मन ओलें चिप्प भिजोवपी मिर्गाच्या यादींचो पावस

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भड्डे जमनींत भरड शेत पीक घेवपी त्या वेळा वयले आमच्या गांवचे शेतकार भाव वडाची धाट, साळची धाट, शाळे कडली धाट ह्या सुवातींनी भात पिकयताले. व्हडा उमेदीन शेती करताले. पीक पावसाचेर अवलंबून आसतालें.

गिमांच्या दिसांनी गरमी वाडली की मनशाक खुबूच त्रास जाता. इतलो की ‘नाका हो जीव’ अशीं उतरां ताच्या तोंडांतल्यान भायर पडटात. केन्ना एकदां गिमाळो सोंपता आनी पावस येता अशें जाता. वाडटे गरमेचे दीस आनी पुरुमेंताच्या कामाची धांवपळ हाका लागून मनीस बेजार जाता.
जून म्हयनो केन्ना उजवाडटा आनी मीर्ग सुरू जाता अशी स्थिती जाल्ल्यान पावसाची चातका सारकी मनीस वाट पळयता. सादारण जून म्हयन्याचे 7-8 तारखेक मृग नखेत्र लागता आनी मीर्ग सुरू जाता. मनशाचे दोळे मळबा कडेन लागिल्ले आसता. मळबांत काळें काळें कूप दाटी वाटी करून मुखार वचपाक लागलें की मीर्ग लागीं पावलां असो अदमास शेतकामती भाव करताले. मागीर शेतकामांक सुरवात करपाचे पूर्व तयारेक लागताले. शेतकाम करपाक नांगर, गुठो सारको करून घेवपाक मेस्त ना जाल्यार धवडा कडेन वचप. ताचे कडेन बसून अवजारां सारकीं करून घेवप. शिवाय कुदळ, खोरें शेतांत मेरो धरपाक लागता देखून तांकां नवे दांडे घालून तयार करप.
मिर्गाचो पयलो पावस पडलो की खोरें, कुदळ, नांगर घेवन शेतांत वचून भात पेरणे खातीर शेताची भूंय मशागत करून तयार करप असो नेम आसलो. आदल्या तेंपार पावस नेमान मिर्गाक येतालोच. पावस नेमान येता ही सृश्टीची तुस्त करपा सारकी गजाल आसा अशीं उतरां मनशाच्या तोंडांत येतालीं.
पयल्या पावसांत भिजपाची खोस खासा तरेची. गिमांत आंगाक पुळेर आयलो जाल्यार पयलो पावस आंगार घेतलो की पुळेर वयतालो. देखून भुरगीं आंगणांत पयल्या पावसांत भिजतालीं. पूण जाणटीं मनशां तांकां कांयच म्हणी नासलीं. म्हाका याद जाता आमच्या भुरगेपणांत पावसांत आमी भावंडां भिजतालीं त्या दिसांची! पावसाची दडक आख्खी आंगार घेतल्या बगर घरांत वचपच ना. आई रांदचेकुडींतल्यान व्हडल्यान म्हणटाली, “आरे पुरे, पावसांत भिजललें. घरांत या. थंडी व्हण, नाय जाल्यार..!” (पद्दे ब्राह्मणी भाशेंतलीं उतरां).
मिर्गाच्या पावसाच्यो कितल्योश्योच यादी मनांत आजुनूय वस्तेक रावल्यात… मुळावे शाळेंत वयतना तर दोन दडको येवन गेल्यो की शेताचे कुंडगे उदकान भरून वयताले. कुंडग्यांतल्यान मेरे वयल्यान चलपाची वाट. ते वाटेन येवपाचें सोडून कुंडग्यांत पावला वयर उदकांतल्यान चलत वचपाची हौस वेगळीच खोस मनाक दितालो.
घरा मुखा वयल्या वाटेर सकाळीं नदर गेली की आमचो शेतकामती भाव आनी भागेली (कूळ) नांगर खांदार घेवन धवडागेर वयतना दिसताले. खंय वयता? असो प्रस्न केलो की म्हणटालो, “मीर्ग सुरू जालो न्हय. जमीन नांगरूंक जाय. नांगर सारको करपाक सर्वणां मेस्ता कडेन वयता.”
पावस येत म्हणून एका खांदार फटे (कांबळ) घेतालो. “फटे नवें घेवपाक जाय. पयशे थोडे दी. मागीर दितां.” अशें आमच्या बाबाक सांगतालो. आमच्या कुळागरांत दामुलो भाऊ, भास्कर, जयदेव दाय, वामन दादी श्रावण म्हयन्यांत येताले. तांचे कडेन फटी नासली जाल्यार नवी फटी घेवन तांकां दिवपाची जापसालदारकी आमची.
मीर्ग लागलो की आमकांय व्हडलें अप्रूप! पावसांत भिजप. वाटे वयल्यान बैलांची जोडी मुखार आनी फाटल्यान शेतकामती शेत लायता त्या धाटींनी वयतना दिसताले.
आमी त्या वेळार भुरगे. आठ-धा वर्सां पिरायेचे. सांजेच्या वेळार खासा धाटींत फिरपाक वचप. थंय शेतांत शेतकामती कशें काम करता… नांगरणी करता, गुठ्यान जमीन लॅव्हल करता तें पळोवपाक मजा येताली.
‘हीsरीsरीss’ अशें म्हणलें की बैल मुखार नेटान वयताले. वळण घेवपाक जाय जाल्यार ‘पप्पारी-पप्पारी’ अशें म्हणप. बैलांक ही भास कळटाली. गुठ्यान जमीन लॅव्हल करतना तर पळोवपाक खुबूच मजा. गुठ्याचे फळयेर दोन पांय दवरून उबे रावप आनी जुंवाच्यो दोनूय दोरयो हातांत धरून बेलांक नेटान धांवडावप. गुठ्याचे गाडयेन उबो रावन मुखार वचपाक शेतकार भावांकूय मजा मेळटाली.
दनपरां जेवणा वेळार जूंव सोडोवन बैलांक सुटी दिवप. सकाळीं पेज जेवन घरांतल्यान बेलांक घेवन धाटींत शेतार गेलो की बद्द सांजे घरा येवपाचें. दनपरां तांच्यो घरकान्नी शीत आनी रोस, तोंडाक खारांतलें तोर, भुतयेंत बांदून शेत-धाटींत वयताल्यो. भुती घरकाराक दिली की लागली परत वाटेक घरा येवपाक.
दामुलो भाऊ खूब खेप पावसाच्या दिसांनी आमच्या घरा येतालोच. शेता वयल्यान सांजे घरा आयलो की तूं कितें करता रे? अशें आमी ताका विचारताले.
न्हाणीचे चुलींत उजो घालप. उदक तापोवप आनी कडक बरें उदक न्हावप. न्हाणये वयर दांडी बांदून ताचेर भिजिल्लें फटें सुकोवप. ताचें पयलीं बैलांक गोठ्यांत बांदले की तांकां खावपाक गवत-भातयण गौणीक घालप. हीं कामां जालीं की न्हाल्या उपरांत एक कडक फुटी चाय घेतली की दिसाचो शीण पयस जावपाक मातशें आड पडप.
पावसान दडी मारली की दामुलो शेतांत न्हय तर वाड्यार फिरपाच्या निमतान वयतालो. तो आमकां दिसलो की “जालीं रे शेतांतलीं कामां? बी पेल्लें?” असो प्रस्न केलो की म्हणटालो. “पावसूच ना मरे, मळबांत आनरता. पूण पडच ना. तरवोय लावपाक मेळना. मीर्ग नखेत्र सोंपलें. आर्द्रा नखेत्र लागलां पूण पावसूच ना.” म्हाका याद जाता ती दामुलो भावूक पावसाची सगळीं नखेत्रां पाठ येतालीं. ‘मघा’ नखेत्राक तो ‘मोगो’ लागल्यो अशें म्हणटालो.
भड्डे जमनींत भरड शेत पीक घेवपी त्या वेळा वयले आमच्या गांवचे शेतकार भाव वडाची धाट, साळची धाट, शाळे कडली धाट ह्या सुवातींनी भात पिकयताले. व्हडा उमेदीन शेती करताले. पीक पावसाचेर अवलंबून आसतालें. पूण बेस बरें पीक शेतजमनीची मशागत करून घेवपी तांची उमेद, तुस्त करपा सारकी आसली. शेतकामाचे दीस मीर्ग सुरू जालो की येताले देखून मीर्ग केन्ना सुरू जाता आनी मिर्गाचो पावस केन्ना धरतरेक भिजयता हाची वाट पळोवपी ते शेतकामती आतां ना आनी तो नेमान येवपी मिर्गाचो पावसय बी…

रमेश सावयकार
9637748974