भांगरभूंय | प्रतिनिधी
माज्या गावांतली बोली आजूनय आसा वली… ती सुकांक नं. ती सुकी जांवक नं. माज्या बोयलेकारांनी तीकां सुकी जांवक दिंवक नं. दोंगरांतल्या घळणां आनी हल्लांचे पानशिरे जशे न्हंयक वले दवरतत तसो माजे गावांतले बोलयेन माजो गांव वलो दवल्ला. वलो आसात तो. चोल्ल्यांच्या तिठ्यावयरसून जो आंब्याचो पाट हरल येता तो खालीत व्हाळवाट जाता. माज्या गावांत येता म्हणासर ती थारली न्हंय जाता. म्हण्टा – म्हण्टा ती साखळे पांडुरंगाच्या देवळाकडेन वाळवंटी जाता. ह्या व्हाळवाटान तसांच हणजुण्याची न्हंय, गुळ्ळ्याची न्हंय, पणसुलेची आनी केवाड्याची न्हंय एकामेकाक मेळ्ळ्यो आनी फुडे कळटी जाता. खालती गावांत येकुचक गणीस कोंडीच्या मुळसांत कनकिचे कोंडीर ती कुसड्याक मेळटा. ह्या व्हाळकुटांच्या वलीतेनच माजो गांव पयलींय वलो दवल्लालो आनी आतां हणजुण्या धरणाच्या वल्या झऱ्यानी आनी कॅनलाच्या पाणयान सगळांच कसां वलां – वलांच आसा… खुंयसनय पायान पाणी परत… इतको माजो गांव वलो आसा…
तसां माज्या गावांत आजून मेरेन, आपलां घर, घरांची घरवय, जुन्या घरांचे घरवन, घरवनाच्यो काणयो, वाडो, गांव, गांवपण, गांवठाणां, गावांतल्यो गोठणी, कोंडी, व्हाळकुटां, हरल, न्हंयो, झरी, तळीं, बांयो, बांद, कींव, साठयो, पाळणीं, देवनीं, दरवाटे, वाटो, घाळी, दोंगरांतलीं, शेळींतलीं, पणसांतलीं, रतामेवयलीं, काजींतलीं, आंब्यांतलीं खळीं, काजींतल्यो कोळंब्यो, न्हंयतल्यो कपडे उमळपाच्यो फातरी – गुंडे, हल्लुकांतले, न्हंयतलीं खडपां, करकां, दुस्क्यो, जागे – जुगे, वंय – वाठार, जाग्यांचां जागेपण आजुनय वलां दवल्लां. लांबाऱ्यो, गरयो, गराट्यो, सरकाट्यो, शेणलां, दोबकीं, खुणी, पाळणीं आजूनय पावसांत आनी गिमांत ल्हायतत आनी खातत माशे जाय तितके. आजूनय घालतत न्हंयच्या दोबांनी, कोंडीनी आनी चरयांनी मेना. मेन कुंबयाचीं, राम्याच्या सालीचीं. गेळयेच्या गेळ्यांचीं. ह्यां सगळां आमचे जाण्ट्ये जे गावांत वले आसत तेंच्यानी बोलयेची वलसाण वलायत दवल्ल्या हं… वले म्हणजेच माज्या गांवची बोली भाशा सांबाळून दवरपी माजे जाण्टे आनी नेण्टेय…
कांदे, कांद्याच्या पातीचीं, मिरसांग्याचीं, काजीच्या रोप्यांच्या आवानाचीं, रोपेचीं पोरसां. त्या पोरसांची वंय. पोरसांतलीं खानळां. खांदळांच्यो मेरो, माग. पोरसां शिंपांक पाणयाखातीर माल्लाले दोबरे, होंडके. खांनळांतलीं दिपळां फोडपाखातीर केल्ले दिपळे. दांडे. पाणयाच्यो लाटी. लाटींचो चीरो, वासली, कोंडे, डबे. पाणी परतपाच्यो पोंयों. पोरसां शिंप्पाखातीरचे मातयेचे कळशे, गाडग्यो आनी कळकुल्यो. पोरसाचीं शिंराटीं. खूंट. हिंगराटां. भिंगरां. वंयच्यो तडक्यो, आडे, घोलां, कंट, बांदावळ, अरंदनी, खूंट शेलावणीं, खूंट शेलांवचे म्हनकुटे, शेळपां, कोयती, नडणीं कुपळूंन काडपाचीं कोयतुलां, शिंराटीं मारपाखातीर पारय, वंय बांदपाखातीर वापरीत त्यो सापाडयेली, मूग येली, कुंभयाचे, केवनीचे आनी केळीचे दोर. वळेसार कश्यो वाली, शेंग्यो आनी शेंग्यांतले गर. “ झाड झोंबतां आनी फूल ओंमतां ” म्हणजेच मिरसांगेचो रोपो. ते मिरसांगेच्यो बियो. ह्यां सगळां आजूनय गांवांत वलां आसा…आतां फक्त शिरांट्यांच्या जाग्यार येयल्योत बायलांचीं कापडां आनी साडयो. रंगबिरंगी. तसांच आमच्या पोरसांनी हलतत भुजगांवणीं दगलीं घालून. तकलेर हॅल्मेटां दवरून. भुजयतत सावदां आनी जीव – जितराबाक…
आजूनय आमच्या दारांतल्या खळ्यांनी, भड्डावयल्या कुणग्यांतल्या खळ्याचेर, चुट्टांच्या, मल्लांच्या माटवांचेर, चुलीवयल्या उतवांचेर, बेळांच्या पाट्यांचेर, दाळयांचेर आनी घरावयल्या नळ्यांचेर सुकतत तांबड्यो भडक मिरसांग्यो. लांब्याल्यो, मोटक्याल्यो आनी बोयटुल्यो मिरसांग्यो. भिण्णांचीं, वकाम्याचीं, फणसाचीं, तोरांचीं आनी आंबाड्यांचीं सालां आनी सोलां. गऱ्यांचीं साठां. तांबड्या भाजयेच्या बियांचे दणारे, चवळ्यो, हळसांदे. बियाचे सात शिरांचे भेंडे, दोंडगीं, भोंबरीं, दुदी, चिबूड आनी तवशांच्यो बियो. भिण्णांच्यो बियो. सुरांड्यो काजी. काजींचीं फोकां. तोरांच्यो पारयो. मातयेक लागतत फणासच्यो भिकड्यो आनी भिण्णांच्यो बियो खळ्या- खळ्यांनी आनी घरांतल्या कोंपऱ्यांनी- कोनशांनी. आजूनय मुडयो आनी आगाळे बांदपाची परंपरा आसा वली. मुडयांनी दवरतत नासणें आनी तांदूळ. तामेटीच्या कड्डान बांदलाल्या आगाळ्यांनी अकरकून दवरतत खारीं, गाल्मो, बांगडे आनी हेर हिवळान. हे आगाळे चुलीवयल्या कचाराक ना जाल्यार पडयेंतल्या खुंटयाळाक वा वासलेक बांनान वर्सावळीचो हिवळानीचो पुरेमेत जाता.
शरांचो धुकट आमच्या गांवांक ल्हागांक नं त्या गांवांनी आजूनय आमचो जाण्टो घालता जोत. फोडटा कुणगे. करता आडास आनी तास. गुट्यान गुटायता शेळ. दात्यान दातायतत शेळ, कुणगे. फोडटत दिपळां दिपळ्यांनी. बांदतत मेरो शेळींतल्यो. पेट्टत पेटणेन आनी करतत सुळसुळीत तेल कश्यो. खणटत कोपरे पिकासांनी आनी कुदळींनी. पावसांत पडललीं खांवटीं बांदतत वज्यायेद्या गुंड्यांनी. घालतत ताळो दिन्यांचो. करतत घट. माय म्हयनो ल्हागलो की घालतत पुजी हारीन. दोन – तीन, दोन – तिनच गोटे पडांक जाये. नं जाल्यार पडटा धेंकडो जोतकाराचो. “ बागवाना कमार… सुटाना हात… धल्ली कमार… पडाना पावल सडसडीत… मदलो फेरो आतां पडा सारको जालो…” वल्लुकांनी घेवन भात कमार म्होडामेरेन चलता पुंजी. तोपल्यांनी आनी हडग्यांनी भरून हाडटत गोबाड्डां, गोबरी, गोबर, शेण आनी घालतत वल्लुकांनी घेवन. येता कमार म्होडान गालतना गोबाड्डां थांबा – थांबाचेर. पयलो पावस पडटुकच भात बरां रुजान येता एके हारीन. सुत माल्ल्यावरी.
हळूहळू आमचे जाण्टे काळाच्या पड्ड्या आड जायत आसत. तरीय माजे बोलयेक वलसाण, शेळ येतत आसा. ती दिसान – दीस वलसर जायत आसा. चलताना, बोलताना, गाळी घालतना, सरायतना, कमकमान धांवताना, रमरमताना, तळतळटाना, किरायतना, उठ्ठां – बसताना, गोरवांनी, पोरसांनी, शिंपताना, पेयताना, नट्टाना, येत्ताना, मुट्टे मळटाना, वाडो बांदना, निखळटाना, मोटो घालताना, माळो उबो करताना, गोटली, कुडी करताना, खोंप बांदतना, घर शिंवताना, पारे घालताना, खळां करताना, किंव घालताना आनी मोडटानय वले माजे बोलयेक…पाळाची आसा खोली…
गोपीनाथ विष्णू गांवस
7038579804
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
