भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आभिव्यक्त जावपाचे तिव्र गरजेक लागून सगळ्यांत पयलीं जी शाब्दीक अभिव्यक्ती जाली ती काव्यात्मक आसपाक जाय अशें विद्वानांचें मत. सैमाचो पवित्र गंध आनी मनशाच्या निर्विकार आदीम मनाच्या एकवटांतल्यान उपजल्लीं तीं पयलीं उतरां कशीं आसलीं काय हाची आयज आमी फकत कल्पनाच करपाक शकतात. त्या वेळार मनशान यात्वात्मक तत्वांक होरावपा खातीर मंत्रगितां रचलीं. आपलें सूख-दुख्ख, गिन्यान सगळेंच गितांनी राखून दवरलें. मातृसत्तात्मक समाजाच्या पतना उपरांत अस्तुरेची ती सखी जाली, तिच्या बळार तिणें पुरूशसत्तात्मक तत्वांक फुडो केलो.
ख्रिस्तपूर्व 2285-2250 वर्सां मदीं सुमेरांतल्या उर नगरांत (आयज इराक) एनहेडुआन्नान, देवी इन्नानाक ओपिल्ल्या कवितां पासून चॅट जीपीटी सारकिल्ल्या कृत्रीम बौद्धिकते मेरेन, कवितेन खूब व्हडलो प्रवास केला. पूण, आयज मेरेन कोणूच तिका एके परिभाशेच्या बंधनांत बांदून दवरूंक शकलो ना. खरें म्हणल्यार तें शक्य नाय बी. कारण कवितेच्या मुळांतच बंधनां तोडपाची प्रवृत्ती आसा-मागीर ती भाशेची जावं वा विचारांची. ‘गिलगमेशाचें आख्यान’- संवसारांतल्या पयल्या लिखीत कवितेनच मोगाच्या बळार जिणेंतल्या सगळ्यांत व्हडल्या सत्याक-मरणाक आव्हान दिलां. कविता कल्पनेचीं पांखां लावन निखटी मनरिजवण करिना. तिणें मनशाक अभिव्यक्त जावपाचो ‘स्पेस’ दिला, हांसयला, रडपाक खांदो दिला, घाव्याक मलम लायला, भिवयला. मनशाच्या विकासाच्या पावलां-पावलांर ती मनीसघाणयार्या तत्वां कडेन भिडल्या आनी भिडत आसा.
जात-धर्म-पंथाच्या भेदभावांक सोंपोवपाक, मोग आनी एकवटाचो संदेश दिवपाक भारतभर भक्तीचें एक आंदोलन तयार जालें. संत कबीरान सांप्रदायिकतेचो, वर्णभेदाचो विरोध करून संवसाराक मोगाचो संदेश दिलो. लल्लद्येद, अक्क महादेवी, आंडाल, मीरेन भक्तीच्या माध्यमांतल्यान सरंजामशायेचो विद्रोह केलो. स्वतंत्रतायेच्या लढ्या वेळार पुराय भारताक कवितेन एकठांय हाडले आनी प्रेरणा दिली. जेन्ना जेन्ना मनीसपण संकटांत पडलां, कविता धांवत आयल्या. फाटल्या कांय वर्सांत जितलीं आंदोलनां जालीं कवितेन त्या आंदोलनांक वैचारीक फाटबळ दिलां. वरूण ग्रोवराची कविता ‘हम कागज़ नहीं दिखाएंगे’ हाचें एक उदाहरण.
कवी आपले कवितेंत भाशेचीं तरेकवार उपकरणां वापरतात. पूण अणभवाचे चटके खावन तयार जाल्ली कविता भाशेच्या आनी साहित्याच्या सगळ्या शास्त्रांक गळीत करता. ‘लैण्डाय’ हो कवितेचो असोच एक प्रकार. अफगानिस्तानांत, बायलांक कसलेंच स्वातंत्र्य ना. अशा वेळार पश्तो भाशेंत ‘लैण्डाय’ ह्या मौखीक प्रकारांत त्यो बायलो आपआपसांत ह्यो कविता गायतात. ‘लैण्डाय’ म्हणल्यार ‘ल्हान विखारी सोरोप’. आपल्या नांवा भशेनच ह्या दोन वळींचे रचनेंत युद्ध, प्रेम, विरह, पुरूशप्रधान सत्तेचें सत्य, आपली ‘सॅक्शुएलिटी’ प्रखर व्यंग्यात्मक आनी बौद्धीक विनोदान त्यो मांडटात. तांच्या मनांतलो आक्रोश तांच्या कवितांक एक वेगळोच अजापीत करपी ‘बॉल्डनेस’ दिता. आनी एक उदाहरण म्हणल्यार इरानांतल्या तेहरानचो फारसी भाशेंत बरोवपी एक फामाद कवी सबीर हका. हो कवी बांदकाम करपी मानाय. ताच्यो कविता उत्कृश्ट बिम्बांच्या माध्यमांतल्यान वर्ग-भेदाच्यो वेदना मांडटा आनी वाचप्याक लजयता. कविता कसलेय प्रवृत्तीची आसली तरी ती शेवटाक मनीसपणाचोच पुरस्कार करता.
कविता बरोवन पोटां भरनात. पूण ती मनाची भूक भागयता म्हणुनूच आयज कविता पुस्तकां पुरती उरूंक ना. ती सोशल मिडियाचेर पावल्या. कोणूय कविता बरोवंक शकता, अभिव्यक्त जावंक शकता. आनी हें जावपाकच जाय. जाता तितलें जावपाक जाय. बरी जावं वायट, जाका दिसता कविता बरयन शी ताणें ती बरोवंक जाय. जो मेरेन ती मनशाच्या हिताचें उलयता ती अभिव्यक्त जावपाकच जाय.
संवेदनशीलताय शेणत वता हळू-हळू, मनीस राकट जायत आसा, हाच्या इतली भयंकर गजाल आनीक कांय ना. धर्माच्या नांवान, जातीच्या नांवान, दुस्वास वाडत आसा. सोशल मिडियाचीं तथ्यां, सत्यां, मिथ्यां, उत्तर सत्यां – ह्या बोवाळांत मन दिसान दीस थकता. काय जाणून-बुजून कोण तरी खंयच्यान तरी वेवस्थीत तरेन संवेदनशीलतेक मारून उडयता? आनी आमी सहजतायेन ताका बळी पडटात. म्हणून आमच्यांतल्या आदीम आवाजाक परत जागे करपाची गरज आसा. जें खरें, तें अभिव्यक्त जावपाची गरज आसा. तेन्नाच समाजाचो खरो विकास जातलो.
ममता वेर्लेकार
74991 29281
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
