चिमणी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

दिवस जरा बेग्गी घर वचु जाय म्हण मोडील्या गांधी बाजाराच्या उजवे बाजुन आशिल्या दुकानां पांडीतल्यान वाट वाकडी कन्न हांव वचु लागीलो. ह्या पांडीत तात्पुरता अश लोकांन वेगवेगळे मांड लायीले नदरे पडले. तर मातर मुकार गेल नंतर थंयीत आशिल्या एक मांडार म्हागेल नदर पडली तर त्या मांडार इतर सामाना बरा पाच स चिमणी नदरे पडली. आनी मनात सहज विचार येवन गेल की आत बी लोक चिमणी वापरतात काय ? मांडार आशिल काय चिमणेक गंज चडीलो.एक वेळ समजु शकता की गांवात आजुन चिमणी वापरता उरतले तरी आज गांव आपणाले पोन्ने आंग सोडन्न शहरीकरणाच्या वाटेन वचु लागला आणी आजुन गावात चिमणी वापरतात काय ???
ह्या चिमणेन खंय तरी म्हागेल विचारचक्र चालु केले आनी हांव परत आस तसो वयान आनी मनान ल्हान जाते गेलो. पयली प्रत्येक घरात आणी रांन्नी कणकणी चिमणी उरतालीच.तश थोडे घरात प्रत्येक मनश्यांली अशी एक हक्काची चिमणी उरतालीच. तेन्ना सहसा कोणागेर लायट पावल नाशिल कारणान चिमणेचे महत्त्व आशिलेत तरी ही लायट बेभरवशांची दिसांन एक कशें काडु येत मागीर रातीन तर चिमणी जायीत तर प्रत्येक घरात चिमणी उरतालीत.
प्रत्येक रान्नी पोल्ले एक सदात तीनी त्रिकाळ पेटची चिमणी उरताली. त्या रांदच्या खोलेचे अस्तित्व तिजेरत अवलंबून उरताले अश म्हणलार हरकत ना. त्यावेळार ही चिमणी जास्ती कन्न त्यावेळार मेळच्या तगडाच्या डब्यांची उरताली, काय बोंडी चिमणी, तर काय चिमणेक फाटल्यान एक लांब पट्टी उरताली तर ही चिमणी वण्टीक खिळो मान्न तेक अडकोवुक मेळताली. ही वण्टी लायीली चिमणी फक्त कोणाले पक्के मातेचे नातर सिमीटाचे घर उरलार तेमगेरत उरताली.तेन्न जास्ती अशी कन्न सामान्य लोकांली घरा कोलवाची उरताली.
रांन्नीबरा एक चिमणी उरतालीच तशें घरात एक दोन कुरकुटात चिमणी आसनमांडी घालन्न तिनीत्रिकाळ बशील उरतालीत. तर कुरकुटात वयले वाटने जे काजळ तयार जाताले ते घरातली जमीन शेणान सारयताना हे काजळ वापरताले. आठ दिवसांन,जावु पंधरा दिवसांन,जावु परबे आसणेक घरात शेण काडचे उरलार ह्या कुरकुटातल्या चिमणेक वात व्होड कन्न दवरताले आनी जात तितले आणी मेळील तितले काजळ मागीर जमीन सारोवुक मेळताले. तश कमी पडलार वापरीली बँटरी शेल्ला नातर अर्धकुटे जळोवन काळी केल्ली सोण्णा उरतालीत.
घरात चिमणेचो वापर जातालोत तरी त्या काळार गांवात जावचे जात्रा, काले, रातीन जावचे परबें आसणेक चिमणी आपणालो उजवाड घेवन मुकार उरताली कारण तेन्ना आयच्या म्हणकी लायटीची व्यवस्था नाशिलीत. आनी खंयी उरलार लोकांक ती घेवची ऐपत उरनाली. गांवात जात्रेक सगळेकडे ह्या चिमणे उजवाडाक गडगडो मस्त चलतालो आणी पोलीस येत अश पळोवन ह्यात चिमणेक माती मान्न ती पालोवन लोक काळखात पळ काडताले.आज हे याद केलार म्हागेल म्हाकात हांसु येता.
त्या काळार चिमणेल तेल बी तशेंत वाड्या कणकणीक विकुक आनी भुसारी दुकांनात, रेशनां दुकानात मेळताले. एक वेळ स्टोवाक चिमणेल तेल ना जालार खंयी बागात लाकुकबडी, झीगां, पुजोंवन लोक रांन्नीर रांदताले तरी चिमणेक
तेल मात कशेत पातोवचे नाशिले. काळखे दिसांर तर रातीन चिमणी जायत आशिली. चान्न्यां रातीत तरी एकत चिमणेन काम भागोवुक जाताले.
गांवात पैयशैकार, सावकार लोकांगेर लायट उरली तरी तेमगेर बी चिमणी उरताली तरी सामान्य लोकांगेर सरसकट पत्र्यांची जावु सोऱ्या पायटाक वयर गुड्डेक खिळ्यांन बोतो मारीली आणी घरातल्या फरकाळाची जावु आशिली भाणशिऱ्याची वात घातीली चिमणी उरताली. तर सावकार लोकांगेर बरी कांचीची नक्षी आशिली, तेकां धरुक सुंदरसो नट्ट जावु नक्षी केल्ली पट्टि उरताली. आनी तश व्होड मनश्यांगेर चिमणी उरची कमीत तरी तेमगेल घरा लाटन जावु पेट्रोलमाँस उरताले. हे दोनी ह्या चिमणेले समंधीक म्हणलार हरकत ना.ह्या दोनाक वात बी वेगळीत उरताली.
चिमणी घरा शोभा हाडताली तर लाटन, पेट्रोलमाँस त्या त्या श्रीमंत मनश्यांक,देवळाक, जात्रेक, इतर महत्त्वाचे कामाक महत्त्व हाडताले अश म्हणलार बरोबर जातले.पुण जास्ती अशें कन्न जात्रेक फुलकांन्नी कडे व्होड डब्याची चिमणी उरताल तर हेर मांडार तेमगेलकडे पेट्रोलमाँस उरताले.इतले कीत्या एक काळार नाटकां सुध्दा ह्या पेट्रोलमाँसा उजवाडातत जाताली. आणी बाकीची कामां चिमणे उजवाडात.
ही चिमणी जितली शांत आनी संय्यमी तरी तिणे बी केन्न केन्ना आपणाले उग्ररुप धारण केलात.त्या काळार सर्वसामान्य लोकांली घरा ही चुडताची,कोलवाची उरताली. आनी जास्ती कन्न हे सामान्य लोक दिसवड्याक नातर शेतात कामाक वयताले. खंयी रांन्नी कडली चिमणी कामां वयताना पालोवची उरताली तर केन्न वाऱ्यान, तर कन्न घरात आशिल मांजरान, जावु उंदरान ही चिमणी लवंडुन त्या त्या घरा उजो लागुन पुराय संवसार बी गोबर केल्लो आसा आणी त्या वेळार वरदक्षीणेसाठी ह्याच चिमणेन काय बायलाले जीवन बी ना कन्न उडयीले आसा.
आज सगळेत कडे सुधारणा जालात. कोलवाघर वचुन पक्की घरा येयलात, घरात लायट येयला. कायकडे तर व्होड शेल्पा घर येयली. आणी ही चिमणी व्होळुत मनश्यांल जीवनातल्यान पैस गेली. आजकाल चिमणेल तेल मेळुक मुश्कील जाला. आयची पिढी सुधारला. थोडे घरात हीत्त चिमणी घरात सगळे काळें
जाता म्हण भायर पडली तर आता करंट ना जा तरी उजवाडाची इतर साधना येयलात तर चिमणेक आत कोण विचारता? आज चिमणी आमकां व्होड व्होड वस्तु संग्रालयात मात मुद्दम पळोवु मेळता.

संदेश बांदेकर
9480790172