीन उजवाडायल्ल्यो ताच्यो दोन कवितां पुस्तिका, कवनां तुरो आनी माणकुल्यांक रोजानवाळे सोडल्यो जाल्यार ताचें हेर सगट साहित्य पुंजायिल्लें ना आनी हें काम वेगान करची गरज आसा.
(लिप्यांतर – विशाल खांडेपारकार)

फावस्तो वि. दा कोस्ता
9821228684