देवदूत

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आलेकसांद्र पुश्किन (1799-1837) हो रशियन साहित्यांतलो एक म्हत्वाचो आनी प्रभावी लेखक. रशियन संस्कृताय आनी समाजाचेर ताच्या योगदानाचो म्हत्वाचो परिणाम जाला. ताका आर्विल्ल्या रशियन साहित्याचो जनक मानतात कारण ताच्या काळांतल्या प्रचलीत साहित्य परंपरे परस एक वेगळी रशियन साहित्यशैली तयार करपाची ताणें बुन्याद घाली. रशियन लोककथा, पुराणकथा आनी इतिहास हांचे घटक ताणें आपले आर्विल्ले संवेदनशीलते वांगडा जोडले. ताची लेखनशैली उपरांतच्या रशियन लेखकां खातीर मानक थारली. पुश्किन रशियन भाशेचो आद्यप्रवर्तक. ताणें रशियन भाशाशैलींत क्रांतीकारी बदल हाडून अभिव्यक्तीशील आनी प्रामाणीक अशी भास तयार करपाचो यत्न केलो. रशियन भाशेचे गिरेस्तकायेचो आदार घेवन साहित्यीक भास आनी लोकभास ह्या दोनूय घटकांचो आस्पाव करून ताणें एक खाशेली रशियन भास तयार केली.
आपल्या साहित्यांतल्यान ताणें म्हत्वाचे समाजीक आनी राजकीय प्रस्न मुखार हाडले. तातूंत, गुलामगिरीची संस्था आनी समाजीक-राजकी सुदारणा करपाचो संघर्श हांचो आस्पाव जाता. ताचे बरपावळींत चड करून ताच्या स्वताच्या उदारमतवादी मतांचें प्रतिबिंब दिसता. तिचो उपेग ताणें बदलाक चालना दिवपाक तशेंच चड पुरोगामी आनी प्रबुद्ध समाजाक प्रोत्साहन दिवपाक केलो. पुश्किनाचो प्रभाव साहित्यीक मळा परस खूब पयस पावलो, कारण तो एक संस्कृतीक आनी रशियन राष्ट्रीय अस्मितायेचें प्रतीक जालो. ताच्या साहित्यकृतींनी चित्रकला, संगीत, चित्रपट आनी नाटक अशा कला आनी संस्कृतीक चळवळींक प्रेरणा मेळ्ळी आनी ताचें दायज आयज मेरेन रशियन संस्कृतायेक आकार दिता.
पुश्किनाच्या काव्यान रशियन कवितेच्या पारंपारीक रुढीवादांक मोडून चड सैमीक आनी अभिव्यक्तीशील अशी नवी शैली स्थापन केली. ताचो भाशेचो वापर अभिनव, देखून ताचे कवितेंत जायते फावटीं गितात्मक आनी कथनाचो मेळ घालून एक आगळोच आनी बळिश्ट परिणाम निर्माण जाता. पुश्किनाचे कवितेची ताच्या समकालीन लोकांनी खूब तोखणाय केल्या आनी अनुकरण केलां. लेरमोंटोव, ट्युत्चेव, आखमातोवा ह्या सारक्या जायत्या कवींचेर ताच्या वावराचो प्रभाव पडलो आनी तांणी ताचे शैलींतल्यान आनी विशयांतल्यान प्रेरणा घेतली. टॉलस्टॉय, दोस्तोयव्हस्की, चेखव आनी हेर जायत्या जाणांच्या साहित्यकृतींचेरूय ताचो प्रभाव दिसून येता. आयज मेरेन पुश्किनाची कविता संवसारभर लोक वाचतात, तिचो अभ्यास करतात.
पुश्किनाच्यो कांय दीर्घकविता चडूच गाजल्यो “युजीन ओनेगीन” ही पद्यांतली कादंबरी, पुश्किनाची एक उत्कृश्ट कलाकृती. तातूंत जिविताचो वाज आयिल्ल्या एका तरणाट्याची हेर जायत्या पात्रां कडेन संवादाची काणी सांगल्या, जांकां तो निमाणें न्हयकारता. “द कॅप्टन्स डॉटर” हे पद्यात्मक कादंबरेंत पुश्किन प्योत्र ग्रिन्योव ह्या तरणाट्या अधिकाऱ्याची काणी सांगता, जो कोसाक कुटुंबांतल्या चलयेच्या मोगान पडटा आनी ‘कॅथरीन द ग्रेट’ आड बंडांत घुस्पता. “ब्रॉन्झ हॉर्समॅन” ही सेंट पीटर्सबर्गचे उदरगतीचें वर्णन करपी कविता म्हणल्यार शाराचे सत्तेक आव्हान दिवपी येवगेनी नांवाच्या तरणाट्याची कथा, जाचो फाटलाव कांश्याचो एक व्हडलो पुतळो करता. “जिप्सीज” कविता एके जिप्सी चलयेच्या मोगान पडून तिचे वांगडा पळून वचपी एका कुलीन तरणाट्याची काणी, जाचो विश्वासघात करून ताका ती एकटो सोडटा. “द फावंटन ऑफ बखचीसराय” हे कवितेंत एक तातार वंशाची राजकन्या बंदखणींतल्या एका पोलीश तरणाट्याच्या मोगान पडटा, पूण ताचो मत्सर करपी खान ताका मारून उडयता.
“एन्जल” ही ताची कविता 1823 वर्सा बरयिल्ली. ही कविता रोमँटिक आनी गूढ, जातूंत कवीचो अलौकीक आनी आध्यात्मीक विशयांचो मोग दिसून येता. हे कवितेंत कवी आनी धर्तरेक भेट दिवपाक सर्गा सावन देंविल्ल्या एका देवदुताचे भेटेचें वर्णन केलां. देवदुताक सोबीत आनी स्वर्गीय प्राणी असो चित्रीत केलां. देवदुताक पळोवन कवी अजापान भरता आनी ताचे भितर आध्यात्मीक उदरगतीची भावना निर्माण जाता. गिरेस्त प्रतिमा आनी उमळशीक वाडोवपी तशेंच पुरातन आनी गितात्मक भाशेचो वापर कवितेच्या परलोकी वातावरणाक योगदान दिता. पार्थीव आनी दैवी हांचे मदलो फरक हो कवितेचो मुखेल विशय. देवदुताची परलोकी सोबीतकाय आनी शुद्धताय पळोवन कवी स्तब्ध जाता. देवदुताचें वर्णन “कोमल,चकचकपी/ सौम्यपणान आपली तकली बागोवन” म्हणल्यार नम्र, अशें केलां आनी तो कवीक अस्तित्वाच्या उंचेल्या पावंड्यार व्हरूंक आयला.
कलेचे पारलौकीक शक्तीची कल्पना हे कवितेंत दिसता. संवसारीक आनी दैवी हांचे मदलो पूल म्हणल्यार कला. मनशाच्या आत्म्याक उबारपाची आनी प्रेरीत करपाची तांक तिका आसा अशें हे कवितेंतल्यान सुचयलां. “देवदूत” ही एक विचार करपा सारकी कविता जी अध्यात्म, सोबीतकाय आनी कलेची शक्त हांकां एकठांय हाडटा. हे कवितेची गितात्मक भास आनी गिरेस्त
प्रतिमा वाचून आदर आनी अजापाची भावना निर्माण जाता. पुश्किनाची ती एक आवडीची कृती.
अनेक जाणांनी आपापले परीन हे कवितेचे इंग्लीशींत अणकार केल्यात आनी त्या सगळ्यां मदीं एकरूपताय ना. मूळ रशियन भाशेंतल्यान हे कवितेचो अणकार करचे पासत म्हजी रशियन इश्टीण मार्शा हिचो म्हाका आदार लाबलो. इंग्लीश भाशेंतल्यान हांवें केल्ल्या अणकाराचेर तिणें कांय सुदारणा सुचयल्यो.

देवदूत
ईडनच्या दरवट्यार, कोमल देवदूत,
चकचकलो सौम्यपणान
आपली तकली बागोवन,
आनी राकेस, काळोकीट आनी बंडखोर
उडलो नरकाचे खोल खाचींतल्यान.
दुबाव आनी न्हयकाराच्या आत्म्यान
पळयलें शुद्ध आत्म्या वटेन,
आनी अनैच्छीक मोगाळपणाची उब
जाणवली पयलेच खेपे म्हाका अस्पश्टपणान.
“म्हाका माफ कर” ताणें म्हळें, “
हांवें तुका पळयलो,
आनी तूं विनाकारण चकचकूंक
ना म्हजे पासत.
स्वर्गांतल्या सगळ्या गजालींचो
दुस्वास म्हाका नाशिल्लो,
संवसारांतल्या सगळ्या
गजालींचो तिरस्कार म्हाका नाशिल्लो.”

शैलेंद्र मेहता
98206 54233