भांगरभूंय | प्रतिनिधी
भारतांत एका काळार बायलमनशेक शिकपाक कडक मनाय आसली. पूण भारतांतली नामनेची समाजसुधारक आनी बायलां खातीर वावुरपी सावित्रिबाई फुले हांचे खातीर भारतांतली बायलमनीस आयचो दीस पळयता.
भारतांतली पयली बायल शिकोवपी आनी समाजीक वावुरपी सावित्रिबाईचो जल्म 3 जानेर 1831 दिसा म्हाराष्ट्रांतल्या सातारा जिल्ह्यांतल्या नायगांव गांवांतल्या एका घरांत जालो. सावित्रिबाईचे आवयचे नांव लक्ष्मीबाई जाल्यार बापायचें नांव खंडोजी नेवसे पाटील आसलें. तीन भावडां पैकीं सावित्री सगल्यांत ल्हान. तिच्या जल्माच्या सुमाराक भुरगेपणार लग्न लावन दिवपाची प्रथा भारतांत आसली. ह्याच प्रथे खाला 1840 वर्सा सावित्रीबाईचें लग्न ती णव वर्सांची आसताना ज्योतिबा फुले हांचे कडेन लग्न जालें. सावित्रिबाईन केन्नाच शाळेचें तोंड पळोवंक नासलें आनी तिका वाचूंक आनी बरोवंक येनासलें. लग्ना वेळार ज्योतिबा फुलेंची पिराय तेरा वर्सांची आसली. सावित्रिबाईच्या मांवाचे नांव गोविंदराव फुले. फुले घराणें मुळचें कटगूण हांगासरलें आनी तांचे आडनांव गोरे. पेशव्यांनी तांकां पुण्यांतल्या एका फुलांच्या मळ्याची जमीन इनाम म्हूण दिली. ताचे उपरांत गोरे कुटुंब पुण्यांत येवन रावपाक लागलें, फुलांचो धंदो करपाक लागलें, आनी ह्याच धंद्या खातीर फुले ह्या आडनांवांन ते लोकां मदीं फामाद जाले.
सावित्रिबाईचो घोव ज्योतिबा फुले हांची आवय ते खूब ल्हान आसतनाच तांकां मरण आयलें. ज्योतिबा फुलेच्या बापायची मावस भयण सगुणान ताका सांबाळ्ळो. सगुणा एका इंग्रज अधिकाऱ्याच्या भुरग्याक सांबाळपाचें काम करताली. तिका थोडी उलयिल्ली इंग्लीश समजताली आनी थोडी उलोवपाकूय येताली. ताकाच लागून ज्योतिबाक शिकपाची उमेद वाडली.
लग्नाच्या वेळार सावित्रिबाई पुरायपणान निरक्षर आसली. लग्ना उपरांत ज्योतिबान तांकां घरांतूच शिकोवपाक सुरवात केली. मुळावें शिकप घरांत जाले उपरांत फुडलें शिकप ज्योतिबांचो इश्ट सखाराम यशवंत परांजपे आनी केशव शिवराम भवाळकर हांणी घेतलें. ह्याच वेळार तांणी स्वताक शिकोवप्यां खातीर घडोवन हाडटल्या दोन कार्यक्रमांनी वांटो घेतलो. तातूंत एक अहमदनगर हांगा आशिल्ली अमेरिकन मिशिनरी सिंथिया फरार ही चलयतल्या एके संस्थेंत आसली आनी दुसरो अभ्यासक्रम पुण्यांत एके शाळेंत घडोवन हाडलो. ह्या दोनूय संस्थांचें प्रशिक्षण उत्कृश्ट दर्ज्याचें आसलें. जाका लागून फुडें वचून सावित्रिबाई फुले एकदम बरे तरेची शिकोवपी आनी मुख्यध्यापिका जाली आसतली हातूंत दुबाव नासलो. ह्याच बदलांक लागून सावित्रीबाई फुलें हांचो 3 जानेवारीक जावपी जल्मदीस बालिका दीस म्हूण मनयतात.
1847 वर्सा सावित्रीबाईन सगुणाऊक सकल्या जातीच्या वाड्यार पयली एक शाळा सुरू केली. व्हड उमेदीन सगुणाऊ हे शाळेंत शिकयताली. मुखार ही पयली शाळा मदींच बंद पडली. 1848 वर्सा फुले जोडप्यान भिडेवाडो पुणें हांगा चलयां खातीर शाळा सुरू केली. ज्योतिबा फुलेंच्या एका इश्टान ही सुवात शाळा सुरू करपाक दिल्ली. ब्रिटीश राजवटकेंत एका भारतीयान भारतांत केल्ल्या शाळां पैकीं ही पुराय तरेन ही भारतीय चलयां खातीर पयली शाळा आसली. शाळेंत सुरवातीक फक्त णव चलयो येताल्यो .फुडें ह्या चलयांचो आंकडो पंचेचाळीस लेगीत जालो. ह्या शाळेच्या अभ्यासक्रमांत वेद आनी शास्त्रा सारके विशय सोडून गणीत, विज्ञान आनी समाजीक अभ्यास आस्पावतालो. सुमार स म्हयने ही शाळा चालू उरली. मजगतीं, ब्रिटीश सरकारान चली भुरग्यांक जायत्यो शाळा सुरू केल्यो.
सावित्रिबाईक बरे तरेन इंग्लींश भाशा येताली. ताका लागून शाळेंत ती बरे तरेन भुरग्यांक इंग्लीशींत शिकयताली. फुडें शाळांचो आंकडो अठरांचेर पावलो. लग्नां उपरांत सावित्रिबाईन दादल्यांचो अधिकार आनी सत्ता आशिल्ल्या समाजांत आपलें शिकप चालू दवरलें. चार वर्सांच्या काळांत दोगांय घोव- बायलेन सुमार अठरा शाळा सुरू केल्यो आनी चलयल्यो. त्यांच्या ह्या कार्या खातीर ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीन दोगांयचो गौरव केलो. मात कांय विघ्नसंतोशी सनातनी समजुपी दादले मात चलयांची शाळा आनी चलयो शिकत जाल्यार धर्म बुडटलो अश्यो वावड्यो पातळावन सावित्रिबाईन चलयांक शिकोवपाक सुरू केल्ल्या वावराचो विरोध केलो. येतना वतना तिच्या आंगार लोक शेण उडयताले, तिच्या आंगार लेगीत हात घालपा वेल्यान ते तिका जिवेशी मारपाच्यो धमक्यो दिल्यो. हें सगलें सोंसून सावित्रिबाईन आपलें काम चालूच दवरलें.
बायलांच्या आत्मबळा बराबर शिकपाची उर्बा वाडोवपाक जाय म्हूण सावित्रीबाईन जुस्त पारखिल्लें. जाणटे पिरायेचे दादले ल्हान चलयां कडेन लग्न जावपाची प्रथा खुबूच विस्तारिल्ली. लग्न जातकच जाणटे पिरायेच्या दादल्यांक रोखडेंच मरण येतालें आनी बारा तेरा वर्सां आसतनाच चलयो विधवा जाताल्यो. कांय समाजांत असल्या चलयांक परतून लग्न जावपाक सामकीच मनाय आसली आनी असल्या विधवांक केंस पुराय तरेन कापून तांकां खड्डी जावची पडटालीं. जायत्यो असल्यो विधवा मागीर सती वताल्यो. समजांत असल्या चलयांचे भलतेच नराधम फायदो घेताले. गुरवार जातकच मागीर सगलो समाज तांचो छळ करताले. जल्माक येतल्या असल्या भुरग्यांची तीच सतावणूक सोंसची पडटाली ताका लागून चडशीं बायलां आपलोच जीव घेतालीं वा भृण हत्या करतालीं.
असल्या गजालींचेर आळो हाडपाक ज्योतिबा फुलेन आपल्या घरकान्नीच्या फुडारपणा खाला बालहत्या वा भृणहत्या प्रतिकार गृह उगडलें आनी सावित्रिबाईन तें बरे तरेन चलोवन दाखयलें. कोणाय कडेन फसोवन गुरवार जाल्ल्या बायलांचो सांबाळ सावित्रिबाई फुले करताली. हांगासरच काशीबाई नांवाचे बायलेक जल्मल्ल्या भुरग्याक सावित्रिबाई फुलेन वाडोवपाक घेतलें आनी ताचें नांव यशवंत अशें दवरलें. सती प्रथेक सावित्रीबाई खर विरोध करताल्यो आनी हे प्रथेक लागून तिणें चळवळ केल्ली. विधवांचे केंस कापपाचें बंद करपाक म्हालो समाजाच्या लोकांक कांय गजाली पटोवन दिवच्यो पडल्यो, ह्या समाजाच्या लोकांचो संप घडोवन हाडप, भुरगेपणार विधवा जाल्ल्या चलयांचे परतून लग्न करपाचो कायदो जांवक जाय असले समाजाचे हितकारक आनी चड करून चलयांच्या हिताच्यो कितल्योश्योच गजाली सावित्रिबाईन हाताळ्ळ्यो. 1890 वर्सा महात्मा फुलेंच्या मरणां उपरांत सावित्रिबाईन आपल्या विचारांचो प्रचार समाजांत करपाक बरोवपाक सुरवात केली.
1896- 1897 वर्सा पुण्यांत प्लेग दुयेंसान धुमाकूळ घातलो. ह्या जीव घेवपी दुयेंसान जायते लोक मरपाक लागले. हें दुयेंस चड पातळूक जायना म्हूण दुयेंस जाल्ल्या लोकांक दुसरे कडेन दवरपाची खबरदारी घेतली. ह्याय आकांताच्या वेळार सावित्रिबाई आपल्या कर्तव्याक आंग काडलें ना. प्लेग लागण जाल्ल्यांक आनी तांच्या घरच्याक सावित्रिबाई आधार दिवपाक फुडें सरली. दुयेंस जाल्ल्या दुयेंतीक बरे करपाक सावित्रिबाईन एक कुसुरतोर उगडी केली. ही कुसुरतोर तिणें पुण्यां भायर जंय रोगाची लागण जांवक नाशिल्ल्या वाठारांत केली. पांडुरंग बाबाजी गायकवाड हांच्या पुताक वाचयतना सावित्रीबाईक वीर
मरण आयलें.
सावित्रिबाई एक उत्कृश्ट समाजकार्यकर्ती, अस्तुरी उध्दारा खातीर वावुरपी तशेंच एक बरोवपी आसली. ‘काव्यफुले’ आनी ‘बावनकशी सुबोध रत्नाकर’ हे कविता संग्रह सावित्रीबाईन बरयिल्ले. “जा शिक्षण मिळवा” ह्या नांवाची कविता तिणें बरयली आनी प्रकाशीत केली. तिच्या लिखाणांत लेगीत जातींक लागून शिक्षणां पसून वंचीत आशिल्ल्या गरीब जनसमुदायाक शिक्षण घेवन मुक्त जावपाक फुडें काडपाचो येत्न करताली. अस्तुऱ्यांचे हक्क, तांकां तांच्या हक्कांक लागून सावित्रिबाईन अस्तुरी सेवा मंडळाची स्थापणूक केल्ली. जातीय वा हेर कसलोच भेदभाव करिनासतना सगल्या बायलांचे ती मेळावे घडोवन हाडटाली. महात्मा ज्योतिबा फुलेचीं भाशणां संपादन करून तिणें प्रकाशीत केल्लीं. आयचे अस्तुऱ्यांचे हे स्थितीक सावित्रिबाईचो मोटो हातभार आसा. सावित्रिबाईच्या जयंती निमतान तांकां आर्गां.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
