सातकी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सगळ्यानी एकच आवाज केलो “उखल उखल…” आनी म्हस अरदी उबी जाली. ते बरोबर फुडल्या भुजांक लोळगो घातलो आणी म्हशीक एकदाची उबी केली. बघतय जाल्यार ….

रातची साधारण अकरा वरा जांल्ली. थंडी बरीच पडलली. वायच खंय तरी दव सुध्दा देवा आसलो. जात्रांचे दीस आसले. सवनाळ्या आरोलकारांचो नाटकाचो मेळ आसलो. गण्यान जात्रेक जावची तयारी केली आणी भायर सरलो. वयतना आवशीक सांगल्यान “धवी म्हस इयांग लागी पावल्या, वायच लक्ष दवर हां!” म्हणान सांगान गेलो. म्हस इयांग लागी आसा म्हणान गणो बरोच उमेदी आसलो. तेचो जात्रेर काय लक्ष लागना जालो. रातीक दोन वरांचेर घरा परातलो. सद्दीना रातचो चार फावटी उठान म्हशीक येवन बगपी गणो त्याच दिसा सरळ वचान हतरुणार पासलो जालो.
म्हस खावट खावन बरीच सावद जांल्ली. तेच राती म्हशीचा दाया वायच लांब बांदलाला दिसता. काय जाला कोण जाणा, म्हस दायावयली निसरान सकयल पडली. गोठ्याक तेकान सकयल्या भाळ्याक शेणाची गायर आसली. ना म्हटला तरी अरदी गायर शेणान भरलली. म्हशीचे फाटले पाय गायरेन गेले. दिस्तक तिचा फाट गोठ्याच्या काठार रवला. म्हस रातभर स्वताक वयर काडूंक धडपडांक लागली पूण वयर काय सरांक पावली ना. फुडलो उजवो पाय नेटान मारूंक लागली. फाटी-फुडें, दाया-उजयान सरान पोटय बरोच धारेर आदायळा. पाय आपटून आपटून उजया पायाची खिळी सुटली.
गणो हुसक्यान सकाळी सातांक सुमार उठान गोठ्यान गेलो. बगतय जाल्यार म्हस गोळाक लागल्या. तेणी गोठ्यातसूनच “आयो..आयो.. अजयाक उठय, म्हस गोळाक लागल्या” म्हणान सांगला. दोगायनी म्हशीच्या फाटल्यान वाल घालून म्हशीक वयर वोडून काडली. बघतय जाल्यार म्हस उठाना. तशीच वोडीत तेंच्यानी तिका कुनग्यान घातली. गण्याक बरी गबण म्हस हातिभायर गेली म्हणान पिकासांव जावंक लागला.
चार दीस जाले म्हय जाग्यारच उरली. उठांक करता पूण उठाना. चवथ्या दिसा पाचांक सुमार म्हस इयांक लागली. दोन वरा कुतम घालून घालून शेवटाक रेडकी घातल्यान पूण म्हशीचा पोट गोठ्याच्या धारेर धाडावल्यान रेडकी जगांक पावली ना. गण्याक आनी अजयाक खूब पिकासाव जाला. शेवटाक म्हशीची घोटी सयल करपाक जायी म्हणान तिका उठोवंक लागलो. पूण म्हस उठ्ठा तितकी परत सकयल पडटां.
मगेर गण्यान शेजाऱ्याक काम करपी पाच धनगरांक हाडले. शेजारी, मीत्र आणी वळखीच्या दोगा-तिगांक बलोवन हाडले. बरो लांब वाल घेवन म्हशीच्या बुकाण्याकडल्यान गोल पोटाक तो गळ्या मेरेन बांदलो. सोणलेन मोरची घातली. एक लोळगो घेतलो आणी म्हशीक उबी करपाचा कामाक सुरवात जाली. गणो आनी एकटो मोरचेक घट धरून रवले. चार जाण लोळगो घेवन रवले. उरलले सगळे गोल घातलल्या वालाक धरून उखलूंक लागले.
सगळ्यानी एकच आवाज केलो “उखल उखल…” आनी म्हस अरदी उबी जाली. ते बरोबर फुडल्या भुजांक लोळगो घातलो आणी म्हशीक एकदाची उबी केली. बघतय जाल्यार फुडलो उजवो पाय धोपरातल्यान सुटलो. म्हशीचे हाल जाल्ले. फाटले जांगो बसान आणी गुणे लागान खता पडलली. इयाल्ल्या म्हशीचे बोम आणी घोटी टट्टीत जाल्ली पूण म्हस मातर सातकी जाली. गणो आपल्या पोटा पाणायचा चितीत रडांक लागलो.
आवशीन तेवाच “देवा बिरामणा, राष्ट्रोळ्या, म्हजे म्हशीक उबी कर” म्हणान देवाक तुंपाचो दिवो लायलो. रातभर म्हस लोळग्याचेरच उबी रवली. दुसरे दिसा वायच वायच चलांग लागली. तेवा पासून तिचा नावच पडला सातकी. फुडल्या पायान लंगडी घालताना ती घोड्या सारखी चलता अशी दीसा. दोतरांक दाखोवन गण्याची सातकी म्हस साडे तीन म्हयन्यानी चारय पायांचेर चलांग लागली आणी रोकडीच परत फयळी.

अद्वैत साळगांवकार
7262095902