भांगरभूंय | प्रतिनिधी
मार्च सोंपना फुडें आज्जेलो बोवाळ सुरू जातालो. पुरुमेंताची तयारी. आवयची आवय. हांव थंयच व्हड जालों. प्रियोळ – म्हाड्डोळा.
आज्जेलें साम्राज्य मोटें. पोरसूं खूब व्हडलें. घरा मुखार गोठो. आंगण मोटें. पयलीं पापड आनी लोणचीं सुरू जातालीं. हातऱ्यो, शेंदऱ्यो आसताल्योच. व्हडल्या हातरपाट्यार पापड सुकत घालचे. हांव पापड सुकत घालपाक आदार करी. थंयच राखूंक बसचें पडटालें. गोरवां येत म्हूण. हांव रवीन्द्रबाबान वाचूंक दिल्लीं शणै गोंयबाबाचें गोमन्तोपनिषद आनी हेर पुस्तकां थंय वाचीत बसतालों ती स्पश्ट याद जाता. पापड आजोळच्या पुरुमेंता खातीर, तशेंच पुतांक, धुवांक धाडपा खातीर. पापड वेवस्थीत पन्नासांच्या संचांत केळी गब्याच्या वांवळेन बांदपाचें काम आजो करी.
म्हाड्डोळा सप्तकी बाजार भरतालो. आजी म्हाका घेवन वताली. पुरुमेंताचें सामान घेताली. तातूंत सुके बांगडे आसताले. गालमो. सुकीं सुंगटां. मसाले. सांबार. अळसांदे. मुरूले. चंवळ्यो. आमटाण हाडटाली. आमटाणीचे गुळे करून सुकत दवरताली.
तुपाळ शेवयांचो एक मोटो वावर आसतालो. ती साग्रसंगीत पोंदा छिंद्रां आशिल्ल्या आलीमेनच्या तोपांचेर वा सुपांचेर शेवयो घालताली. मोटी कला ही. तिची निवळसाण आनी संवळें कडक आसतालें. घरांत दर वर्सा गुरूचरित्र वाचताले. आजो, आजी खूब देवस्पण करपी. भावीक. ताका लागून पुरुमेंताच्या कांय सामानांची सांठवण करतना तीं खासा जतनाय घेतालीं. घोंस, सांडगे करताली. आतांच्या भुरग्यांक घोंस म्हळ्यार कितें तें कळचेंना. कणगांचें घोंस. चेक्रो घेवन घुस्पल्ल्या सुतां सारको घोंस ती बरी संगीतमय पद्धतीन रेखून काडटाली. सांडगे वेगवेगळ्या रंगांचे आसताले. शाबूदाण्यांचे. ते प्लास्टीकाचेर सुकत घालताले. पुरायेन सुकून जातकच खटक खटक करून ते काडपाक आमकां नातरांक मज्जा दिसताली. कडक वत. पुरुमेंताचे जिनस त्या कडक सुर्याच्या तापा खाला करपून, चरचरून सुकतना आमकां भुरग्यांक मज्जा दिसची. पावसांत ती सांडगे आनी साकरी पिठो मारिल्ले घोंस हुनहुनीत च्या वांगडा आमकां दिताली.
दोंगुल्लेचेर एक भिरंड आशिल्ली. आजी आमकां घेवन, पाडप्यांक घेवन थंय भिरंडां पाडूंक वताली. ती भिरंड एका बांदून काडिल्ल्या चवकोनी पेडार आसली. आमकां भुरग्यांक थंय देंवचार बी आसत म्हूण बेठोच कांच जातालो. चंद्रा (चंद्रकांत) वयर चडटालो. भिंरंडांचो पावस सकयल पडटालो. धडाधड. घ-ब-घ-ब. ताज्जीं ताज्जीं तांबडी गुंज तिवतिवीत भिरंडां. वज्यांत पांटलेंत घालून ती मागीलदारा हाडप. आजी सगळी प्रक्रिया करताली. लघू उद्देजिका कशी. भिंरंडां फोडप. तांबडेंगुंज आगळ वेगळें काडप. बियो सुकत दवरप. सोलां सुकत घालप. भिंडेल लेगीत करी.
गांवठी कांद्याची रास आजी हाडी. त्या कांद्यांची बांदणी कांद्या पातींक आसताली. आजी खासा तण हाडी. त्या तणाच्या लांबचे लांब काडयांनी कांदे चरचरीत बांदून काडी. कांद्याच्यो मोवळ्यो बऱ्यो करून भुमितीय नदरेन सिमेट्रीकल पद्धतीन बांदून काडी. गांवठी कांद्यांचें तेज भायल्यान पळोवपाक वेगळें. रूच बरीच. मागीर रांदचे कुडींत उंच दांडयांचेर ते हुंबकळायतालीं.
आजोळा, भोंवतणी कुळागरां आशिल्लीं. खूब आंबुल्ल्यो आशिल्ल्यो. वजीं भर दिखाळ वासाळ तोरां येतालीं. आजी लोणचीं करी. कांय खाशेल्या आमुल्ल्यांचीं तोरां दोणांत घालताली. तिची एक कोठयेची कूड आसली. काळखी. तेन्ना लायट नाशिल्ली. कोठये कुडींत सांठवण दवरताले. खळांतल्या आमल्यांची, भरिल्ल्या लोणच्या आमल्यांचीं व्हडलीं बुयांवां थंय आसतालीं. व्हडल्या दोणांत आमटाणी गुळे दवरताले.
आजी लिंबाचें लोणचें करून सांठोवन दवरताली. तोरांचीं सोलां सुकपाक घालताली. रखरखीत वताचे इश्टागतींत पुरूमेंत फुलतालो. सुकिल्ल्या तोरा सालींचें लोणचें ती पावसांत करताली. कॅडबरी कोरा वरी आमटाणीन रुचीन भरिल्लें तें लोणचें. सुका -आमलेचें लोणचें अशें आमी म्हणचें. पेजे वांगडा तोंडाक लावन जेवचें. बिमलांच्यो उब्यो शिरो ती सुकत घाली. तीं बिमलां सोलां सुंगटांच्या सुक्या वांगडा पावसांत अमृतमय लागतालीं. आज्जेल्यो ओडयो सगळ्यांकूच जाय जाय श्यो. ती कुंवाळे हाडी. गोबरान भरिल्ले कशे. म्हाका कोयतो वा कोयती घालून ताचेर धपके मारूंक सांगी. बायलांनी ते कुडके करूंक फावना अशें कितें तरी शास्त्र आशिल्लें खंय. पावसांत ह्या ओडयांचो ती रोस करताली. वा! केन्नाय ओडयांची किसमूर करताली.
कुळागरांतल्या कांय आमुल्ल्यांक घोंटां लागतालीं. वाऱ्या वांगडा तीं घोंटां पडटालीं. आमी नातरांनी तीं पोवलेंत पुंजावन हाडचीं. आजी सांसव करताली. दोन तीन तरेचें. ओडयो घालून शिजोवन, गोड घालून मुड्डून, गालमो घालून, तरांतरांचें. कांय घोटांचें साठ करताली. थरांचेर थर, दर दिसा चडचे. रखरखांत सुकून जातकच व्हडलो मामा साठाचे पटे कापतालो. ते वांवळेन बरे करून बांदतालो. तातूंत मिरयांचो पिठो बी सारयतालीं. घोंटांच्या साठाक आंब्याचें साठ म्हणटालीं.
पणसाचेंय साठ आसतालें. रसाळ गऱ्यां पसून केल्लें. कांय खासा पणसां पसून ती स्वता गरे तळटाली. प्लास्टीक पोतयांनी नाजाल्यार लातांनी वा डब्यांनी ती दवरताली. त्या डब्यांक ती फोलिणां म्हणटाली. हें उतर पुर्तुगेज हें कोश करतना कळ्ळें. पुरूमेंत हें उतरूय पुर्तुगेज.
आजयेली शिस्त म्हळ्यार लश्करी. पावसा आदीं अनसाचो आनी बार्देस मुशराद आंब्याचो हालवो आजी करताली. प्लास्टिकाचे डबे भरून दवरी.
खावपाचे जिनस आनी हेर जिनस हांची सांठवण करतना, आज्जेच्या मुखेलपणा खाला वावराडे आनी आमची नातरांची टीम, मीर्ग लागचे आदीं टायम-टायमींग सादून गती-लय हांचीं आवर्तनां मोखी भितर पूर्ण करी. लॉकडावन जातकच पयशे आसुनूय कड्डणां, भाजयो हांचे खातीर व्याकुळतेन आमी अस्वस्थ जालीं तेन्ना म्हाका पुरूमेंताच्या दायजाचें म्हत्व कळ्ळें. पुरुमेंताच्या फेस्तांत म्हाका आमची परंपरा, संस्कृती दिसता. पुरुमेंत हें उतर काडिना फुडें दृश्यचित्रांची ही चित्रफीत दोळ्यां मुखार सरकुपाक लागता. आंतरीक समृद्धी ती ही…
मुकेश थळी
फोंडे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
