संवेदनशील वाद

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मनशाक जमीन कितली जाय, ताचेर रशियन साहित्यकार लिओ टाॅलस्टाॅय हांची अज्रंवर काणी आसा. तातूंत वसवश्या मनशाचें निमाणें कितें जाता, तेंय दिलां. पूण टाॅलस्टाॅय आयज आशिल्ले जाल्यार जमनीच्या प्रमाणाचेर घुस्पपाचे! आयज सगल्यांकूच मेळटा तितली जमीन उणी पडपाक लागल्या. आतां नदर दोंगर- देगणाचेर, न्हंया- व्हाळांचेर गेल्या. सध्या उत्तर भारतांत अरावली दोंगर रांकांचो वाद पेटला. सर्वोच्च न्यायालयान हालींच केंद्र सरकारान सुचयिल्ली अरावली दोंगरांची नवी व्याख्या मान्य केल्या. न्यायालयाचेच समितीन हाचे आदीं तिका खर विरोध केल्लो. थळावे जमनी परस 100 मिटर वा ताचे परस उंच आशिल्ली जमिनूच अरावलीचो वांटो मानतले खंय. म्हणटकच आरावलीचो व्हडलो वाठार हे व्याख्ये भायर उरतलो. सगल्यांकूच हें मारक थारूं येता. केंद्र सरकारान पुराय अरावली दोंगर रांकांनी नव्या खणींक परवाने दिवपाक आतां बंदी घाल्या. अवैध खणींक आळाबंद घालपाक हो निर्णय घेतला खरो, पूण तो बारीकसाणेन चालीक लागूंक जाय. वाग वाठार, सैम संवेदनशील वाठार, अभयारण्यां हांकां राखण मेळटली. पूण हाचे पयलीं शिमो बदलून खाणकामांक वाव दिवपाचे यत्न जाल्यात ताचें कितें? निर्णयाचो पर्यावरणाचेर परिणाम जावचो ना. ह्या दोंगुल्ल्यांचेर आमचें बारीक लक्ष आसा, अशें पर्यावरण मंत्रालयान म्हणलां. मात तांणी सैमाचें कितें जातलें, ते विशीं कांयच सांगूंक ना. 1.44 लाख चौ. किलोमिटर वाठारांतल्या फक्त 0.19 टक्के वाठारांतूच खणकामाक मान्यताय आसा, नव्या खणींक परवाने मेळचें ना, अशें पर्यावरण मंत्री म्हणटात.
अरावली ही 670 किलोमिटर लाबांयेची दोंगर रांक. दिल्ली लागसार सुरू जावन ती हरयाणा, राजस्थान, गुजरात मेरेन पावल्या. मावंट अबूंतलें 1722 मिटरांचें गुरू शिखर हें सगल्यांत उंच. हे दोंगर थार रेंवट वाडपाक दिनात. साबरमती, चंबल, लुणी सारक्या न्हंयांक आनी शेंकड्यांनी व्हाळांक कायम उदक मेळटलें, हाची जतनाय घेतात. दिल्ली एनसीआरांत पाचव्या पट्ट्याचें काम करतात. पावसाचीं कुपां आडायतात, जैव विविधताय सांबाळटात. फाॅरेस्ट सर्व्हे आॅफ इंडिया प्रमाण, 12,081 दोंगरां मदले फक्त 1048 दोंगर हे 100 मिटरांचे व्याख्येंत बसतात. म्हणल्यार 90 टक्के अरावली खणकाम, प्रकल्प आनी रियल इस्टेटी खातीर उक्ती जातली खंय. सध्या तीन हजारां परस चड जाग्यांचेर खणप चल्लां. म्हणटकच उदकाची पातळी देंवपाक शकता आनी मनीस- जनावराचो संघर्श वाडपाक शकता, अशी शिटकावणी पर्यावरण मोगींनी दिल्या. धुल्ल वाडला, उदक उणें जालां. महाराणा प्रतापा सारक्या जायत्या राजांचे हांगा किल्ले, इतिहासीक नदरेन म्हत्वाचे जागे आसात. रानां विभागान धोक्याची शिटकावणी दिल्ली आसतना सरकारान ती काना- मनार घेवंक ना, असो पर्यावरण मोगींचो दावो.
अरावली दोंगरांतल्या जमनीच्या वापरांत बदल करपाचो निर्णय जालो आनी वादाची कीट पेटली. खणी, रियल इस्टेट, रस्ते, उद्देग हांकां मर्यादा, बंदी आशिल्ली, ती सदळ जातली. रानांचो आंवाठ उणो जातलो. पर्यावरणाक लागून आडकून उरपी परवाने आतां सोंपेपणी मेळटले, अशें सैममोगींक दिसता. पयलीं सर्वोच्च न्यायालय अरावलीं विशीं खंबीर आशिल्लें. आतां नवो निर्णय दिवन ताणें आमचे भावनेक धक्को दिला, अशें पर्यावरणमोगी म्हणटात. ह्या संवेदनशील वादाचेर बेगीन तोडगो काडचो पडटलो. उदरगतीच्या नांवाचेर काॅर्पोरेट मळाचे भकीक दोंगर घालपाचो कट शिजता, अशे आरोप जावंक लागल्यात. दुसरे वटेन आमी फक्त बिगर रान आनी दर्जो नाशिल्लीच जमीन वापरतले, उदरगत, पर्यावरणाची संतुळा राखतले, अशें सरकार म्हणटा.
अरावली दोंगर रांग दुबळी जाल्यार राजस्थानूच न्हय, तर पुराय उत्तर भारताच्या पर्यावरणाचेर परिमाण जातलो. तोय बी कायमचो, हें मतींत दवरल्यार सगल्यांच्याच हिताचें.