भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पावसाचे घोगे नितकेच सुरू जाताले. आजी पुरुमेंताच्या निमाण्या वावरांत मग्न आसताली. गांवठी कांदे घरांत येताले. तांची पात कुसकुशीत आसताली. देखून तणाच्यो तायट कडक काडयो भरसून, कांद्यांच्यो मोवळ्यो विणये भशेन विणून त्यो दांडयांचेर हुमकळायताले.
हो वावर चलतना नाका आशिल्ल्या पातयांची रास कुशीक पडटाली. तातूंतल्यो पातयो आमी भुरगीं काडटालीं आनी शेनायवाल्या वरी पोले फुगोवन फूक मारून त्यो फुलयतालीं. उपरांत दोनूय हाताच्या तळव्यां मदीं धरून तीं फोडटालीं. ठो! बरोऽऽ आवाज जातालो!
कोणय कोंकणी मनीस भाशणाक उबो रावन व्हडा व्हडान उलोवंक लागतकच ताच्या गळ्याच्यो शिरो अश्योच ‘त्या’ कांद्या पातयां भशेन फुगतात, तट्टट्टात आनी ताणटात. हरशीं सोड, ताच्या भाशणा वेळार ह्यो रगता शिरो ‘भस्स’ करून फुटत जाल्यार तांबडीगुंज रगता शिळकी तिवळ कशें आंगार बी उसळची ना मूं अशी भिरांत दिसता! पयल्या दोन रांकांनी बशिल्ल्यांचेर हो ताण चड आसता!! मोट्या मोट्यान आड्डून उलयतकच आपूण आपलो मुद्दो दुसऱ्यांक पटोवंक शकतां असो एक भोळो गैरसमज ह्या कोंकणी लेखकांक आनी वक्त्यांक जाल्लो दिसता.
भाशणाक थोडे वक्ते आवाज कायचे काय, विचित्रच लायतात! वेगळेच तरेचीं कृत्रीम मॉड्युलेशनां घेतात. सदच्या उलोवपांतली सहजताय तातूंत आसना. विचित्र कुंकारे कशे नाद, हेळे, चडउतार, फोर्स हे भाशणगंगेंत आसतात. कोंकणी उलयता काय आनीक कितें हे विशीं संभ्रमूच जावचो मागीर! ह्या भाशणकारांचेर थोडोभोव गोंयच्या इतिहासीक नाटकांचोय प्रभाव आसूं येता. देखून चडशा वक्त्यांचो आवाज धपक्याक पयल्या फाराक तार सप्तकांतल्यानूच सुरू जाता! “रायगडाला जेव्हा जाग येते,” ह्या फामाद नाटकांतल्या संभाजी भशेन…
भाशणां ‘अभ्यासपूर्ण’ आसतातूच अशें ना. पूण चडशीं ‘अभ्यासपूर्व’ आसतातूच आसतात! मागीर आयकतल्यांची बरी करमणूक जाता. हांसपा खातीर वेगळें कितेंय वाचपाची, पळोवपाची वा आयकुपाची गरज उरना. देखीकः एकदां एक कोंकणी लेखक भाशणांत सांगी : नामदेवान दासबोधांत एके सुवातेर सांगलां ‘त्याला पाहिजे जातीचे!’ नामदेवान दासबोध बरोवंक ना. तो संत रामदास स्वामीन बरयला. ‘त्याला पाहिजे जातीचे,’ हें संत तुकाराम गाथेंत येता.
वाचनशुन्य वक्त्यांच्या भाशणांनी नवें आनीक कितें आसतलें? त्योच देखी. तेच शब्द, तेच दृश्टांत वा काणयो. थोड्या वक्त्यांक झरिल्ल्यो, जर्जर जाल्ल्यो दोन-चार देखी वा काणयो खबर आसतात. त्यो काणयो हे वक्ते घोळोवन घोळोवन थळ, काळ, संदर्भ पळेनासतना खंयूय खंयच्या प्रसंगाक ठोकतात. भाशण करतल्याक वाचन जाय. चिंतन जाय. वक्तृत्व जाय आसता. आपणाक भाशण करूंक कळना हेंच मुदलांत ह्या प्रकरणांक कळना.
काळ्या पाणयाची ख्यास्त परवडली रे सायबा! पूण न्हय भाशणां आयकुपाचीं दंडणां! सुवाळ्याच्या आयोजकांक माचयेर कितल्या वक्त्यांक बसोवप हाचें धंगण आसना. प्रसंगावधान राखून कितलें उलोवचें हें वक्त्यांक कळना. आयकुप्यांच्या पासियेंसाचो कस लागता. दोन अडेज वर प्रोग्राम चालूच आसता. एकदां एकल्याचे साठीक वचपाचो योग आयलो. माचये वयले जालेच, माचये भायल्यान, फालींतल्यान लेगीत वक्ते येवन उलोवंक लागले. एकलो त्या ‘बर्थडे बॉया’च्या एका तासाची वळख करूंक येवपाचो आशिल्लो. ताचे पयलीं वळख करून दिवप्याची आनीक एकल्यान वळख करून दिली. वळख करून दितकच एकलो त्या वाडदीस विराचें गुणगायन आनी महिमा इतल्या अलंकारीक उतरांनी सांगूंक लागलो की वीट आयलो. कानांक पीळ घालो. कंटाळून हांव उठलों आनी कडसरलों. केन्नाच असल्या प्रोग्रामांक वचप ना अशें थारायलें. यातना जातात. संताप मारता. वेळ फुकट वगडायल्ल्याचें दुख्ख जाता.
कांय अणभवशुन्य कथीत वक्त्यांक हाका ताका quote करपाची संवय आसता. थॉरोन अशें सांगलां, एमरसन अशें म्हणटा, आनी रसॅल तशें म्हणटा. मार्कुस आवरेलियसान अशें सांगलां, पापया तूं कितें सांगतां तें तुज्या अणभवाच्या म्हालवजार सांग मरे. मश्णो अशें म्हणटा, कुश्टा तें सांगता, तूं कांयच म्हणिना?! मार्कुस आवरेलियस मळबांतल्यान कितें तुगेर तिळसांजा च्या मारपाक येता?
कोंकणी चळवळ तेंगशेक पाविल्ली तेन्नाची ही गजाल. एक कोंकणी लेखक पणजे आझाद मैदानाचेर एके सभेंत उलयतालो, ‘बंगाली भासशास्त्री सांख दास हांणी लेगीत भाशेचीं जीं लक्षणां सांगल्यांत, त्या आदाराचेर कोंकणी ही स्वतंत्र भास हें सहज सिद्ध जाता!’ सभा सोंपतकच ताका वचून हांवें विचारलें- ‘सांख दासाचें बरप मातशें दाखय आं म्हाका!”
‘ह्या नांवाचो विद्वान कोणूच ना रे! ठोकून दिलें. ह्या ढढ्ढोबांक कळटा माती… तुका पूण असल्यो बारीक उचापती जाय हें हांव जाणांच.’
सीर कहाँ, पूँछ कहाँ… अशा आशयाची एक हिंदी ओपार आसा. अती वाचन आशिल्ले वा ओव्हररिडींग केल्ले बुदवंत, व्याख्यानांनी खूब खेपे मुद्दो सोडून व्हांवतात तेन्ना यातना सोसूं नजो जातात! हमरस्तो सोडून हांची गाडी शेतांत, मळार, दोंगराघळींनी संदर्भहीन आडकथांच्या मार्गार भरकटत आसता.
भाशण सादर करप ही एक कला. तातूंत रसमयता हाडपा खातीर थोडोभाव मात्सो अभिनय जाय. गांभीर्य दवरून अदींमदीं विनोदाचे फवारे जाय. पयलींच कार्यावळ वरभर सुरू जाता. मागीर हीं कंटाळवाणीं भाशणां आसल्यार सोंसूं नजो जाता. सणसण मारतात.
खंय तो नानी पालखीवाला आनी खंय आमचे लेखक. हालींसराक कांय वक्ते शुद्ध कोंकणी उलोवपाक म्हणून वतात आनी हांसो उप्रासायतात. स्टेजीर हांव बशिल्लों. एक मंत्री आशिल्लो. म्हजें भाशण हांवें 20 मिणटां भितर सोंपयलें. मंत्री उबो रावलो आनी मदीं मदीं जोड-पावलान करूंक जाय, जोड-पावलान जावंक जाय अशीं आवर्तनां घेत आशिल्लो. हीं पावलां आनी पावलट कसली ती म्हाका कळ्ळिना. भितरले भितर जीव मात घुस्मटिल्ले भशेन जाल्लो. केन्ना कांय पावलां मारीत घरा परतुया अशें जालें. हालींसराक हांवें भाशणांची धास्तीच घेतल्या. माटवांत बस वा स्टेजीर, भाशण श्रवणाचे दगदग सोंसतलो कोण रे बाबा? शक्य जाता जाल्यार टाळप बरें. जीव बरो उरल्यार सगळें… मनाची शांती आनी आरोग्य पयलीं!
मुकेश थळी
फोंडे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
