घरवापसी विदेशी गुंतवणुकीची

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

विदेशी गुंतवणूक आयल्यार विकास नेटान जाता; पूण ती गेली तरी देश डगमगचो ना, अशी वेवस्था उबारप, हेंच खरें अर्थीक शाणपण.

भारतांतल्यान विदेशी गुंतवणूक घरवापसी करीत आसा, म्हणून अर्थव्यवस्था पुराय ‘खिळखिळी’ जाल्या अशें म्हणप अतिशयोक्तीचें थारतलें; मात हो प्रकार खूब हुस्क्याचो नक्कीच आसा. मुखेलपणान 2026 वर्सा विदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारांतल्यान व्हड प्रमाणात पयसो काडून घेतिल्ल्यान रुपयाचेर, शेअर बाजाराचेर आनी गुंतवणूक वातावरणाचेर चेंपण आयलां. वेगवेगळ्या अहवालां प्रमाण, मे 2026 मदीं फाॅरेन पोर्टफोलियो इन्व्हेस्टर्सांनी (FPI) सुमारे रु. 14,231 कोटी इतली रक्कम भारतीय बाजारांतल्यान काडून घेतली. तर जानेवारी ते मे 2026 ह्या काळांत भायर गेल्ली एकूण रक्कम रु. 2 लाख कोटीं परस चड जाल्या. (थोड्यांच्या मतान, ती 5 लाख कोटीं वयर आसा.) अशीच कांयशी परिस्थिती 1990 च्या दशकांत आयिल्ली. तेन्ना अर्थमंत्री डाॅ. मनमोहन सिंग हांणी विवीध उपाय घेवन देश साल्वार केल्लो.

फाॅरेन इन्व्हेस्टमेंट म्हणजे?

पयलीं फाॅरेन इन्व्हेस्टमेंट म्हणल्यार कितें हें समजून घेवंक जाय. एका देशांतली कंपनी, बँक, फंड वा उद्देगपती दुसऱ्या देशांत पयसो गुंतयता, ताका फाॅरेन इन्व्हेस्टमेंट (विदेशी गुंतवणूक) म्हणटात. हातूंत दोन मुखेल प्रकार आसतात. एक Foreign Direct Investment (FDI) आनी दुसरो Foreign Portfolio Investment (FPI). एफडीआय मदीं विदेशी कंपनी भारतांत कारखानो, कचेरी, उत्पादन केंद्र वा सेवा उद्देग सुरू करता. देखीक, अॅपल, सॅमसंग वा टोयोटान भारतांत उत्पादन प्रकल्प उबारल्यात. दुसरे वटेन एफपीआय मदीं विदेशी गुंतवणूकदार भारतीय शेअर, बाँड्स वा म्युच्युअल फंडांत पयसो गुंतयतात. हो पयसो रोखडो येता आनी रोखडोच भायर वता.

गुंतवणूक जाय?

भारताक विदेशी गुंतवणूक जाय? कारण ताका लागून उद्देग उबे रावतात, रोजगार वाडटा, तंत्रज्ञान मेळटा आनी सरकाराक कर रुपांत येणावळ मेळटा. देखीक, एखादी विदेशी कंपनी भारतांत मोबायल फोन कारखानो उबारता, जाल्यार शेंकड्यांनी लोकांक रोजगार मेळटा. ताचे वांगडाच भारतीय पुरवणदार, येरादारी, बँको, खाणावळी, बाजार आनी लघूउद्देगांक फायदो जाता. विदेशी गुंतवणूकदारांकूय व्हडली बाजारपेठ, सवाय मनीसबळ आनी वाडपी अर्थवेवस्था हांचो फायदो मेळटा. म्हणजे दोनूय वटांनी फायदो.

पूण, विदेशी गुंतवणुकीचेर चड अवलंबून रावल्यार धोकेय आसतात. जागतिक झूजसदृश परिस्थिती, तेलाचे दर, अमेरिकेंतले व्याजाचे दर वा जागतिक मंदी हाका लागून विदेशी गुंतवणूकदार पयसो फाटीं घेतात. राजकी, समाजीक परिस्थितीचोय हे गुंतवणुकीचेर परिणाम जाता. सध्या मध्यपूर्वेंतलो तणाव, म्हारग कच्चें तेल आनी अमेरिकन बाजारांतलें आकर्शण हाका लागून भारतांतल्यान पयसो भायर वचपाक लागला, अशें जाणकार, अहवाल सांगतात. 

कितें परिणाम जातात?

ही गुंतवणूक फाटीं घेतल्या उपरांत जायते वायट परिणाम जातात. पयलीं शेअर बाजार देंवता. उपरांत रुपयाचे मोल डाॅलराचे तुळेन कमी जाता. (काल सकाळीं साडेस वरांचेर रुपया 95.69 चेर पाविल्लो!) विदेशी चलनाचा तुटवडो निर्माण जावं येता. उद्देगांच्या विस्ताराचेर परिणाम जाता. कांय वेळार रोजगार निर्मिती लेगीत मंदावता. भारता सारक्या तेल आयात करपी देशा खातीर ही परिस्थिती चड कठीण थारता, कारण डॉलर म्हारग जाल्यार तेल आयात चड खर्चिक जाता. भांगर आयात करपाच्या वेळार सरकाराक चड डाॅलर फारीक करचे पडटात.

पूण दुसरी बाजूय म्हत्त्वाची आसा. विदेशी गुंतवणूक भायर वता आसली तरी भारतीय देशांतर्गत गुंतवणूकदार — मुखेलपणान एसआयपी आनी म्युच्युअल फंडां वरवीं — बाजाराक आदार दितात. ताका लागून भारतीय अर्थव्यवस्था कोसळिल्ली ना. जायत्या तज्ज्ञांच्या मतान भारत अजूनय जगांतल्या वेगान वाडपी व्हडले अर्थवेवस्थे मदली एक आसा. 

आतां कितें करपाचें?

भारतांत चड गुंतवणूक करपी देशां भितर सिंगापूर, माॅरिशय, अमेरिका, नेदरलॅण्ड्स आनी जपान हांचो आस्पाव आसा. जायत्या विदेशी फंडांनी 2026 वर्सा भारतीय बाजारांतल्यान पयशे काडले आसले तरी ते मुखेलपणान संवसारीक अस्थिरतायेक लागून; भारताचेर पुराय अविश्वास आसा म्हूण न्हय.

देशाक आतां कितें करपाक जाय? पयलीं धोरणां भितर स्थिरताय दवरप गरजेचें. उद्देगांक परवानग्यो रोखड्यो मेळपाक जाय. मुळाव्यो सुविधा, वीज, बंदरां आनी येरादारी सुदारपाक जाय. शिक्षण आनी कुशळटाय उदरगतीचेर भर दिवंक जाय. उत्पादन मळाक चालना दिवप गरजेचें. ‘Make in India’ सारक्या उपक्रमांक प्रत्यक्ष परिणामकारक करचें पडटलें. ताचे वांगडाच देशांतर्गत गुंतवणूक वाडोवपूय म्हत्त्वाचें, जेणेकरून विदेशी पयशांचेर पूर्ण अवलंबित्व उरचें ना.

हातूंतल्यान एक म्हत्त्वाचो धडो मेळटा — विदेशी गुंतवणूक ही अर्थवेवस्थे खातीर उपेगाची, पूण तीच सगळें कांय न्हय. देशांतर्गत उद्देग, बचत, उत्पादन आनी कुशळटाय हांचेर उबी आशिल्ली अर्थवेवस्था चड टिकावू आसता. आमी स्वदेशी दर्जेदार उत्पादनां वाडोवपाक जाय. हेरांनी तीं विकत घेवपाक जाय. विदेशी गुंतवणूक आयल्यार विकास नेटान जाता; पूण ती गेली तरी देश डगमगचो ना, अशी वेवस्था उबारप, हेंच खरें अर्थीक शाणपण.

– ज्ञानदीप पोतेकार

फोंडे