लोहियान हाडलो बावटो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मान्सून एकदांचो आयलो, 18 जून गोंय क्रांती दीस आनी पावसाची इश्टागत. पावसाची ल्हान व्हड दडक नाजाल्यार भिरीभिरी पावस 18 जूनाक येता हाचो अणभव राजकारणी, अधिकारी, विद्यार्थी, शिक्षकां बरोबर आमीय घेतला. शेंकड्यांनी सुटके झुजाऱ्यां कडेन उलोवपाची, काणयो आयकुपाची संदय मेळ्ळ्या. पावसांत चिप्प भिजून 18 जूनाचे कार्यावळीक हाजीर रावन, सुटके झुजाऱ्यांक, आझाद मैदाना वयल्या स्मारकाक नमन करतना गोंय मुक्ती उपरांत पेटिल्लीं आंदोलनांय पळेल्यांत.
‘सुनापरान्तां’त उपसंपादक म्हणून काम करतना लोलयें, माशेंची विरांगना शोभा मनोहर प्रभुदेसाय हांची मुलाखत यादींतली. तीय पावसांतली. सुटके झुजाऱ्यांक माजाळे आमी रांदून वाडलें, पत्रकांय वाटलीं अशें अभिमानान सांगपी शोभावयनी दिसाळ्यांनी पत्रलेखन करपी, बसींनी लायतात त्या संगिता आड झगडून सरकाराक अधिसुचोवणीय काडूंक लावपी, एक नाटक कलाकार.
18 जून लागीं येता तेन्ना क्रांतीवीर राम मनोहर लोहिया हांची याद जाताच. 2026 वर्सा गोंय मुक्ती खातीर घडिल्ल्या क्रांतीचो 80 वो वर्सदीस मनयतना गोंय 80 टक्के स्वयंपूर्ण जावपाक अंदूं होरावणी करची पडटली. आमचो भारत देश म्हासत्ते कडेन वतना गोंय फाटीं उरून कशें जातलें? उदरगतीचीं वेगळीं पावलां सरकार मारपाक लागलां. वाट खडतर, कांट्याचीं पूण निश्चेव केल्यार उदक, दूद, वीज, फळां, भाजयेंत, नुस्तें उत्पादनांत गोंय स्वयंपूर्ण जावंक शकता. गोंय, गोंयकारपण, गोंयची संस्कृताय आमकां राखूंक जाय पूण हेर भारतीयांक वांगडा घेवन. गोंयकारांनी पयलीं आमी भारतीय हें विसरूंक फावोना, स्थलांतर (राज्या राज्यांतले) राज्यांतले, देशांतलें आदीं सावन जायत आसा. केन्ना तें शिर्विसींतल्यान, केन्ना लग्ना कारणांनी. राज्यांतर, आडावंक शकनात, देशांतर आडावपाक येत? गोंयची राजभास कोंकणी गोंयांत रावतल्यांक उलोवपाक, बरोवपाक शिकोवपाची क्रांती जावची. स्थलांतरीत वा हेर राज्यांतल्यांक गुन्यांवकार म्हणलें की गोंय गुन्यांवमुक्त जातलें? गुन्यांवकार गोंयांत येवचे ना? तशी गोंयांत स्थलांतरीत मलेरिया पातळायतात, दर्यादेगो घाण करतात अशी भास हाचे आदींय जाल्या. एकादरें उतर, वाक्य मेळ्ळें की दिसाळ्यांक, व्हिज्युवल मिडियाक खावड मेळटा. गुन्यांवकारांक खर ख्यास्त भोगोवपा पासत कायदे केले तरी तांकां जल्मभर पोसपाची जापसालदारकी सरकाराक घेवची पडटा. गुन्यांवकारांकय स्वयंसिद्ध करपा पासत येवजणी करप, त्यो चालीक लावपाचो वावर हेर राज्यांनी कसो करतात हें बंदखण समितीन शिकचें पडटलें. घुंवळे वखदांचो वेव्हार जावचो ना हे पासत शिस्तीन काम करपाक जाय, केंद्र सरकारा कडेन कायदे बदलपाची मागणी राज्य सरकारान करची. वेवसाय, वेपारांत 80 टक्के गोंयकार आसचे हे खातीर केल्ल्या येत्नाक कितलें जैत मेळ्ळां ताचो अभ्यास विद्यापिठांतले संशोधक करतले?
पुर्तुगेज गोंयच्यान गेल्यार 60 वर्सां वयर जालीं, दायजांतय बदल जाल्यात. आशिल्ल्यो कुरवो (कुरू, बावलो न्हय खुणो) कितलो तेंप सांबाळटले? गोंयचे राजधानी पणजेंतल्या आदल्या सचिवालयांत (आदिलशहाचो राजवाडो, पुर्तुगीज गवर्नाची पालास) म्युझियमांत सालाझाराचे ख्यास्तीच्या मेजा सावन, पयशे, कदेलां आसात आनी म्युझियमा भायर 30 वॉर्डांनी बिल्डिंगो, इगर्जोय आसात, आशियांतलो पयलो छापखानो, आदिलशहाचो राजवाडो आयज कोणाचो? गोंय सरकाराचो न्हय? शेंकड्यांनी वर्सांचें पोरणें दायज सांबाळप, सारकें करप म्हारग पडटा तेन्ना केन्ना तरी तोडप, मोडप, नवें बांदप जाता. जगबुडीचो विचार केल्यार आदिलशहाची पालास (आदलें सचिवालय, मंत्रालय) बुडटली? स्ट्रक्चरल कन्सलटण्टांनी ते विशीं अहवाल दिला? प्रशासनाचो खांबो तेच सुवातीर मात्सो वेगळे पद्दतीन बांदूंक जायत? गोंयच्या आदल्या सचिवालयाच्या वाठाराक वेगळे रूप दिवपा खातीर स्मार्ट सिटी प्लॅनांत कसली येवजण आशिल्ली? खासा म्युझियमाचे येजवणी पासत चार – पांच कोटी रुपया खर्च जाल्ले. तेय आराखडे केल्यार लागीं लागीं धा वर्सां जालीं. बदलपी सैम संतुळां समजून घेवन परतून येवजण बांदपाचो सरकार अभ्यास करता?
18 जून क्रांती दिसाची कार्यावळ राज्य पांवड्यार केन्ना सावन, कित्याक मनयतात ते विशीं कागदपत्रां सरकारा कडेन आसात? राज्य क्रांती दिसाची बुन्याद घालपी, आपूण शेतकामती म्हणून विधानसभेंत सांगपी पयलींचे मुख्यमंत्री प्रतापसिंह राणे आतां शेतकाम करतात? 18 जूनाचे कार्यावळींत बदल घडोवन हाडपा विशीं तांचे विचार कितें आसात? आमचे मदीं सुटके झुजारी कितले आसात? सुटके झुजाऱ्यांच्या भुरग्यां खातीर आशिल्ल्या सवलतींनी बदल जातले? सुटके झुजारी संघटणेचे अध्यक्ष म्हणून खूब वर्सां वावर करपी, 18 जून कार्यावळीचें सुत्रसंचालन करपी कवी नागेशबाब करमली संवसारांत नासले तरी तांच्यो साबार यादी 18 जून जागयतलो. सुटके झुजाच्या यादींचें गांठवल तांचे कडेन आशिल्लें. गोंय मुक्तीच्यो यादी हेर सुटके झुजाऱ्यांच्या, तांच्या घराब्याच्या काळजाच्या कुरकुटांत आसात. शारदाताई सावयकार हांचे वरी सुटके झुजारी, हजारांनी विद्यार्थ्यांच्यो शारदाबाई (शिक्षिका) आयजय त्यो सांगूंक शकतल्यो. एक कणखर अस्तुरी, शिक्षक, तांकां सलाम करपाची संद पत्रकार म्हणून आमी घेतल्या तुमीय घेयात. त्योय जासूस, मनशाची बारीकसाण घेवपी. कितें आसतले तांचे फुडाराचे उमाळे? नागेशबाब, क्रांतीवीर मोहन रानडे आयज आशिल्ले जाल्यार कोंकणी उलय, कोंकणी बरय, कोंकणी शिकय म्हणपाचें?
साहित्य अकादेमी इनाम जैतीवंत कवी बाकीबाबांक पद्मविभुषण दिवपाची मागणी सरकारान करपाक हरकत आसची न्हय. महात्मा गांधी आयलो रे, गोंयांत आमच्या पावलो रे, लोहियान हाडलो बावटो ताचो, मडगांव शारांत लायलो रे. हें तांचें कवन, त्या कवनाचो अर्थ जांकां कळ्ळो तांकांच गोंय मुक्ती कितली म्हत्वाची तें होल्मतलें. बाकीबाबांची सासाय प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदींजी मेरेन पावोवप गरजेचें. ती छापपी वरिश्ठ पत्रकार, कुळागरकार चंद्रकांतबाब केणी, तिंबलो प्रिण्टर्सांक सलाम. बाकीबाब फुडारांत कितें जाता तें सांगपी कवी, पावसांत म्हाका घर जाय, गिमांत दर्याकांठ जाय हें तांचें कवन, कितें सांगता? पर्यटनाची कूस बदलची पडटली हें 1980 आदींच तांकां कशें कळ्ळें?

सुहासिनी प्रभुगांवकार
9881099260