भांगरभूंय | प्रतिनिधी
ओस्सय ओस्सय…चो आवाज गांवागांवांनी आयकूंक येता. ढोल आनी तासो वाजता तसो मनाक कुडीक उमेदीचो ताल गावता आनी त्या तालार आंगणांत मेळ खेळपाक येता. घरची अस्तुरी पाटार तळी दवरता. खेळगडे आंगणांत जती म्हणटात. तुळशी भोंवतणी खेळून मेळ दारादारांत भोंवता. अशे तरेन नम ते होळयेचे पुनवे मेरेन गोंयचे भुंयेर रंगपी हो शिगमो (गांवांनी ताका शिमगो म्हणटात) उतरांनी चित्रावपाक उतरां उणींच पडटात. कारण सैम समृद्धतायेची गिरेस्तकाय घेवन उबी राविल्ली ही लोकवेदी मन भारावन सोडपी अशा शिगम्या सारक्या लोक उत्सवाक आपले लोकसंस्कृतायेचो मोटो वांटो करता. गोंयच्या गांवांनी जावपी शिगमो हो विंगड विंगड परंपरांनी भरिल्लो आनी तरेकवार विधी वरवीं साकारिल्लो. शिगम्याक तरंगां सोबतात. घुडयो तरेकवार रंगांनी रंगतात. रोमटां मेळ नाचतात. सांतेर बेताळाचे भेटेक येता. भावागेर कुळाराक ती आयिल्ल्याची लोकमानसांत रुजू जाल्ली कितली सोबीत संकल्पना ही! ती बेताळाच्या देवळांत तीन चार दीस रावता. बेताळाचें देवूळ हें खेत्र देवथळ. तरीय सांतेर थंय जो मेरेन आसा तेन्ना देवळांत नाल्ल फोडप ना. अर्थांतच प्रतिकात्मक बळी दिवप ना. कारण ती माय सांतेर मातृदेवता. ती दयेक उबी रावपी. तिका खेत्र मानवना असो समज आशिल्ल्यान ही अशे तरेची रीत. लोकवेदा वयली एक नोंद घेवची अशीच गजाल. शिगम्या वेळार अश्योच प्रथा, विधी, परंपरा आमकां दिसतात.
गोंयभर शिगमो जाता. पूण गोंयांत अंत्रूज म्हालांतल्या गांवांनी जावपी शिगमो तातूंतले तातूंत खाशेलो आनी देख देणो. हाची गवाय म्हणल्यार म्हाड्डोळची भोव प्रसिद्ध अशी ‘चतुर्दस’. शिगम्यांतले चतुर्दशी तिथीक म्हाड्डोळची चतुर्दस जाता. ‘न भुतो न भविष्यति’ अशेच तरेचो शिगम्यांतलो हो एक उत्सव. ह्या उत्सवाक इतिहासीक फाटभूंय आसा. इतिहासीक घटनांची ताका जोड आसा. प्रत्यक्ष अनुभुती घेवचो असो हो प्रियोळ आनी भोंवतणच्या गांवांतल्यांचे एकवटान जाल्लो मेळ. ही संकल्पना मांडपाचो प्रस्तूत लेख येत्न करता.
चतुर्दस म्हणल्यार प्रियोळां, वेलगां, कुकळ्या, मंगेशी, कुंडय, मडकय, वेऱ्या, आदी एकामेकां सरभोंवतणी आशिल्ले गांवचे मेळ म्हाड्डोळा एकठांय येतात. नाचत खेळत, वाजयत येवपी हे मेळ म्हाड्डोळचे म्हाळशेक भेट दिवन देवळाचो भोंवताडो मारून नाचत नाचत परतून वतात. खासा करून प्रियोळां विशीं सांगचे जाल्यार पिरवळचे सातयेक मेळ. प्रियोळ हो चडावंत वाडे आशिल्लो गांव. ह्या वाड्यार शिगम्याचे मांड आसात. गांवठणांतलो देवा बेताळाचो मेळ ताचे लांबायेन उंच आशिल्ले धवे घुडयेक लागून खासा आकर्शण थारता. आकारान व्हडली अशी ही धवी घुडी चतुर्दशीक पिरवळांतले मेळा मदीं मध्यवर्ती आकर्शण थारता. ते घुडयेक पळयतना, मान वयर काडटाना खरीच मान स्वाभिमानान उबी जाता अशी ही लोकांची उमाळी. उर्बा, चैतन्य, उमेद हांचो सांगोड घालपी ही चतुर्दस एकवट आनी भावकीची एक खाशेली देख दिता. कितली सोबीत संकल्पना. वाड्यावाड्यार वेगवेगळे मांड आसले, तांचे मेळ वेगळे आसले तरीय चतुर्दशीक मात हे सगळे मेळ नगरान एकठांय जमतात आनी मेळून एक जावन, वेगवेगळ्या रंगाच्यो घुडयो धवे घुडये सयत लोकसंस्कृतायेंतलो एकवटाचो प्रतिकात्मक एकरंग दाखयता. ह्या वेळार भौतीकशास्त्राची फाटभूंय आशिल्ल्याक ‘स्कॅटरींग ऑफ लायट’ हाचो अणभव दिवपी अशी ही चतुर्दस.
चतुर्दशीक नाचपी दरयेकलो हो उर्बेन भरिल्लो आसता. वेगवेगळीं सवगां, चित्रां होवूय ह्या चतुर्दशीचो म्हत्वपूर्ण वांटो. चंवरां घेवन नाचपी मंगेशीचो मेळ, तालार नाचपी मडकयचो मेळ, आंगांत चैतन्य निर्माण करता. प्रियोळच्या देवा बेताळाच्या मेळा सामकार तलवारी घेवन नाचपी म्हालगडे आंगार कांटो उबो करतात. देवळा कडेन पावता तेन्ना तांच्यांत संचारिल्ले चैतन्याची अनुभुती पळोवप्यांक गावता. चतुर्दशींत तरेकवार रंगाच्यो घुडयो नाचतात. ह्यो घुडयो हातांत घेवन नाचपी तरणी पिळगी ही परंपरा फुडें व्हरपाक मुखार सरतात. तांच्या हातांतल्यान धोलार तोणी पडटा. आनी म्हाळशेक नमन घालून मेळ परतून मांडार येता. निमाणो मांडार येवन मांड दवरतात.
आमी खेळ खेळयलो
आमी मेळ मेळयलो…
गौरांग वासंती गोकुळदास नायक
[email protected]
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
