साहित्यांतलें राजकारण आनी वाचन…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आतां अशेंय दिसून येता की खंय तरी एक कॉम्पिटीशन वा पुरस्कार घेवपाक बेगीन बरयतात शे. पत्रकारिता म्हणल्यार गडबडीन बरयल्लें साहित्य म्हणटात तसलो प्रकार आतां मूळ साहित्यांतूय जावपाक लागला.

गोंयभरच्या लायब्ररींनी अशीं कितलींशींच पुस्तकां आसात, जीं एकदांय चॅक-आवट केल्लीं नात. तांचीं फाटलीं पानां पळयल्यार कळटा. सगळ्याच भाशेंतलीं. स्वताक व्हडले लेखक- लेखिका, कवी- कवयित्री समजुप्यांच्याय पुस्तकांचीय बी हीच गत. म्हणल्यार सगळ्या लोकां कडेन पर्सनल कॉपी बी आसा काय, असो प्रस्न पडटा. आज- काल वाचन संस्कृती कमी जाल्या अशे म्हणपी लोक खूब आसात, ते स्वता कितले वाचतात हाचेरूय प्रस्नचिन्न आसा! ई- पुस्तकां आयल्यांत, तरेकवार वॅबसायटी आसात, यू- ट्यूब आसा. आतांचीं भुरगीं तें वाचतात, पळयतात. वाचकांचें गिन्यान कितलें आसा तें कळटाच, पूण बरोवपी कितें व्हडले दिवे लायतात? वाचन कमी कित्याक जालां हाचेर दोनूय नदरेंतल्यान विचार करपाची गरज आसा.
पयलीं सारकें उच्च दर्जाची साहित्य- निर्मिती आयज जायना अशें आमी म्हणपाक शकतात. नाट्यशास्त्र- काव्यशास्त्र खबर नाशिल्ले लोक नाटकां- कविता बरयतात. खूब कवींचो भरतमुनी, भामह, मम्मट, क्षेमेंद्र हांचे कडेन कांयच संबंद ना. हे कोण तेय थोड्यांक खबर ना. मागीर असले टायमपास कवी सांगतात म्हाका ते लागनात, मनांतल्यान जें दिसता तें हांव बरयतां आनी ती कविता जाता. प्रत्येक ओळीचे निमाणे शब्द म्हणल्यार यमक जुळयलें की तांकां दिसता आपणें कितें तरी व्हडली कविता बरयली. ते शब्द जबरदस्ती घालपाचो यत्न केला अशें दिसता आनी तातूंत काव्य दोश येतात. मुक्त छंद प्रकार खंयच्या खंयूय पावल्यात. एक- दोन पुस्तकां आयलीं (तींय बी तांचो गॉडफादर बसला म्हणून) जाल्यार ते स्वताक व्हडले लेखक- कवी समजतात. तांचे पुस्तकांचेर तांचेच मनीस चर्चासत्रां दवरतात. स्वताच्यो तोखणायो करून घेतात. तातूंत भायलो कोण आसनात. सगळें घरचे घरा. आज- कालच्या पुस्तकांत पयलीं सारको भाशेचो दर्जो दिसून येना. शास्त्र शिकनासतना बरयल्लें साहित्य अडेचें शें दिसता. पयलीं एक- एक लेखक, कवी खूब पुस्तकां बरयतालो आनी चडांत चड दर्जेदार आसतालीं. आतां तो दर्जो खंय तरी नाच जाला. पयलींचे कांय लेखक एक पुस्तक वा एक काणी बरोवन अमर जाल्ले आसात, पूण तांची ती काणी त्या प्रमाणें उच्च दर्जाची आशिल्ली. खूब भाशेंतलें पयलींचें साहित्य आतांय वाचन शें दिसता. पूण आतांचें साहित्य केन्ना- केन्नाय एकदां वाचल्यार परत वाचपाक वाज येता. भुरग्यांक आयज लेगीत हिंदींत प्रेमचंदाच्यो काणयो वाचन दिसतात, पूण नवे लेखकांच्यो न्ही. ताचें कारण कितें हाचेरूय विचार जावपाक जाय.
आतां अशेंय दिसून येता की खंय तरी एक कॉम्पिटीशन वा पुरस्कार घेवपाक बेगीन बरयतात शे. पत्रकारिता म्हणल्यार गडबडीन बरयल्लें साहित्य म्हणटात तसलो प्रकार आतां मूळ साहित्यांतूय जावपाक लागला. विशय सोंपले? शब्द कमी पडटात काय कितें? पयलींची भास आनी आतांची भास हातूंत खूब फरक आसा. पयलींची भास वाचून भास सुदरताली. आतांच्या साहित्यांत स्पॅलिंगाच्यो, व्याकरणाच्यो चुको खूब आसतात. एक- एकदां थोड्यांक दिसता की आपूण लेखक-कवी, आपूण बरयता तेंच सारकें. भाशेचे नेम आमकां लागनात. आमी आमचे नेम करतले, आमकां जाय तशें बरयतले. कांय प्रमाणांत सारकें म्हळें जाल्यारूय सदांच अशें करपाक मेळना. मागीर भाशेचें प्रमाण रूप शेणत वतलें.
कांय बारीक- व्हडल्यो संस्था कार्यक्रम करतात. तातूंत मेजून तांचेच लोक येतात. भायले कोण आसनात, आपयनात वा आपोवन लोक येनात! (हांच्या राजकारणांत आमी कित्याक पडुया काय म्हणून!) कोविड काळांत तर कांय ऑनलायन चर्चा सत्र, कवी संमेलनां जाल्लीं, जातूंत 20- 30 तांचेच लोक आशिल्ले, पूण नांव दिल्लें ‘आंतरराष्ट्रीय संमेलन’. घरचे घरा कसलें आंतरराष्ट्रीय? ज्यो संस्था आपले आपूण कार्यक्रम करतात, भायले कोणाक आपयनात, तातूंत आनी कसली चर्चा जातली? एक- एकदां खरेलेंय राजकारण आसता. हो अमूक पार्टीचो म्हणून ताकाच आपोवप वा आपोवप ना. एकेच विचारधारेचे लोक आसतना केल्ली चर्चा कितली योग्य? चर्चेंत वाद- विवाद जावपाक जाय. फकत तोखणायो न्ही!
कांय लेखक-कवींक तांच्याच ग्रुपांतल्या कार्यक्रमाक आपयतात वा माचयेर व्हड स्थान दितात. हेर संस्थांनी तांकां कोण आपयना आनी चड कोण वळखय ना. असल्यांनी तांकांय बी वेगळोच गर्व येता. तांकां हें समजना की हातूंत तांणी कांयच व्हडलें कार्य करूं ना. तांचे तेच आयोजक म्हणून तांकांच आपयलां! असले ‘कुएँ का मेंढक’ साहित्यीक भारतांत खूब भरल्यात. थोड्यांक व्हडल्यो संस्था आपयतात, पूण भितर कोणूय तांचोच बशिल्लो आसता. म्हणल्यार आपोवना, इश्ट म्हणून तूं यो रे म्हळां वा स्वता सांगलां म्हाका आपय आं म्हणून! आज काल तर थोडे कडेन पुरस्कार मेळनात, दितात वा घेतात.
आतां भुरगीं वाचनात ताचें कितें? सगळ्याच लेखक- कवींक काय पाठ्यक्रमांत दवरपाक मेळनात. पुरस्कार प्राप्त लेखकूच व्हडले साहित्यीक अशेंय ना. दर्जेदार साहित्य बरयल्ले, पूण एक्कूय व्हडलो पुरस्कार मेळूंक नाशिल्लेय लेखक आसात. तांकां कोण वाचतलो? आयज सोशल मिडियार साहित्यीक वाडल्यात. खंयच प्रकाशीत जावंक नाशिल्लें साहित्य सोशल मिडियाचेर घालप टाळचें. ना जाल्यार तें कोणूय चोरता, तशा तशेंच वा ताचो अणकार करून. खूब पुस्तकां तर अशींय पळयल्यांत जांकां ISBN ना. थोड्यांक तर ISBN हो प्रकार कितें तोय खबर ना. छापपाक जाय म्हणून पुस्तकां छापतात.
भुरग्यांक पाठ्यक्रम सोडून काम दितना वेगळे लेखक- कवी दिवचे. त्या निमतान भुरगीं लायब्ररींत वतलीं आनी पुस्तकां पळयतलीं तरी. तरेकवार विशयाक हात लावुंदी. आज काल पुस्तकां स्कॅन करून डिजिटल रुपांत ऑनलायन घालतात. तशींच कांय समाचारपत्रां बी घालतात. पूण अशें केल्यार आनीक लुकसाण. कोणूय घेवपाचो आशिल्लो जाल्यार तो घेवपा ना. एकामेकांक धाडटले. (तशें हार्ड कॉपीचेय फोटो काडून धाडपाक मेळटाच!) ऑनलायन वाचप चड जालां हीय तशी बरी गजाल, पूण भुरगीं कितें वाचतात तें म्हत्वाचें. ऑनलायन खूब कितें आसा. कितें वाचूं कितें ना अशें जाता. वाचलां ताचेर चर्चा जावची. सगळ्यांनी येवचें. अमकोच ग्रुप असो न्ही. साहित्याचे चर्चेचेर ‘ग्रुपीजम’ नाका. चर्चा सगळ्यां खातीर उकती आसपाक जाय.
चलात तर दर्जेदार साहित्य बरोवया आनी वाचनाची संवय- आवड सगळ्यांक लावुया. पयलीं आमीय वाचुया, मागीर बरोवया. मराठींत म्हणटात तशें – वाचाल तर वाचाल. दुसऱ्यांक दाखयात, आपणे बरयलां तेंच शुद्ध अशें करूं नाकात. ना जाल्यार हाचे फुडें साहित्याचो दर्जो देंवत वतलो. हें हांव सगळ्याच भाशां खातीर म्हणटां, कारण सगळे कडेन हेंच चल्लां. हांव कोण व्हडलो लेखक न्ही, हिंदी व्याकरण-भासविज्ञानाचो एक सादो मनीस. भारतीय भाशां खातीर सगळ्यांनी एकठांय येवपाची गरज आसा.

आदित्य सिनाय भांगी
09673585953