बरप कसदार जावपाक साधना म्हत्वाची

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

एके साहित्यीक कार्यावळींत, कोंकणी पुस्तकांच्या प्रकाशकां खातीर एक सुचोवणी आयली. वक्ते आशिल्ले भौ. दत्ता नायक. तांणी म्हणलें, “कोंकणी पुस्तकां प्रकाशीत जावपाची जी आयची गती आसा, तिका आतां ब्रेक लावपाक जाय आनी पुस्तकांची क्वालिटी वाडोवपाक जाय.” गजाल सामकी खरी. दत्ताबाब एक बरे विचारवंत. कोंकणी चळवळीक कितें बरें आनी कितें वायट हाचो सादक बादक विचार करपी आनी हे विचार उक्तेपणान मांडपी. सखोल अभ्यास केले उपरांतच आपलें म्हणणें मांडपी. आनी स्वता एक जैतीवंत उद्योजक जाल्ल्यान दुरगामी (visionary) विचार करपी. तांकां सदांच फायचें दिसता आनी कोंकणीचे उदरगती खातीर तें खूब म्हत्वाचें.
गोंय हो ल्हान प्रदेश जाल्ल्यान आमकां सगळे कडेन खूब सोंपेपणान वळखी जातात. कितेंय बरयलें जाल्यार ते दिसाळ्यांनी, म्हयन्याळ्यांनी छापून हाडप, बाकीच्या भाशांच्या कोंतान कोंकणींत सोंपेपणान जाता. ताका लागून चडशे बरोवपी रोखडेच उजवाडांत येतात. पूण साहित्यीक मळार खूब म्हत्वाचें अशें एक काम मात ह्या वेळार जायना. तें म्हणल्यार दिसाळ्यांत वा म्हयनाळ्यांत प्रसिध्दे खातीर आयिल्ल्या साहित्याचेर ‘संपादन संस्कार’. हे संस्कार न जाल्ल्यान सगळे कडेन “आयलें तशें छापलें” ह्या तंत्रांत गोंयांतलें कोंकणी लेखन मुखार वता. जे बरोवपी प्रस्थापीत आसात, मेच्युअरड (matured) आसात, ते आपलें लेखन धाडटना तें सुदारुनूच धाडटात. नवोदितांचे बाबतींत तें घडना. संपादकीय संस्कार न जाल्ल्यान, नव्या बरोवप्यांक मार्गदर्शन मेळना. धाडिल्लें छापून आयलें म्हणटकच आपणें बरयलां तें योग्य आसा असोच तांचो समज जाता.
खरी जबाबदारी हे तरेच्या लेखनाचे जे पयले संपादक आसतात तांणी ह्या लेखनाचेर संस्कार करपाची. म्हाका याद आसा, स्मृतीशेश चंद्रकांतबाब केणी, भौ. उदयबाब भेंब्रे, भौ. बाबली नायक हे संपादक जायते वेळा धाडिल्लें लेखन परतून सुदारून बरोवपाक सांगतालें. चंद्रकांतबाब तर लेखनाचे पेपर परत दिवून सुचोवण्यो करताले. आनी परत बरोवन हाडपाक सांगताले. थोडक्यांत नवे बरोवप्यांक मार्गदर्शन करपाची जबाबदारी पूर्णपणान सांबाळटाले. कालांतरान जेन्ना हें लेखन पुस्तकरुपांत प्रकाशीत जातालें तेन्ना तें संस्कारान परिपूर्ण आसतालें. आनी बरें साहित्य लोकांक वाचपाक मेळटालें.
आयज जेन्ना असलें साहित्य पुस्तक रुपान प्रकाशीत करपा खातीर प्रकाशकां कडेन येता तेन्ना ताचेर संपादनाचे संस्कार करपाची जबाबदारी प्रकाशकांचेर येता. प्रकाशकांक हें काम कोणाय संपादन कुशळटाय आशिल्ल्या कडल्यान करून घेवचें पडटा. ह्या खातीर जो खर्च आसता तो पुस्तक निर्मणेक अदीक जाता. पूण खंतीची गजाल म्हणल्यार आमचे कडेन अशे वेळ दिवन काम करपी संपादक नात. ही कुशळटाय जायते जाणा कडेन आसा. पूण ते स्वता लेखक आशिल्ल्यान वा इतर वेवसायांत आशिल्ल्यान ह्या कामा खातीर राजी नासतात. सगळेच प्रकाशक स्वता बरे संपादक आसताच अशेंय ना.
त्या भायर गोंय सरकाराच्या ‘तुमीच बरयात, तुमीच छापात’ ह्या विचाराक पोसवण दिवपी स्किमीक लागून जायत्या वेळा लेखक स्वता आपलें पुस्तक छापता. अशा वेळार तो ताचेर संपादन संस्कार हेरां कडल्यान करून घेताच अशें ना. हाका लागून पुस्तक दर्जेदार जावपाक आडखळ येता.
पुस्तकाचें ‘copy editing’ हो प्रकार कोंकणी साहित्याक खूब नवो. आमचे कडेन हें काम करून दिवपी लोक नात. आनी आपणे बरयल्ल्या साहित्याची दुसर्‍या कडल्यान सुदारणा करून घेवपाची मानसीकता ना.
म्हजे कडेन जीं पुस्तकां छापपा खातीर येतात, तीं हांव थारावीक जाणांक वाचपाक दितलो आनी मागिरूच तीं मान्य करतलों वा तातूंत फावो ते बदल करचे पडटले अशें म्हणटकच जायते जाण अस्वस्थ जातात. कांय जाण आपलें पुस्तक फाटीं घेतात. कांय जाण आपूण बदलचो ना म्हूण हट्ट घेवन बसतात. ही गजाल नवोदितांची. आजवेर हांवें स्वता, चंद्रकांतबाबाचें मार्गदर्शन मानलां. खंयच्याय लेखकान जें बरयलां तें बदलपाचो हक्क संपादकाक वा प्रकाशकाक ना. गरज आसल्यार तें लेखका कडल्यान बदलून घेवचें अशें ते सांगताले. पूण हे प्रक्रियेंतल्यान बरें आनी अपेक्षीत बदल खूब कमी वेळा प्रत्यक्षांत येतात. आनी हाचो वायट परिणाम त्या साहित्याचेर जाता.
अशे तरेची प्रक्रिया बाकीच्या भाशांनी जाता. चड करून इंग्लीश साहित्यांत ही प्रक्रिया पळोवपाक मेळटा. फामाद बरोवपी, बॅस्ट सेलर्स आपलें साहित्य अशें कॉपी एडिटींग करून घेतात. हाचोच वेगळो प्रकार आमचे मदले कांय जेश्ठ साहित्यीक करून घेतात. ते आपलें लिखाण तीन- चार जाणांक वाचपाक दितात. तांचे कडल्यान सुचोवण्यो मागून घेतात आनी त्यो मानवल्यो जाल्यार आपणायतात. हातूंतल्यान आपलें साहित्य बरे तरेन वाचप्यां मुखार हाडपाक आदार जाता.
नव्या बरोवप्यां खातीर हांव एक विनवणी करतां, तुमचें साहित्य पुस्तक रुपान छापपाक धाडचे पयलीं, जेश्ठ साहित्यिकांक वा संपादकीय ज्ञान आशिल्ल्यांक दाखोवन, सुदारून घेवप बरें. तुमचें साहित्य जितलें कसदार येतलें तितलें तुमचें नांव जातलें. एक प्रकाशक आनी कोंकणी चळवळींतलो कार्यकर्तो म्हूण विचार करतना म्हाका नवोदितांचेय साहित्य पुस्तक रुपान हाडपाचो प्रयत्न करचो पडटा. कारण ही नवोदितांची पिळगी फाल्यांची जबाबदार साहित्यिकांची पिळगी म्हूण मुखार हाडप हें आमचें कर्तव्य. ते खातीर जें जें गरज म्हूण मुखार येतलें तें करप ही आमची जबाबदारी.
प्रस्थापीत आनी नवोदीत हातांत हात घालून समांतर वचप ही आमची कोंकणीची परंपरा. ते खातीर तरणाट्यांनीय कश्ट काडपाक जाय. आपलें बरप कसदार जावचे खातीर जी गरज आसा ती साधना करप हें खूब म्हत्वाचें. ना जाल्यार आमचें साहित्य निर्मितेंत एक पोकळी निर्माण जातली. अशी पोकळी जावप हें कोंकणी भाशेच्या आरोग्याक घातक. म्हूण हांव भौ. दत्ताबाब हांचे विचारां कडेन सहमत आसुनूय एक प्रकाशक म्हूण पुस्तक निर्मणेची संख्या कमी करपाक सोदना. दोगांय मदीं एक सुवर्णमध्य सादून आमचे नवे बरोवपी बरें साहित्य कशें रचपाक शकतले हाचेरय म्हजो विचार चल्ला. तो फळादीक जावचो अशी इत्सा.

दिनेश मणेरकार
9552551425