पयस मेरेन पातळिल्ल्या चान्न्यांत

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

र्नांदु आंतोनियु नोगुऐरा पेसोआ (1888-1935) हो पुर्तुगेज भाशेंतलो एक प्रभावी साहित्यीक, व्यक्तीवादी आनी व्यापक आधुनिकतावादी चळवळींतलो एक म्हत्वाचो व्यक्ती. उल्लेखनीय साहित्यीक निर्मणी, तात्वीक खोलाय आनी टोपणनांवां वापरपा खातीर ताची नामना आसा. 1990 च्या दसकांत गोंय विद्यापिठांत पुर्तुगेज विभागाची मुखेल स्मृतिशेश सेल्मा व्हिएरा व्हॅल्यू कडेन पेसोआच्या पुस्तकांचो बरोच संग्रह आशिल्लो जाचे वरवीं म्हाका ताचें साहित्य वाचपाची संद मेळ्ळी.
पेसोआचो बापूय तो ल्हान आसतनाच संवसाराक अंतरलो. तरणे पिरायेर सावन ताका भाशा आनी साहित्याची गोडी लागली. पुर्तुगेज, इंग्लीश आनी हेर भाशांचो ताणें अभ्यास केलो. पेसोआचें शिक्षण पुर्तुगाल आनी दक्षीण आफ्रिकेंतल्या वेग-वेगळ्या शाळांनी जालें. सुरवेक इंग्लीश साहित्याचो, खास करून रोमॅण्टीक कवींचो आनी शेक्सपियराच्या ग्रंथांचो ताचेर प्रभाव आशिल्लो. विंगड विंगड संस्कृतायो आनी भाशांचो संपर्क आयिल्ल्यान ताचे भितर विश्वव्यापी संवसारीक नदर आनी वेग-वेगळ्या शैलींनी बरोवपाची तांक निर्माण जाली. 1905 वर्सा तो लिस्बनाक परत आयलो आनी ताणें मुक्त लेखक, अणकारपी आनी वेपारी पत्रकार म्हूण काम करपाक सुरवात केली. फ्रेडरिक नीत्शे, आर्थर शॉपनहॉवर, विल्यम वर्डस्वर्थ, वॉल्ट व्हिटमन ह्या सारक्या लेखक, तत्वगिन्यानी आनी विचारवंतांच्या साहित्याच्या प्रभावांक लागून ताची तत्वगिन्यानी नदर आनी काव्यसंवेदना प्रगल्भ जाली.
पेसोआचें खाशेलें साहित्यीक योगदान म्हणल्यार ताणें व्यक्तिमत्वा सयत तयार केल्लीं टोपण नांवां. स्वताची स्वतंत्र लेखनशैली आनी नदर आशिल्ले ते ‘आल्टर इगो’. तातूंतल्या दरेकाक आपलो खाशेलो साहित्यीक आवाज आनी वावराचो आवाठ आशिल्लो देखून ताका विंगड विंगड विशय सोदून काडपाक आनी चड करून स्वताचे निर्मणे कडेन बौद्धीक संवाद करपाक मेळ्ळे.
पेसोआच्या काव्याक खोलाय, गुंतागुंत आनी नवेपण हाका लागून खूब मान मेळटा. प्रतीकवाद, आधुनिकतावाद आनी रोमॅण्टीकवाद हांचे प्रभाव एकठांय हाडून ताणें वेग-वेगळ्या शैलींचो आनी रुपांचो प्रयोग केलो. अस्तित्ववादी विशय, आत्मनिरिक्षण आनी अस्मितायेचें स्वरूप हांचो अभ्यास करून मनशाचे स्थितीची खोलायेन समज हें ताचें आनीक एक खाशेलेपण.
पुर्तुगेज संस्कृतायेंत पेसोआक राष्ट्रीय साहित्यीक प्रतीक मानतात. पुर्तुगेज भास आनी साहित्यांत ताच्या योगदानाचो परिणाम आयज लेगीत जाणवता. ताच्या टोपण व्यक्तिमत्वां मदीं कांय भोव म्हत्वाचीं. आल्बेर्तु काएरो हें पेसोआचें पयलें आनी मुखेल व्यक्तिमत्व. अस्तित्वाचें सादेपण आनी सैमाची सोबीतकाय आपले कवितेंतल्यान मनोवपी तो एक अशिक्षीत राखणो. प्रत्यक्षताय, संवेदनात्मक वर्णनां आनी तत्वगिन्यानी अमूर्तताय न्हयकारप हें ताचें खाशेलपण. रिकार्दु रेयश हो दोतोर आनी पुर्विल्ल्या ग्रीस आनी रोमाच्या स्टोयक तत्वगिन्यानाचो खोलायेन प्रभाव आशिल्लो अभिजातवादी. ताचे कवितेंत चिंतनशील आनी निश्चल संवसारदृश्टी दिसता, जातूंत दैव, नशीब आनी जिणेचो खिणयाळो स्वभाव हे विशय आसात. आल्वारु दे काम्पोश हो नौदलाचो अभियंतो आनी आधुनिकतावादी कवी. ताच्या वावरांत भावनीक तिव्रताय, आवां गार्द प्रतिमा हांचे वांगडा शारी जिणेचो, तंत्रगिन्यानाचो आनी आर्विल्ल्या संवसारांतल्या घुस्पागोंदळांचो सोद हांचो आस्पाव जाता. बेर्नार्दू सुआरिश हो आल्टर इगो ताच्या ‘लीव्र दु देसासुसेगु’ ह्या पुस्तकाचो लेखक. पेसोआच्या स्वताच्या अंतर्निरिक्षणात्मक आनी खिन्न स्वभावाचें प्रतिनिधित्व करप अर्द आत्मचरित्रात्मक व्यक्ती. वेवसायान लेखापाल. सुआरिशाचे बरपावळींत मनशाच्या अस्तित्वाचो नाजूकपण आनी जिणेचो अर्थ सोदपाचो संघर्श आसा. मूळ लेखकान म्हणल्यार फेर्नांदु पेसोआन ताची वळख “तथ्यविरयत आत्मचरित्र” अशी केल्या. संवसारभर गाजिल्लें हें पुस्तक ताच्या मरणा उपरांत अनेक वर्सांनी 1982 त उजवाडाक आयलें. तो ताच्या आयुश्यभराचो, संपादीत करूंक नाशिल्लो, अर्दकुटो प्रकल्प.
पेसोआच्या कांय काव्य संग्रहांनी पुराय पुर्तुगेज कवितेक एक वेगळें मोडण दिलें. पुर्तुगेज राष्ट्रीय अस्मिताय, इतिहास आनी संस्कृतीक दायज हांचो सोद घेवपी ‘मेन्सागेम’ (संदेश) ह्या संग्रहांतल्यो ‘मार पुर्तुगेज’ (पुर्तुगेज दर्या) आनी “उ इनफांते” (भुरगें) ह्यो कविता लक्षांत उरपा सारक्यो. ‘उ गुआरदादोर रे रेबान्यूश’ (मेंढरांचो राखणदार) हो 1925 वर्सा उजवाडाक आयिल्लो संग्रह वेग-वेगळ्या कवितांच्या क्रमांकान आसा आनी पेसोआचो आल्टर इगो आल्बेर्तु काएरोच्या काव्य तत्वगिन्यानाचो तो म्हत्वाचो वांटो. पेसोआच्या मरणा उपरांत उजवाडाक आयिल्ल्या ‘कान्सिओनेरो’ (गीतपुस्तक), ह्या संग्रहांतल्यान ताचे काव्य प्रतिभेची रुंदाय, खोलाय आनी वेग-वेगळ्या विशय आनी शैलींनी मार्गदर्शन करपाची तांक हांची झलक मेळटा. आपले बौद्धीक खोलायेन, गितात्मक सोबीतकायेन आनी मनशाचे स्थितीचेर विचार करपा सारक्या संशोधनांनी वाचप्यांक मोहीत करपाचें काम ताच्यो कविता करतात.
‘ओतूसायकोग्राफीया’ ही कविता ताचें काव्य घोशणापत्र मानतात, तातूंत कलात्मक निर्मणेच्या स्वरुपा विशीं आनी कवीचे भुमिके विशीं ताच्या विचारांचें पडबिंब दिसता. कवीचें काम स्वताचें पडबिंब व्यक्त करप आनी कवी हें वैश्वीक भावनांचे अभिव्यक्तीचें माध्यम अशी कल्पना तातूंत आसा. ‘ओदे मारितिमा’ ही ताची एक म्हत्वाकांक्षी दीर्घ कविता, ताचें भास आनी प्रतिमा हांचेर प्रभुत्व दाखयता. दर्या, भोंवडेची वान्सा आनी पयस दिसपी मळबाधारेची तळमळ आनी अस्तित्व ह्या विशयांचेर चिंतन, उमळशीक वाडोवपी वर्णनां करपी ही उत्कट कविता. ‘ताबाकारिया’ वा तंबाखूचें दुकान ही आल्वारु दे काम्पोश ह्या टोपणनांवान बरयल्ली, व्हड प्रमाणांत अभ्यास जाल्ली कविता मनशाचे स्थितीचेर खिन्न आनी अंतर्निरिक्षणात्मक चिंतन करतना अस्तित्ववादी परकीपण, मोहभंग आनी काळ फुडें वचप ह्या विशयांनी खोल मेरेन वता. ‘तेन्यू मायश आल्माश के उमा’, (म्हजे कडेन एका परस चड आत्मे आसात) ही ताची कविता सामकी तकलेंत घट रिगून उरपी. रिकार्दू रेयश ह्या आल्टर इगोच्या नांवांन बरयिल्ले हे कवितेंत पेसोआचें एका परस चड अस्मितायेचें आनी आल्टर ईगोचे संकल्पनेचें आकर्शण दिसून येता. वेग-वेगळ्या व्यक्तींच्या संशोधनाचो आपरोस आनी एकेच व्यक्ती भितरल्या स्वताच्या अनेक सहअस्तित्वांतल्यान निर्माण जावपी भितरले संघर्श तातूंत प्रभावीपणान मांडल्यात.
‘आउ लोंजे, आउ लुआर’ वा ‘पयस मेरेन पातळिल्ल्या चान्न्यांत’ ही एक म्हजे भोव आवडीची ताची कविता सुरवेकूच खोल चिंतनात्मक आनी गूढ वातावरण तयार करता, देखून ती वेगळें कितें तरी सोदता हें जाणवता. पयल्या छंदांत सैमाचेर भर दिवन चंद्राच्या उजवाडान न्हावपी वातावरणांत कवी प्रसंगाची शांतताय आनी निश्चीतताय हांचें निरिक्षण करता. चंद्राचो उजवाड रुपकात्मकपणान सैमीक जगाची सोबीतकाय आनी समरसताय उक्ती करता. दुसऱ्या कडव्यांत काव्यात्मक व्यक्तिमत्वाचे जिणेच्या अर्थाचेर चिंतन जाता. मनशाच्या अस्तित्वाचे अस्वस्थतायेचो आनी अनिश्चिततायेचो संबंद उक्तावपी – ‘आनी हांव पळयतां सपनां नदरे बगर/ सपनां जीं म्हजे लागीं आसात’ ह्यो ओळी कवीक आपल्या विचारांतल्यान आनी कल्पनेंतल्यान संवसाराचेर चिंतन करपाक एक समाधान आनी उद्देश मेळटा अशें दाखयतात. तिसऱ्या कडव्यांत मनशाच्या जिविताच्या खिणयाळ्या स्वरुपाचेर भाश्य करतना कवी वेदना आनी मोग म्हणल्यार गूढ आनी अनंत अशें स्पश्ट करून विश्वाचे गूढताये मुखार मनीस कांयच न्हय हें मान्य करता. सोबीतकाय आनी गूढताय, तशेंच मनशाच्या अस्तित्वाची मर्यादा आनी अस्थायताय हांचेर चिंतन करपाक ही कविता वाचप्याक आपोवणें दिता.

पयस मेरेन पातळिल्ल्या चान्न्यांत

पयस मेरेन पातळिल्ल्या चान्न्यांत
न्हंयंतल्यान एक तारूं
शांतपणान पासार जातना
कितें कितें उक्तायता?
म्हाका खबर ना पूण म्हजें अस्तित्व
जावंक लागता विचित्र
आनी हांव पळयतां सपनां नदरे बगर
सपनां जीं म्हजे लागीं आसात
कसली वेदना घालता म्हाका बांदून?
कसलो मोग जो जायना समजावंक
आनी तारूं जें जाता पासार
रावूंक आयिल्ले रातींत

शैलेंद्र मेहता
98206 54233