भांगरभूंय | प्रतिनिधी
सो मनाथ… हें उतर उच्चारल्यारूच आमच्या मनांत आनी काळजांत अभिमानाची भावना जागृत जाता. भारताच्या आत्म्याचें तें चिरंतन प्रकटीकरण. हें भव्य देवूळ गुजरात राज्यांतल्या भारताच्या अस्तंत दर्यादेगेर ‘प्रभास पाटण’ हांगा आसा. ‘द्वादश ज्योतिर्लींग स्तोत्रां’त भारतांतल्या 12 ज्योतिर्लिंगांचो उल्लेख आसा. ह्या स्तोत्राची सुरवात ‘सौराष्ट्रे सोमनाथम च…’ ह्या गीतान जाता, जी सोमनाथाचें पयलें ज्योतिर्लींग म्हणून सांस्कृतीक आनी आध्यात्मीक म्हत्वाचेर भर दिता.
अशेंय म्हणटात :
सोमलिङ्गं नरो दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते।
लभते फलं मनोवाञ्छितं मृतः स्वर्गं समाश्रयेत्॥
हाचो अर्थ असो : सोमनाथ शिवलिंगाचें दर्शानान मनीस सगल्या पापांतल्यान मुक्त जाता, ताका इष्ट फळां मेळटा, मरणा उपरांत ताका स्वर्गांत सुवात मेळटा.
दुर्दैवान, ज्या सोमनाथांचेर कोट्यानी लोकांची श्रद्धा आशिल्ली आनी जांची ते प्रार्थना करताले, थंय परकी आक्रमकांनी हल्लो केलो; जाचो हेतू भक्ती न्हय तर विध्वंस हो आशिल्लो.
सोमनाथ देवळा खातीर 2026 हें वर्स सामकें म्हत्वाचें आसा. ह्या म्हान तीर्थक्षेत्राचेर पयलेच खेपे हल्लो जाल्ल्याक 1,000 वर्सां जालीं. जानेवारी 1026 त महमूद गझनवी हाणें ह्या देवळाचेर घुरी घाली. हिंसक आनी क्रूर हल्लो करून ताणें धर्माचें आनी नागरी संस्कृतायेचें हें व्हड प्रतीक नश्ट करपाचो यत्न केल्लो. अशें आसून लेगीत, हें देवूळ एक हजार वर्सां उपरांतूय तितलेंच पर्जळीत उबे आसा, कारण सोमनाथाचें वैभव परत मेळोवपा खातीर जायते यत्न जाल्यात. अश्याच एका म्हत्वाच्या पांवड्याक 2026 वर्सा 75 वर्सां पुराय जाता. 11 मे 1951 ह्या दिसा भारताचे तेन्नाचे राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद हांचे हाजिरेंत एका सुवाळ्याच्या माध्यमांतल्यान ह्या नुतनीकरण केल्ल्या देवळाचीं दारां भक्तांक उक्तीं केल्लीं.
हजार वर्सां आदीं 1026 वर्सा सोमनाथाचेर जाल्लो पयलो हल्लो आनी त्या वेळार नगरांतल्या लोकांचेर जाल्लो क्रौर्य, तशेंच देवळाचो व्हड प्रमाणांत विध्वंस, हाचें वर्णन वेगवेगळ्या इतिहासीक कागदपत्रांत विस्तारान आसा. ते विशीं वाचतना काळीज हालता. दर एका ओळींत दुख्ख, क्रौर्य आनी घावे भरिल्लें आसता जें काळ फुडें सरता तरी लेगीत पुसून वचपाक शकना.
ह्या घडणुकेचो भारताचेर आनी थंयच्या लोकांच्या मनोबलाचेर कितलो परिणाम जालो आसतलो हाची कल्पना करात.
आयज हांव पुराय अभिमानान आनी दुबाव घेनासतना सांगपाक सोदता की हजार वर्सां उपरांतूय सोमनाथाचेर जाल्ल्या हल्ल्याचो इतिहास त्या विध्वंसा खातीर याद उरूंक ना, पूण भारतमातेच्या अगणीत पुतांच्या अजेय धाडसाक आनी धैर्याक लागून ताची वळख जाता.
सुमार एक हजार वर्सां आदीं, 1026 वर्सा मध्ययुगीन काळांत, रानटी मानसिकतेचो उदय जाल्या उपरांत, तांणी परत-परत हेरांक सोमनाथाचेर हल्लो करपाक ‘प्रेरणा’ दिली. एका अर्थान आमची संस्कृताय आनी लोक गुलाम करपाच्या यत्नांची सुरवात जाली. पूण जेन्ना-जेन्ना ह्या देवळाचेर हल्लो जालो तेन्ना म्हान दादले आनी बायलो ताची राखण करपाक उबे रावले आनी कांय वेळार तांणी सर्वोच्च बलिदान दिलें. पिळग्यान पिळग्यो आमच्या म्हान संस्कृतायेचे लोक उबे रावले आनी दर खेपे देवूळ नव्यान बांदलें, ताचो जिर्णोद्धार केलो. मानादीक अहिल्याबाई होळकर सारक्या म्हान व्यक्तिमत्वांक जल्म दिवपी भुंयेंत जल्माक येवपाचें आमकां नशीब लाबलें. स्वता अहिल्याबाईन खूब उदात्त भावनेन यत्न केले, जाका लागून भक्तांक परत एक फावट ह्या देवळांत प्रार्थना करपाक मेळटा.
1890 च्या दसकांत स्वामी विवेकानंदान सोमनाथाक भेट दिली. ते वेळारच्या अणभवान तांकां आत्मपरिक्षण करपाक लायलें. 1897 वर्सा तांणी चेन्नयंत व्याख्याना वेळार हे भेटी विशीं आपली भावना उक्तायली. दक्षीण भारतांतलीं कांय पुर्विल्ली देवळां आनी गुजरातांतलें सोमनाथ देवूळ आमकां गिन्यानाचो एक खोल धडा दितात. हीं देवळां आमकां आमच्या इतिहासाची खंयच्याय पुस्तका परस चड खोलायेन जाणविकाय करून दितात. ह्या देवळांनी सोंसिल्ल्या शेंकड्यांनी घुरयांच्यो आनी ताचे उपरांत जाल्ल्या शेंकड्यांनी पुनरुज्जीवनाच्या गजालींचें बारीकसाणेन निरिक्षण करात. परत – परत नश्ट जावन लेगीत दर खेपे ते फिनिक्सा सारकें आपल्या भग्नावशेषांतल्यान बळिश्ट रितीन वयर सरले! ही आमची राष्ट्रीय विचारसरणी आसा. हो आमच्या राश्ट्रीय जिणेचो प्रवाह आसा. हाचो अवलंब करात, हो मार्ग तुमकां वैभवा कडेन व्हरतलो, ह्या उतरांनी तांणी आपल्यो भावना उक्तायल्यो.
स्वातंत्र्या उपरांत सोमनाथ देवळाची पुनर्बांदणी करपाचें पवीत्र कार्य सरदार वल्लभभाई पटेल सारक्या सक्षम व्यक्तीमत्वाच्या हातांक मेळ्ळें. 1947 वर्सा दिवाळी वेळार तांणी सोमनाथाक भेट दिली. थंयची स्थिती पळोवन ते इतलेंे भावूक जालें की तांणी त्या सुवातेर देवळाचे पुनर्बांदणीची घोशणा केली. निमाणें 11 मे 1951 ह्या दिसा सोमनाथांतल्या भव्य देवळाचीं दारां भक्तांक उक्तीं केलीं. ह्या इतिहासीक प्रसंगाक डॉ. राजेंद्र प्रसाद हाजीर आशिल्ले. दुर्दैवान ह्या इतिहासीक दिसाचें साक्षीदार जावंक म्हान सरदार वल्लभभाई पटेल जिवीत नाशिल्ले, पूण तांचें सपन पुराय जालें.
तेन्नाचे प्रधानमंत्री पंडित जवाहरलाल नेहरू हांकां ह्या घडणुकांनी व्हडलोसो रस नाशिल्लो. ह्या खाशेल्या सुवाळ्यांत माननीय राष्ट्रपती वा खंयच्याय मंत्र्यान वांटो घेवचो न्हय अशें तांकां दिसलें. ह्या सुवाळ्याक लागून भारता विशीं वायट छाप निर्माण जाता अशें तांणी सांगलें. पूण डॉ. राजेंद्र प्रसाद आपल्या मताचेर ठाम रावले आनी फुडें जें जालें तो इतिहास सगल्यांकूच खबर आसा. सरदार पटेलाक खर तेंको दिवपी कन्हैयालाल मुन्शीचो उल्लेख केल्याबगर सोमनाथ देवळाचो इतिहास पुराय जावंक शकना. तांणी सोमनाथ देवळाचेर बरयल्लें ‘सोमनाथ – द श्रायन इटर्नल’ हें पुस्तक सामकें म्हायतीपूर्ण आसा. तांच्या पुस्तकाचें शिर्षक समर्पक आसा. आमचे संस्कृतायेंत आत्म्याचें आनी चिरंतन विचारांचें अमरत्व मान्य केलां. जें शाश्वत आसा तें नश्ट जावंक शकना असो आमचो ठाम विस्वास आसा. गीतेंत म्हणलां तशें, “नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि!”. काळाआड आनी साबार संकश्टां आड झगडून, सोमनाथ देवूळ आयज तेजस्वी उबें आसा. आमच्या संस्कृतायेच्या अविनाशी आत्म्याचें आनी जाणविकायेचें सोमनाथ देवळा परस चड योग्य उदाहरण खंयचें आसतलें?
आमची जिवीत मुल्यां आनी आमच्या लोकांचो निर्धार हाका लागून भारत आयज पुराय संवसाराच्या आकर्शणाचें केंद्र जाला. पुराय संवसार भारता कडेन आशेन पळयता. आमची कला, संस्कृताय, संगीत आनी विंगड विंगड उत्सव संवसारभर लोकप्रिय जाता. निरोगी जिणे खातीर योग आनी आयुर्वेदाचो प्रभाव संवसारभर वाडत आसा. संवसाराक त्रास दिवपी साबार समस्यांचेर उपाय भारता कडल्यान येवपाक लागल्यात.
शेंकड्यांनी वर्सां आदीं पूज्य जैन भिक्षू कालिकाल सर्वज्ञ हेमचंद्राचार्यान सोमनाथाक भेट दिल्ली. थंय प्रार्थना केल्या उपरांत तांणी फुडल्या श्लोकाचें पठण केलें — “भवबीजाङ्कुरजनना रागाद्याः क्षयमुपगता यस्य ।”. हाचो अर्थ परमात्म्याक नमस्कार, जांचे भितर संवसारीक अस्तित्वाचीं बीं नश्ट जाल्यांत, आनी जाचे भितर वासना आनी सगळ्या दुख्खांचें मूळ नश्ट जालां. आयजूय सोमनाथ कडेन मन आनी आत्म्या भितर खोल चेतना जागृत करपाची शक्त आसा.
1026 वर्साच्या पयल्या हल्ल्या उपरांत हजारांनी वर्सांनी सोमनाथांत दर्याची गर्जना तेन्ना आशिल्ली तशीच आसा. आयजूय सोमनाथाचे दर्यादेगेर आपटपी ल्हारां एक काणी सांगतात. कितेंय जालें तरी ताचीं ल्हारां परत परत वयर सरतात.
विध्वंस ह्या उतराक समानार्थी आशिल्ले आक्रमणकर्ते आतां नश्ट जाल्यात. इतिहासाच्या पानांचेर तळटिपां भशेन तीं उरतात, जाल्यार सोमनाथ क्षितिजा भायर आपलें तेज पातळायतना. सोमनाथ हें एक आशेचें गीत आसा, जें आमकां सांगता की नश्ट करपाची शक्त एका खिणा खातीर दुस्वास आनी धर्मांधतायेंत आसूं येता, पूण बरेंपणा वयली श्रद्धा आनी खंबीर विस्वास हांची शक्त अनंतकाळा खातीर निर्मितीची तांक दवरता.
सोमनाथ देवळाचेर परत परत हल्ले जावनूय हें देवूळ परतून उबे रावपाक शकता, जाल्यार आमी आमच्या म्हान राश्ट्राक हजारांनी वर्सां आदीं हल्लो जावचे आदीं आशिल्ली भव्यताय परतून मेळोवन दिवंक शकता. श्री सोमनाथ महादेवाच्या आशिर्वादान आमी विकसीत भारत घडोवपाचे दिकेन एका नव्या प्रवासाक सुरवात करता, जंय आमचें संस्कृतीक गिन्यान आमकां पुराय संवसाराच्या कल्याणा खातीर काम करपाक मार्गदर्शन करतलें.
जय सोमनाथ!
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
