दायज: गोंयची संस्कृताय जपपी प्राचीन काळांतलीं महादेवाचीं देवळां

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

महाशिवरात्री विशेश

ॐ नमः शिवाय|..
नमो नीलकण्ठाय|..
ॐ पार्वतीपतये नमः

अशें म्हणटात गिन्यान मेळोवपाक भगवान शंकराची आनी मोक्षा खातीर विष्णू देवाची उपासना करतात. पुराय भारतांत तशेंच गोंयांतूय महादेवाची आराधना करतात. ताका लागून गोंयांत, कांय अशीं महादेवाचीं देवळां पळोवपाक मेळटात जीं महाभारतांतल्या काळा सावन आपलें अस्तित्व तिगोवन आसात. अश्या कांय देवळांची म्हायती जाणून घेयात.

ह्या देवळांची म्हायती जाणून घेवपाक हो व्हिडिओ पळयात:

गोंयची संस्कृताय जपपी प्राचीन काळांतलीं महादेवाचीं देवळां

नार्वेंचें सप्तकोटेश्वर देवूळ

गोंयच्या प्राचीन काळा सावन आशिल्ल्या शिवमंदिरां मदीं दिवचल म्हालांतल्या नार्वेंच्या सप्टकोटेश्वर देवळाचो आसपाव जाता. हें गोंयचें सगळ्यांत आदलें देवूळ. ह्या देवळांतलें शिवलिंग पाषाणाचें न्हय तर सप्तधातूंचें आसा. अशे तरेचीं सप्तधातुंचीं शिवलिंगां सहजा हेर खंयच पळोवपाक मेळना. इस्लामीक आक्रमणांत व्हडा प्रमाणांत लुकसाण जाल्ल्या ह्या शिवमंदिराचो जिर्णोद्धार छत्रपती शिवाजी महाराज हांणी १७ व्या शेकड्यांत केल्लो. महाशिवरात्रे निमतान हांगा धर्मीक तशेंच सांस्कृतीक कार्यावळी जातात. ह्या देवळा मेरेन पावपाक पणजेच्यान सुमार १४ कि.मी. जाल्यार मडगांवच्यान ४४ किलोमिटराचें अंतर हुपचें पडटा.

मंडलेश्वर देवूळ, शिरोड्यां

गोंयची राजधानी पणजेच्यान सुमार ३८, आनी मडगांवच्यान १७ कि.मी. अंतराचेर, दक्षीण गोंयच्या शिरोडा गांवांत हें मंडलेश्वराचें प्राचीन देवूळ आसा. मंडलेश्वर देवूळ ८ व्या शेकड्यांत बांदिल्लें अशें सांगतात. शिरोड्यां गांवांतल्या कांय मुखेल देवळां मदलें मंडलेश्वर हें सगळ्यांत प्राचीन आनी पयलें देवूळ. शिवरात्रेक तशेंच श्रावण म्हयन्यांत हांगा मंडलेश्वराचें दर्शन घेवपा खातीर भावीक व्हडा संख्येन येतात.

चंद्रेश्वर भूतनाथ देवूळ, पाड्ड्यां

ह्या देवळांत पावपाक मडगांवच्यान १५ कि.मी. अंतर जाल्यार पणजेच्यान ४९ कि.मी.चें अंतर पार करचें पडटा. हें देवूळ पारोड्यां म्हणल्यार पाड्ड्यां एका उंच पर्वताचेर उबें आसा. अशें म्हणटात हें देवूळ ८ व्या शेकड्यांत बांदलां आनी तेन्नाच्या चंद्रपूर गांवाच्या नांवा वयल्यान ह्या देवळाक चंद्रेश्वर नांव पडलां. सुमार ४०० पायर्‍यो चडल्या उपरांत ह्या देवळाचें दर्शन घडटा. श्रावण म्हयन्यांत तशेंच शिवरात्रेक चंद्रेश्वराचे भेटेक हो पर्वत चडून लोक येतात.

काणकोणचें श्री मल्लिकार्जून देवूळ

दक्षीण गोंयच्या काणकोण म्हालांतल्या, श्रीस्थळ ह्या गांवांत मल्लिकार्जुन देवूळ आसा. हें देवूळ सुमार १६ व्या शेकड्यांत बांदलां. ह्या देवळाचो जिर्णोद्धार १७७८त केल्लो. ह्या देवळांत गोंयां सयत महाराष्ट्र, कर्नाटक राज्यांतले शिवभक्त दर्शना खातीर येतात. तुमकां शिवरात्रेक जर ह्या देवळाक भेट दिवपाक जाय जाल्यार मडगांवच्यान ४३ आनी पणजेच्यान ७५ अंतराचेर हें देवूळ आसा.

महादेवाचें देवूळ, तांबडी सुर्ला

गोंयच्या तांबडी सुर्ला गांवांत हें महादेवाचें देवूळ आसा. हें देवूळ १२ व्या शेकड्यांत बांदिल्लें. हें देवूळ एक उत्कृश्ठ स्थापत्यकलेचो नमुनो जावन आसा. हें देवूळ कदंब राजाच्या काळांतलें. शिवरात्रेक हांगा भावीक गर्दी करतात. महादेवाच्या दर्शना खातीर फांतोडेर लागिल्ल्यो रांको रात मेरेन सोंपना. महादेवाचें दर्शन घेवपा वांगडा, ह्या देवळांत येतना तुमकां पांचव्याचार सैमाचोय अणभव घेवपाक मेळटलो. हांगा पावपाक तुमकां मडगांवच्यान ५६ आनी पणजेच्यान ६५ किलोमिटराचें अंतर हुपचें पडटलें.

रुद्रेश्वर देवूळ, हरवळ्यां

पणजेच्यान ४५ आनी मडगांवच्यान ४४ अंतराचेर सांखळे पंचायतींतल्या हरवळ्या ह्या गांवांत हें रुद्रेश्वराचें देवूळ आसा. सुंदर अश्या घसघश्या आनी न्हंयचे देगेर हें देवूळ उबें आसा. हांगां श्रावणांतूच न्हय तर महाशिवरात्रेक हजारांनी भावीक दर्शना खातीर येतात. पर्यटकांक हें देवूळ रोखडेंच आकर्शीत करता. ताका लागून हजारांनी पर्यटक ह्या देवळाक भेट दितात. शिवरात्रेक हांगा फांतोडेर भाविकांची गर्दी पळोवपाक मेळटा ती सांज मेरेन सोंपना.

सिद्धनाथ देवूळ, बोरये

गोंयच्या पणजी- मडगांव मार्गाचेर फोंड्यां गांव लागता. मडगांवच्यान हांगा पावपाक १९ आनी पणजेच्यान ४० किलो मिटराचो अंतर. उत्तर गोंयच्या बोरये गांवांत हें सिद्धनाथ देवूळ आसा. अशें म्हणटात, नाथ पंथीयांनी सिद्धनाथाचें देवूळ सुमार १२ व्या शेकड्यांत बांदिल्लें. बोरये गांवांत एका उंचेल्या पर्वताचेर हें देवूळ आसा. ह्या देवळाच्या नांवा वयल्यान ह्या पर्वताक सिद्धनाथ पर्वत नांव पडलां. महाशिवरात्रेक हांगां गोंयचेच न्हय तर गोंयच्या आशीकुशीकच्या राज्यांतले हजारांनी भावीक दर्शना खातीर येतात.

दामोदर देवूळ, जांबावले

मडगांच्यान सुमार २२ कि.मी. अंतराचेर हो जांबावले गांव. जाल्यार पणजेच्यान ५४ कि.मीचो अंतर. दक्षीण गोंयांत केपें म्हालांत आशिल्लें हे देवूळ १५ व्या शेकड्यांत बांदलां. १८८५त वर्सा ह्या देवळाचो जिर्णोद्धार केला. ‘जांबावलेचो गुलाल’ हांगचो सगळ्यांत व्हडलो उत्सव, जो शिगम्याच्या दिसांनी मनयतात. हांगा शिवरात्रुय भक्तीभावान मनयतात.

पेडणेंचें मुळवीर देवूळ

पडेणें म्हालांतल्या मालप्यां गांवांत हें देवूळ आसा. १२व्या शेकड्यांत कदंब काळांत बांदिल्ल्या ह्या देवळा मेरेन पावपाक मडगांवच्यान ६१ आनी पणजेच्यान ३० किलोमिटराचें अंतर पार करचें पडटा. हें देवूळ गोंयच्या हिंदू देवांच्या मुखेल देवां मदलें एक जावन आसा. शंकर देवाक हें देवूळ समर्पीत आसा. शिवाचो खर भक्त, मुलराज नांवाच्या थळाव्या राजान हें देवूळ बांदलां अशी आख्यायिका आसा. उपरांत ह्या देवळाचो जिर्णोद्धार आनी विस्तार जालो.

पोरणें गोंयचें श्री गोमंतेश्वराचें देवूळ

ब्रह्मपुरी पोरणें गोंयचें श्री गोमंतेश्वराचें देवूळ पणजेच्यान सामकें लागीं. म्हळ्यार १२ किमीची वाट. मडगांवच्यान हें देवूळ ३३ कि. मी. अंतराचेर आसा. हें ठिकाण प्राचीन काळा पसून ’ब्रह्मपुरी’ म्हणून वळखपी, विद्वान ब्राह्मणांची वस्ती आशिल्लें. हें देवूळ १४व्या शेकड्यांत बांदिल्ल्याची नोंद आसा. ह्या देवळा कुशीक आशिल्ल्या तळ्याक माधवतीर्थ म्हणून वळखतात. हांगा महादेवाची पुजा करतात. शिवरात्रेक हांगा दर्शन घेवपाक हजारांनी लोक येतात.

कविता

माथ्या वयल्यान व्हांवता धार गंगेची
कपलार घेवन आकृती चंद्राची
कितली म्हणून तुस्त करूं
ताच्या तांडव नाचाची

भुवयां मदीं तिसरो दोळो
हलाहल दर्या मंथनांतल्यान
करून विश प्राशन तांणी
घातलो नाग गळ्या भोंवतणी

अर्धांगिनी पार्वती ताची
कांत गोबरी रंगाची
अशी ही गाथा
म्हज्या भोलेनाथाच्या मुखामळाची