भांगरभूंय | प्रतिनिधी
अामी वडा पिंपळाची मुंज करतात, ताका पेड बांदतात. वनस्पतींतलें जशे हे व्हड रुशीच. तांची पुजा करतात, सैमांतलें हें व्हडलें देवाचें वैभव पळोवन आमी तांकां प्रदक्षिणा घालतात, ताका प्रणाम करतात. आवळी भोजन करचें, रानांत जेवचें अश्यो कितल्योश्योच गजाली वनस्पतीच्या प्रेमान आमी केल्यात. झाडांच्या पानार जेवपाचें व्रत आसता. देवाक फुलां घालपाचींच. पूण देवाक पत्रीय खूब आवडटा. देवाक तुळस जाय, बेल जाय, दुर्वा जाय, शमी जाय. देवाचे पुजेच्या निमतान सद्दां सकाळीं पयलीं फुलांची भेट घेवप. दुर्वा, तुळस, बेल हांची भेट घेवप. घराभोंवतणी तुळशी जायच. पाचव्यो पाचव्यो दुर्वा जायच. पारजत, दसण, कणेर, अनंत, जाय, जुई, गुलाब, मोगरो, चमेली जायच. कदंब, आवाळीण, दाळिंब हांचीं झाडां जायच. देवाक जी पत्री घालतात ती ह्या सगळ्या झाडांचीं पानांच सांगल्यांत. फुलां सदांच मेळनात पूण पानां सदांच आसतात. देवाक पानांय आवडटात. हीं पानां सुद्दां हाडून घालात. ह्या निमतान फुलझाडां आनी फळझाडां लावया. तांचे कडेन प्रेमाचे संबंद दवरुया.
भारतीय साहित्यांत झाडां-पेडां, वेली हांचेर खूब प्रेम व्यक्त केलां. कालिदासांच्या काव्य नाटकांत पळयता, तातूंत हें प्रेम दिसतलें. शकुंतला आम्रवृक्ष आनी अतिमुक्तलता हांचें लग्न करता. झाडांचे वाल चडोवपाची. ही वाल झाडाक वेटोळें घालून बसता. वाली खातीर त्या झाडाक सोबा आनी झाडा खातीर वालीक आदार. कितल्यो नाजूक भावना आसात ह्यो. शकुंतलेचें वर्णन करतना महर्षी कण्व म्हणटात “शकुंतला झाडांक उदक घाल्या बगर आपूण पयलीं उदक पिनाशिल्ली. तिका फुलांची, पानांची खूब हौस. तरीय झाडांचीं फुलां ती तोडनाशिल्ली, पानां ती खुटनाशिल्ली.” अशे शकुंतलेक प्रेमाचो निरोप दिवपा खातीर कुलपती कण्व आश्रमांतल्या झाडां पेडां आनी वालींक सांगता. त्या प्रेमळ शकुंतलेचे ताटातुटी खातीर आश्रमांतल्या झाडांनी आनी वालींनीय दुकां गळयलीं आसतलीं.
राम बारा वर्सां वनवासाक गेलो. पूण रामाक वनवास म्हणल्यार संकश्ट अशें दिसनाशिल्लें. रामाक अयोध्येंतल्या त्या पाषाणी राजवाड्या परस वालींची खोप चड आवडटाली. ताका अटंगीं रानांच आवडटालीं. रामायणांत रामाक ‘वनप्रिय’ अशें खूब खेपो म्हणलां. झाडां वाली ताका इश्ट सोयरे दिसताले. राम म्हणल्यारच ‘पंचवटी’ याद येता. व्हडल्या वडाझाडांचे थंड सावळेंत राम, सीता, लक्ष्मण आनंदान रावलीं. सीतेन पानांचे खोंपी भोंवतणीं झाडां लायिल्लीं. गोदावरीचें उदक घालून ती तांकां वाडयताली. उत्तर रामचरीत नाटकांत परत पंचवटींत आयिल्लो राम, सीतेन लायिल्लीं झाडां पळोवन रडटा अशें काळजाक लागपी वर्णन आसा.
रघुवंशांत शंकराचे पार्वतीन देवदारू झाडांक भुरग्यां सारकीं वाडयलीं अशें वर्णन आसा. हत्ती आनी हेर जनावरां येवन आपलें आंग त्या देवदारू झाडांक घांसताली आनी तांच्यो साली काडटाली, हे खातीर तिका दुख्ख जातालें अशें सांगला. शंकरान मागीर त्या झाडांक राखपाक एक मनीस दवरलो.
झाडां-पेडांक आमी मनशाच्यो भावना दिल्यात. गरमेच्या दिसांनी तुळशीचेर उदकाची गळटी लावपाची कित्याक तर तिका गरमेची बाधा जावची न्ही हे खातीर. तिनसांज जाली, रात जावपाक लागली म्हणल्यार फुलां-फळां काडपाचीं नात, पानां खुटपाचीं नात अशी पद्दत आसा. संकश्टीक रातचें गणपतीची पुजा करपाची आसता पूण दिसा उजवाडाकच फुलां-दुर्वा हाडून दवरपाची रीत आसा. झाडां रातची न्हिदतात अशी भावना आसा. तांची न्हीद मोडपाक जायना हे खातीर हो सगळो हुस्को. एकदां महात्मा गांधीक कापूस पिंजपाच्या तातीक लावपाक थोडो पालो जाय आशिल्लो. रातचो वेळ आशिल्लो. तांणी मिराबायक पालो हाडपाक सांगलें. मिराबेन भायर गेल्यो आनी लिंबाच्या झाडाची एक खांदीच तांणी मोडून हाडली. महात्माजीन म्हणलें, “इतलो पालो कितें करपाक तो? मूठभरच पानां हाडपाचीं. हीं पळयल्यांत पानां कशीं न्हिदल्यांत तीं? कशीं मेटून आसात पळय. रातचीं पानां तोडचीं न्ही पूण सामकींच जाय पडलीं जाल्यार वयले वयर काडून जाय तितलींच काडचीं. अहिंसेचो विचार करचो तितलो थोडोच.” महात्माजीचीं उतरां आयकून मिराबाय सामकी रडपाक पावली.
फुडें चालू…
मूळ लेखकः साने गुरुजी,
अणकारः पांडुरंग नाडकर्णी
पांडुरंग नाडकर्णी
9326139252
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
