परिपक्वतायेचो मोलादीक काळ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मारिओ राऊल द मोरायस आंद्राद (1893 – 1945) हो ब्राझिलियन कवी, कादंबरीकार, संगीतशास्त्रज्ञ, कला इतिहासकार, समिक्षक आनी छायाचित्रकार. ब्राझिलियन आधुनिकतावादाच्या संस्थापकां मदलो एक. ताणें 1922 वर्सा सांव पावलो शारांतले जिणेचेर आदारीत आपलो दुसरो कवितासंग्रह ‘पावलिसीया देसवैरादा’ ह्या नांवान उजवाडावन आर्विल्ली ब्राझिली कविता निर्माण केली, अशें अभ्यासक मानतात. आर्विल्ल्या ब्राझिलियन साहित्याचेरूच न्हय, तर ब्राझीला भायर पयस मेरेन ताचो व्हड प्रभाव आसा आनी एक विद्वान, निबंदकार ते भायर वंशसंगीतशास्त्राच्या (ethnomusicology) मळा वयलो एक आद्यप्रवर्तक अशीय ताची नामना. ‘क्ला दु जाबुती’ (कांसवाचें कूळ) ह्या संग्रहांत ताणें आधुनिकतावादी विशय आनी तंत्रांचो सोद चालू दवरलो. तातूंत कविता आनी लघुगद्य अशे दोनूय प्रकार आसात. ‘लोसांगो काकी’ ह्या संग्रहांतल्या ताच्या कवितांनी चड वैयक्तीक आनी अंतर्निरिक्षण विशयांचेर संक्रमण दिसता. ‘रेमाते द मालेस’ हो ताचो लघुकथांचो संग्रह, जातूंत आधुनिकतावादी प्रयोग आनी कथात्मक कारागिरीची भरसण सांपडटा. ‘लिरा पाउलिस्ताना’ हातूंत तो सांव पावलोचे शारी जिणेच्या विशयांचेर परतून नदर मारता. ‘पोएसियास कॉम्प्लेतास’ (पुराय कविता) ह्या 1972 वर्सा ताच्या मरणा उपरांत उजवाडाक आयिल्ल्या संग्रहांत ताच्या सगळ्या कवितांचो संकलन केलां, जो 1991 वर्सा म्हजो पुर्तुगेज शिक्षक आनी ‘दियारीयू दे नोइत’ चो आदलो संपादक स्मृतिशेश प्रोसोर अंतोनियु मिनेझिस हाणें म्हज्या हातांत दिलो.
ब्राझिलियन आवां गार्द चळवळींतलो आंद्राद एक फुडारी. सांव पावलो शारांत आधुनिकतावादा कडेन संबंदीत आशिल्ल्या दर एका विशयांत तो व्यक्तिगत रितीन वांटो घेतालो. 1922 वर्सा ब्राझीलांतल्या साहित्य आनी दृश्य कला ह्या दोनूय प्रकारांक नवो आकार दिवपी आधुनीक कलेच्या सप्तकाची तो चालक शक्त. ह्या सप्तका फाटल्यान आशिल्ल्या विचारांचो अभ्यास ताच्या ‘पावलिसीया देसवैरादा’ काव्यसंग्रहाचे प्रस्तावनेंत आनी कवितांनी दिसता. एक संगीत प्राध्यापक आनी दिसाळ्यांचो स्तंभलेखक म्हूण काम केल्या उपरांत ताणें 1928 वर्सा आपली व्हडली कादंबरी ‘माकुनाइमा’ उजवाडायली. ‘आमार, वेर्बो इंत्रांसीतीव्हो’ (मोग: एक अकर्मक क्रियापद) ही लैंगीकताय आनी इत्सा हे विशय सोदून काडपी ताची कादंबरीय बरीच गाजली. कवितेच्या मळार पारंपारीक रुपांक आव्हान दिवन विचार आनी भावना उक्तावपाच्यो नव्यो पद्दती ताणें सोदून काडल्यो. ताच्या काव्यान फुडल्या पिळग्यांच्या कवी-कलाकारांक माची तयार करून दिली. आंद्रादचे कवितेंत चड करून ब्राझिली संस्कृताय, अस्मिताय आनी राश्ट्रवाद ह्या विशयांचेर चिंतन दिसता, जातूंतल्यान ब्राझिलियन जिणेची विविधताय आनी संस्कृतीक दायज तो मनयता. देशाचो आनी ताचे परंपरे विशींचो खोलायेन मोग, राष्ट्रीय अभिमानाची भावना आनी संस्कृतीक आत्मनिरिक्षण हेंय ताचें खाशेलपण. वेग-वेगळ्या कला विशयांक एकठांय हाडपाची ताची तांक तुस्त करपा सारकी. ताणें संगीत, दृश्य कला, लोककथा हातूंतल्यान प्रेरणा घेतली. बहुविधा पद्दतीन ताची काव्यभास समृद्ध, देखून जिवी प्रतिमा आनी कला प्रभावांचो एक आगळोच मेळ तातूंत दिसता. ताचे कवितेन समाजीक आनी राजकी टिका, समाजीक असमानताय, बुर्ज्वा वर्गाची भुमिका, कामगार वर्गा मुखा वयलीं आव्हानां ह्या विशयांचेर उजवाड घाला. ब्राझीलाच्या समाजीक-राजकी वास्तवा विशीं जागृताय करून विमर्शीक विचारांक उर्बा दिवप हो ताचो हेत आशिल्लो. कवी म्हूण घडये ताचें दायज ताच्या हेर साहित्यीक योगदाना इतलें म्हत्वाचें नासूं येता, पूण ब्राझिलियन आधुनिकतावाद आनी संस्कृतीक अस्मिताय हांच्या संदर्भांत ताची कविता म्हत्वाची.
“येव सौ ट्रेझन्तुश ” (हांव तिनशीं) ही ताची मनशाचे अस्मितायेचे गुंतागुंतीचें स्वरूप आनी समाजांत आमी कितल्यो वेग-वेगळ्यो भुमिका करतात हाचेर एक चिंतन. आमचे भितरले विविधतायेची आनी विरोधाभासाची परब तो मनयता. “ओदे आव बुरजुएस ” (बुर्ज्वा वर्गा विशीं ओड) नांवाच्या Ode ह्या काव्यप्रकारांतल्यान बुर्ज्वा वर्गाचेर आनी तांच्या मुल्यांचेर ताणें टिका केल्या. भौतीक गिरेस्तकायेची कल्पना हें येसस्वीपणाचें एकमेव माप हे कल्पनेक तो आव्हान दिता आनी मनशाक जिणेंतल्या उद्देशाची आनी अर्थाची खोलायेन जाणविकाय सोदपाक प्रोत्साहन दिता. ताची संगिताची व्हड आवड आनी कला प्रकाराची खोलायेन कदर करपी “सेर म्युसिको” (संगीतकार जावंक) हे कवितेंत संगिताची परिवर्तनकारी शक्त आनी खर भावना उक्तायत तो काळ आनी सुवात हांचे मदीं लोकांक जोडपाची तांक सोदता. “प्रेसे आउ पाव” (पावाची प्रार्थना) हातूंत पाव म्हणल्यार सादारण मनशाचें मुळावें खाण आनी तो खावपाची कृती आंद्राद एका आध्यात्मीक अणभवांत परिवर्तीत करता. जिवीत तिगोवन दवरपाक आनी समाजाची भावना वाडोवपाक पावाचें म्हत्व तो सांगता.
“उ वालिओसो तेम्पो दुश मादुरोश” (परिपक्वतायेचो मोलादीक काळ) ही ताची एक मार्मीक आनी चिंतनशील कविता. तातूंत काळाची संकल्पना आनी पिराये प्रमाण येवपी गिन्यानाचो अभ्यास आसा. जिवितांत मेळिल्ल्या अणभवांक आनी धड्यांक वेंगावपाचें आनी मोल दिवपाचें म्हत्व तातूंत सांगलां. परिपक्व वेळाचें मोल मान्य करून कविता सुरू जाता. हातूंतल्यान कवितेचो स्वर थारता. तरणेपणांत जिणेची पूर्णताय आनी उद्देश सोदून सपनां आनी इत्सा हांचे फाटल्यान आमी धांवतात. पूण व्हड जातकच काळ खिणयाळो आसता आनी तरणेपणाचीं वर्सां बेगीन फुडें वतात हाची जाणीव जाता. कविता फुडें वता तेन्ना कवी परिपक्वतेच्या अणभवांचेर चिंतन करता. कांय खिणांची सोबीतकाय आनी आनंदाचो उगडास करून तो फाटल्या काळा विशीं नॉस्टॅल्जियाची भावना उक्तायता. ह्या अणभवांनी तांकां आकार दिला आनी त्यो आतां मोगाळ यादीं जाल्यात हाची ताका जाणीव आसा. काळ आनी अणभव हातूंत परिवर्तनकारी शक्त आसा आनी परिपक्वतायेक लागून स्वता आनी हेरां विशीं खोलायेन समजूत येता, अशें तो नोंद करता. ते भायर, ही कविता अनित्यतायेचे संकल्पनेक स्पर्श करता. काळ एक मोलादीक साधन, आनी जिवीतभर अणभव आनी धडे एकठांय करप हें एक मोलादीक दान अशें सांगून वाचप्याक तो आपले वाटेर येवपी संद हातांत घेवची हो संदेश दिता.
परिपक्वतायेचो मोलादीक काळ

हांवें मेजलीं म्हजीं वर्सां
आनी म्हाका जाणवलें
आतां म्हजे कडेन उरला उणो वेळ जगचे पासत
आयज मेरेन जियेलां ताचे परस
म्हजे लागीं आसा चड भूतकाळ उणो भविश्यकाळ
हांव ल्हान भुरग्या वरी,
जाका गावलो चॉकलेटीचो पुडो:
सुर्वेक खाल्यो बिनधास्त
पूण बऱ्योच सोंपल्यात
हें व्होलमतकच चाखल्यो ल्हवल्हव चाबडायत.
ना म्हजे लागीं वेळ सदच्या सादारणपणाक
नाकात म्हाका भेटी
जंय फुगिल्ले अहं काडटात पुरसांवां.
जांची तुस्त जाता तांकां नानपयत करून
तांची सुवात, गुण आनी नशीब बळकावपी
कुछित्री करतात म्हाका अस्वस्थ.

ना म्हजे लागीं वेळ सोंपनाशिल्ल्या संवादांक
निरुपेगी गजालींचेर भासाभास करूंक
ज्यो म्हजे जिणेचो वांटो नात.
ना म्हजे लागीं वेळ
फाजील चिकित्सायो करप्यां खातीर,
जे कालक्रमा प्रमाण पिराय वाडून लेगीत
उरल्यात अपरिपक्व.
जे झुजले पद आनी मानाचे सुवाते पासत
येता तिरस्कार अशा विरोधकां मुखार उबो रावपाचो.

लोक करिनात भासाभास आशयाचेर
उलयतात फक्त लेबलांचेर
ना म्हजे लागीं वेळ लेबलांचेर करूंक भासाभास
म्हाका जाय सत्व,
म्हज्या आत्म्याक लागल्या ताकतीक

पुड्यांतल्यो चॉकलेटी उण्यो जायत वतना
म्हाका जियेवंक जाय मनशां वांगडा,
जंय लोक जाणात
कशें हांसप चुकांचेर,
जे वचनात फुगत स्वताच्याच जैतान
वेळ येवच्या आदींच वेंचीनात स्वताक
पळनात मर्त्यपणा कडल्यान
म्हाका जाय चलूंक खऱ्या गजालीं वांगडा
आनी खऱ्या लोकां वांगडा

हेंच सत्व थारायता मोल जिणेचें.
म्हजे खातीर हें सत्व पुरो.

शैलेंद्र मेहता
98206 54233