कृष्णचूड रसरसून फुलूं दी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

समाजांतले संघर्श, पात्रांच्यो समस्या, तांच्या मुखावयलीं आव्हानां, विवीध प्रकारचीं नातीं, तीं जपपाक लागपी मुल्यां, तातूंतल्यान उपरासपी भावना, संवेदना, पात्रांच्यो विचारप्रवृत्ती, तांचे मदले वाद, झगडीं आनी सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार पात्रां कणकणीं घडपी तांच्या अंतर्मनाची वळख. ह्या सगळ्यांचें रसायण कथेच्या विस्तारांत योग्य तरेन येवपाक जाय. खंयच आडेची भर घाल्या अशें दिसपाक फावना.

समाजांत वावुरतना एखादी वायट बरी घडणूक जेन्ना काळजाच्या खोल तळांत बुचकळ्यो मारता आनी आपलें अंतर्मन भावनांनी घुस्मट्टा तेन्ना संवेदना उकतायले बगर रावं नजं जाता. सामान्य मनशाची ही गत जाल्यार लेखकाचे बाबतींत आगळीच. ताच्या संवेदनशील मनांतल्यान आनी भावनीक अस्वस्थतायेंतल्यान आकाराक येता एखादी सृजनकृती. जावं ती मागीर कथा, कादंबरी वा कविता लेगीत. कोंकणींतली ज्येश्ठ कथाकार नयना आडारकार हांची तीव्र निरिक्षणशक्त तशेंच आपल्या जिवितांतले फाटल्या पन्नाशेक वर्सांतले कोडू गोड अणभव, वास्को, पणजे, मडगांव अशा विवीध वाठारांत शिक्षण, वेवसाय, नोकरी आनी साहित्यीक कार्यावळींच्या निमतान भोंवतना ताका भेटिल्लीं सामान्यांतलीं सामान्य पात्रां, तांचे सभावगूण आनी तांचे कडेन सादिल्ले संवाद हातूंतल्यान निर्माण जाल्ल्यो घडणुको, प्रसंग ह्या सगळ्यांचो बारीकसाणेन अभ्यास करून, लालित्य आनी तंत्र हांचो खोलायेन वापर करून कथेच्या माध्यमांतल्यान वाचप्यां मुखार दवरल्यात. कृष्णचूड संग्रहांत अश्यो 16 कथा आसपावल्यात. ताचे दरेके कथेंत खाशेलेपण आसा. कथांचे विशय वेगळे, आशय वेगळो आनी पात्रांय आगळींच. कथाकाराची नदर जेन्ना सदचे परस वेगळें सोदपाचेर भिरभिरत आसता तेन्ना लेखक हटकें कितें तरी दिवपाक शकता आनी वाचप्याक नेमकें हेंच जाय आसता.
आयच्या ह्या डिजिटल युगांत आपणा कडसून दर्जेदार लेखन जावचें हाचे वटेन बरोवप्याचो कल आसा आनी तशे तरेचें वाचन घडचें ही वाचप्याची भूक आसा. वाचप्यांचे मागणे नुसार तसो दर्जो आनी वेगळेपण आपले कृतींतल्यान येवपाची गरज आसा अशें लेखकाकूय आतां दिसपाक लागलां. आपूण जें बरयता ताचे वाचक, फकत ज्या समाजांत आपूण रावतां आनी वावुरतां तितल्या पुरते मर्यादीत नात, आमी विश्वव्यापी जाल्यात. इंटरनेट वरवीं त्यो रचना जगभर पावपाक लागल्यात आनी इतर भाशांतल्यानय तांचे अणकार जावपाक लागल्यात. ताका लागून हे सतींत लेखकाक आपलें वेगळेपण राखपाचें आसल्यार ताणें आपली नदर विस्तृत दवरची पडटली. नव्यो नव्यो आनी अप्रुपाच्यो गजाली जाणून घेवप ताका भोव गरजेचें. सदच्या रुटीन गजालीं परस वाचपी सदांच वेगळें सोदीत आसता. ताका लागून लेखकाक समाजांत वावुरतना शिटूक रावपाक जाय. ताका आपलीं पात्रां जळामळा शिंपडिल्लीं दिसपाक जाय. रस्त्यार चलतना, बसीन भोंवतना, दर्या वेळेर पासयो मारतना, भाजयेच्या गाड्यार, नु्स्त्याच्या बाजारांत, देवळांत, इगर्जेंत, फेस्ताक, जात्रेक. वाचप्याक गोडी लावपा सारकी नकसूद खुबी बरोवप्या लागीं आसप गरजेची.
लोकांचें लक्ष आनी तांची नदर ओडून घेवपा इतली लक्तुबायेची शैली नयना कडेन आदीं सावन आसा. कथा लेखनाचे बाबतींत ताका ती जुस्त उपकारा पडल्या. एखाद्या गंभीर प्रसंगाचें वर्णन करतानाच लेखिका अचळय ताचेर सुखद झालर ओडटा. ज्या बरोवप्याक दुख्खां पचोवपाची आनी सकारात्मक नदरेन आव्हानां पेलून, येता ती समस्या सुटावी करपाची ताकद आसा ताकाच हें जमता.
नयना आडारकारान साहित्याचे वेगवेगळे प्रकार बरे तरेन हाताळ्यात. मुळांत तें एक बऱ्या पैकीं नकलाकार, विनोदी साहित्याचें रचणार आनी हांसतां हांसतां रडोवपी आनी रडटां रडटां हांसोवपी अशें बरें गुणी कलाकार. आपल्या अभिनयकौशल्यान ताणें कितल्योशोच कार्यावळी जैतीवंत केल्यात. मनांतल्या वेदनांचो तोंडार भाव हाडिनासतना माचयेर कॉमेडी एकपात्री सादर करून पळयतल्यांचें मनरिजवण करपाक नयना एकदम तरबेज. हो गूण ताका ह्या कथांचे निर्मितींत उपकारा पडला अशें खास ताचे खातीर म्हणचें पडटा. ताच्या कथांतलीं पात्रां निरशेवणी हाडपी न्हय, तर निरशेल्ल्या पात्राक जिवें तट्टटीत करपी. जीण कशी जगपाची असो एक लिपचोरयां संदेश ताच्या कथांतल्यान वाचप्याक गावता हो ताचे सृजनकृतींतलो खाशेलो गूण.
कथेचे लांबायेचेर केन्ना मर्यादा आसूं नजं. तशी ती पडली जाल्यार कथा सदोश जाणवता. कथेची सुरवात, मध्य आनी शेवट जुस्ताजुस्त आसचो पडटा. नयनान हाचेर जाणीवपुर्वक नदर दवरल्या. ज्या काळांत कथा घडटा तो समकालीन म्हणजेच वर्तमानकाळ, ज्या भूतकाळाचेर ती आदारीत आसा तो फाटलो काळ आनी फुडाराची नदर दवरून केल्ल्यो उचापती म्हणल्यारच बरोवप्याचे नदरेंतल्यान आयिल्ली दूरदृश्टी हातूंतल्यान निर्माण जायत वतले ते संवाद, पडसाद हीं बरे कथेचीं बळस्थानां. समाजांतले संघर्श, पात्रांच्यो समस्या, तांच्या मुखावयलीं आव्हानां, विवीध प्रकारचीं नातीं, तीं जपपाक लागपी मुल्यां, तातूंतल्यान उपरासपी भावना, संवेदना, पात्रांच्यो विचारप्रवृत्ती, तांचे मदले वाद, झगडीं आनी सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार पात्रां कणकणीं घडपी तांच्या अंतर्मनाची वळख. ह्या सगळ्यांचें रसायण कथेच्या विस्तारांत योग्य तरेन येवपाक जाय. खंयच आडेची भर घाल्या अशें दिसपाक फावना. हें बरे तरेन घडोवन हाडपाचें कसब लेखकाक आसचेंच पडटा. लक्षांत दवरपाक जाय, खंयचोय कथाकार आसूं, तो दोन काळांचो साक्षीदार आनी फुडाराचो वेध घेवपी द्रश्टो आसता. हे गूण ज्या कथाकारा मदें आसतले आनी त्या गुणांचो उपेग ताच्यांतले सृजनशीलतेक फावो जातले तेन्ना कथाबीज बळिश्ट जातलें आनी कथा उंचायेची तेंगशी गांठपाक पावतली.
हे सगळे गूण बाय नयनाच्या सगळ्या कथांनी फाव तशे दिसून येतात. ताच्या कथांनी दिसता पुराय परिपक्वताय जी ताका इतल्या वर्सांच्या अणभवांतल्यान गावल्या. वाचप्यांक तें जाणवले बगर रावचें ना. ताच्या कथांतलीं पात्रां आनी तांचे भोंवतणी गुंथिल्लीं कथानकां हीं समाजांतल्या अतिशय उणाक दर्जाचीं कामां करपी आमच्यांतलींच मनशां. पूण तीं सदांच आपणांक उच्च समजुपी लोकां पासून पयस उरल्यांत. कोणाचीच नदर ओडून ना घेवपा सारकेल्या असल्या पात्रांक हे लेखिकेन तांच्या वृत्ती प्रवृत्ती सयत अभिव्यक्त केल्यात म्हणून बरोवप्याची तोखणाय जावपाकूच जाय. ताणें दाखयिल्लें हें धाडस नदरे आड करपाक जावचें ना, मनीस म्हण समाजांत जगपाचो ह्या लोकांक अधिकार आसा. तांचीं कामां हीण दर्जाचीं आसलीं तरी त्या लोकां बगर उच्चभ्रू समाजांतल्या लोकांक जगपाक जावचें ना असो एक संदेश नकळटाना ‘वाल्मिकी’ कथेंतल्यान मेळटा. आदीं शिक्षणांत चार वर्णांचो उल्लेख येतालो. आमी ते वर्ण शिकल्यांत आनी तातूंतल्यान समाजांतलो उच्च-नीच जातीभेद मनार परिणाम घालीत गेलो, चवथो वर्ण हो समाजान अस्पृश्य मानिल्लो वर्ण. अशा समाजांतलो वाल्मिकी हो भुरगो. हो समाज फोंस, संडास बांदपाचें काम करपी म्हणजेच हळशीक काडून साफ करपी. तातूंतलें एक वाक्य काळजाक लागता. तो भुरगो म्हणटा, वाल्याचो वाल्मिकी जाता – म्हाका वाल्मिकी जावंक कितें जालां? तो शिकता. पूण एका सकारात्मक घडणुकेंतल्यान ही कथा सोंपता. एका इन्स्पॅक्टराचे कृतींतल्यान वाल्याचो वाल्मिकी जाता. तो ताच्या शिक्षणांत ताका सहकार्य करता. समाज सुदारपाचे धडेच दिले म्हण जायना, तर प्रत्यक्षांत ताचे मजतीक वावरूंक जाय. अशे तरेचीं कथाबिजां सोदून काडून तीं कथेच्या माध्यमांतल्यान वाचप्यां मुखार दवरपाक निर्भिडता आसची पडटा. नयना कडेन ती आसा. हे कथांतल्यान ताणें तें दाखोवन दिलां.
बायलांच्या अंतर्मनांतलो खवदळ उकताडार हाडपाचें काम लेखिकेन आपल्या लिखाणांतल्यान खूबदां केलां. ताची ‘हे देवी’ कवितेंत एके सामान्य बायलेची व्यथा देवी कडेन होरायतना आयकत जाल्यार खंयचेय बायलेचें काळीज कळवळून येतलेंच. ह्या संग्रहांतय अशे तरेच्यो कथा आस्पावल्यात. ताची ‘राखणदार’ ही कथा तर बायलेच्या अंतर्मनाचो सोद घेवपी. दर दिसाच्या रुटीन वेव्हारांत बायलेक जी अपमानास्पद वागणूक मेळटा ते प्रसंग लेखिकेन जबरदस्त दाखयल्यात. दादल्या बगर बायल ही सक्षम आसूंच नजं ही वृत्ती घेवन वावुरपी पुरूशप्रधान संस्कृतीचे दादले हे बायलांचे राखणदार, तेच तांचे संरक्षक असो प्रभाव घालून बायलेच्या अस्तित्वाचो अपमान करपी ही कथा एक आगळोच संदेश बायलांक दिता.
‘रूक्माई’ ही एक हटकीच कथा. अशे तरेचीं कथाबीजां आसात पूण तांकां कथेच्या माध्यमांतल्यान प्रकट करपाचें काम खूब थोड्या बरोवप्यांनी केलां. दोन चलयां फाटल्यान जावपी चलो म्हणून आवयच्या कुसव्यांतल्यान भायर सरता तेन्ना वैजिणीक कळटा तो हिजडो म्हण. तृतीयपंथी व्यक्तीची ही कथा बरोवपाचें आनीक एक धाडस हे लेखिकेन केलां. पूण एके सकारात्मक नदरेंतल्यान साकारपाक नयना यशस्वी जालां. घरांतलीं मनशां ताका हिणसायतात, बापूय नदरे मुखार घेना, पूण ताका असो मनीस मेळटा जो ताका आपल्या पांयार उभो रावपाक मजत करता. देखून म्हणीनशें दिसता, नयनाच्यो कथा ह्या नव्या विचारांच्यो देख दिवपी कथा आसा.
वेंचून काडिल्ल्यो ह्यो हटक्यो कथा. तेभायर ‘पॉज’, ‘ख्यास्त’ सारक्या कथांतूय बरेंचशें वेगळपण आसा. सगळीं पात्रां आमचे मदलींच. कथा वाचतना तींच आमचे कडेन उलयिल्ल्याचो भास जाता इतलें जिवेपण हे कथा निर्मणेंत अणभवपाक मेळटा. एके मनभुलोवणे तनरेंत नयनाच्या कथांचो आस्वाद घेतना ज्या समाजांत आमी वावुरतात त्या समाजांतल्या सामान्य थरा वयलीं कामदार वर्गांतलीं, पयशां खातीर लज भीड मुर्वत सोडून कसलेंय काम करपाक प्रवृत्त जावपी उच्च वर्णियां पासून पयस उरिल्ल्या ह्या गरजवंतांक मनीस म्हण सन्मानान जगपाक मेळपाक जाय ही भावना काळजांत खवदळ घालता. ह्या मनशांनीय हो समाज तगोवन दवरला. त्या मनशांनी समाज आपल्या माथ्यार उखलून धरला. तांचो गडगंज भार हांच्या भुजांर आसा हें विसरूंक फावना. गुलमोहर जेन्ना फुलता तेन्ना आख्खो रूख तांबडोगूंज दिसता. लाल…लाल…पाचवीं पानां नदरेक पडनात. पयसुल्ल्यान पळयल्यार तरंग नाचयिल्ल्या वरी दिसता. गुलमोहराचो रूख, शंकराचें झाड म्हणल्यार कृष्णचूड. भर वोतांत सोसूं नजं इतली गरमी आसता पूण ह्या झाडामुळांत रावल्यार वयर सत्री धरिल्ल्या वरी सावळी मेळटा आनी हो फुलोरो एप्रिल – जून म्हयन्यांत पळोवपाक मेळटा. हीं झाडां रानांतले मातयेंत पोसवतात. कामदार वर्गूय चड करून गांवगिऱ्या वाठारांत रावपी. हेच खातीर काय नयना आडारकार हाणें ‘कृष्णचूड’ हें सार्थ नांव कथासंग्रहाक दिलां आसुंये!

हेमा नायक
9764597628