भांगरभूंय | प्रतिनिधी
सरकाराच्या मतान, इंटरनेटा वयली ही अति- गिरेस्तकाय आनी ‘शो-ऑफ’ संस्कृती समाजांत असंतोश, अस्वस्थताय निर्माण करता.
फाटल्या कांय वर्सांत चीन सरकारान सोशल मीडिया आनी डिजिटल कंटेंट मळाचेर जे कितें बदल घडोवन हाडल्यात, ताका लागून “China Crackdown on Creators Era” हो शब्दप्रयोग सध्या संवसारभर चर्चेंत आयला. हाचो अर्थ असो की, चीन सरकारान सोशल मीडिया क्रिएटर्स, इन्फ्लुएन्सर्स, व्हिडिओ मेकर्स, ऑनलायन लेखक आनी डिजिटल मनोरंजन मळाचेर कडक नियंत्रण हाडपाची मोहीम हातांत घेतल्या. चीनच्या ह्या पावलांक लागून थंयची क्रिएटर इकॉनॉमी सामकी बदलून गेल्या.
क्रिएटर इकॉनॉमीचो उगम
2010 ते 2020 ह्या दशकांत चीनांत ‘क्रिएटर इकॉनॉमी’ वाऱ्याच्या वेगान वाडली. Douyin (टिकटॉकाची चीनी आवृत्ती), Weibo, Xiaohongshu आनी Bilibili सारक्या समाजीक माचयांचेर लाखांनी लोक व्हिडियो, ब्लॉग, वेब सिरीज आनी लायव्हस्ट्रीम वरवीं फामाद जाले. तंत्रज्ञानाच्या विस्ताराक लागून सर्वसामान्य मनशाक आपलें कसब संवसारा मुखार मांडपाची संद मेळ्ळी.
जायत्या तरणाट्या क्रिएटर्सांनी थोड्याच्या काळांतूच करोडांची रुपयांची (चीनी चलनांत) जोड केली. हाका लागून सोशल मीडियाचेर लक्झरी जिणेंशैली, म्हारग गाडयो, ब्रँडेड भेस, आलिशान बंगले आनी चकाचक जिणेचें प्रदर्शन करपाची एक सर्तूच सुरू जाली. ‘डिजिटल सेलिब्रिटी’ संस्कृती घराघरांत पावली आनी तिचो प्रभाव तरणाट्या पिळगेचेर मोठ्या प्रमाणांत दिसूंक लागलो.
सरकाराचो हस्तक्षेप
जेन्ना ही क्रिएटर इकॉनॉमी अनियंत्रित जावंक लागली, तेन्ना चीन सरकाराच्या काळजांत धडधडपाक लागलें. सरकाराच्या मतान, इंटरनेटा वयली ही अति- गिरेस्तकाय आनी ‘शो-ऑफ’ संस्कृती समाजांत असंतोश, अस्वस्थताय निर्माण करता. तांच्या मतान कांय गजाली घडटात.
0 समान समृद्धी : चीन सरकारान ‘समान समृद्धी’ हें धोरण आपणायलां. सोशल मीडियाचेर दिसपी श्रीमंतीचें प्रदर्शन ह्या धोरणा आड वता.
0 तरणाट्यांचेर परिणाम : ‘फॅन वॉर्स’, अश्लील वा हिंसक आशय आनी सनसनाटी मजकूर हाका लागून तरणाटी पिळगी भरकटता, अशी भिरांत सरकाराक दिसली.
0 संस्कृतीक संरक्षण : पाश्चात्य संस्कृतीचें कुड्डें अनुकरण रोखप आनी चीनी मुल्यांचें रक्षण करप, हो सरकाराचो मुखेल उद्देश आशिल्लो.
ह्या कारणांक लागून ‘क्रॅकडाऊन’ सुरू जालो. ‘क्रॅकडाऊन’ म्हणल्यार सरकारान उबारिल्लीं कडक पावलां. हातूंत क्रिएटर्सचीं खातीं (अकावंट्स) बंद करप, व्हिडियो काडून उडोवप, व्हडा प्रमाणांत दंड घालप, व्हिडियोची व्याप्ती (रिच) उणी करप आनी गरज पडल्यार चवकशी करप, अशा कारवायांचो आस्पाव जाता.
कंटेंटाचेर जाल्ली कारवाय
चीन सरकारान प्रामुख्यान “लक्झरी इन्फ्ल्युएन्सर्सां” क लक्ष्य केलें. जे क्रिएटर्स आपली संपत्ती मिरोवंक पळयताले, तांचीं खातीं एके राती भितर गायब जालीं. तशेंच, ‘ मायक्रो ड्रामास’ प्रकाराच्या 1 ते 2 मिनटांच्या ल्हान वेब सिरीजांचेरुय बंदी हाडली. थंयचे असले हजारां परस चड ड्रामा ब्लाॅक केले, कारण तातूंत सूड, हिंसा आनी अश्लीलतेचो अतिरेक आशिल्लो.
‘Danmei’ (Boys’ Love) सारको कल्पित कथा बरोवपी ऑनलायन लेखकांचेरय कारवाय जाली. चीन सरकाच्या मतान, ‘असलो आशय ‘अस्वस्थ संस्कृताय’ पातळायता.’ हाका लागून क्रिएटर्स आतां ‘सेफ कंटेंट’ तयार करपाचेर भर दिवपाक लागल्यात आनी राजकी वा संवेदनशील विशय टाळटात.
आमची स्थिती आनी आव्हानां
भारतांतूय सद्या सोशल मीडियाचो वापर विक्रमी पातळेचेर आसा. करोडांनी लोक सोशल मिडियाचेर आसात. बरेच लोक हजारांनी रुपया जोडटात, पूण हाका लागून भारतांतूय चीन सारकेच कांय प्रस्न उबे जाल्यात:
अ. प्रभाव करप्यांची विखारी संस्कृताय : चड ‘व्ह्यू’ आनी पयसो मेळोवपा खातीर कितलेशेच क्रिएटर्स जीवघेणे स्टंट करतात, चुकीची, दिशाभूल करपी म्हायती पातळायतात वा समाजांत दुस्वास निर्माण करतात. तांकां Toxic Influencer Culture म्हणटा.
ब. अश्लीलता आनी ऑनलायन जुगार: यूट्यूब आनी इन्स्टाग्रामचेर अश्लील कंटेंटाचें प्रमाण वाडलां. तशेंच, ऑनलायन बेटिंग अॅप्साच्यो जायराती तरणाट्यांक भुलयतात.
क. डिपफेक्स आनी सायबर गुन्याव : एआय तंत्रज्ञानाचा वापर करून तयार केल्ले फट व्हिडियो आनी सायबर फसवणूक भारता मुखारलें व्हडलें आव्हान आसा. आतां मेळत तो एकमेकांचेर (खास करून राजकी विचारधारा) खर टिका करपाक लागला. ते खातीर एआयचो वापर करूंक लागला.
भारत चीनचो मार्ग आपणायतलो?
भारत आनी चीन हांची राजकी व्यवस्था सामकी वेगळी. चीनात एक पक्षीय हुकूमशाही आशिल्ल्यान थंय नियंत्रण दवरप सोपें आसता. पूण भारत एक लोकशाही देश. हांकां मनांत कितेंय आसलें तरी तें रातयां चालीक लावप कठीण. अर्थांत कांय संवेदनशील कारणां दिवन ते दिकेन पावलां उखलूं येतात.
सकारात्मक बाजू म्हणल्यार जर भारतांत चीना सारकी कडक कारवाय जाली, तर अश्लीलता, फटवणूक आनी चुकीची म्हायती उणी जावं येता. ल्हान भुरग्यांचेर जावपी वायट संस्कारांचेर नियंत्रण येवंक शकता.
नकारात्मक बाजू म्हणल्यारअति-नियंत्रणाक लागून अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचो गळो दाबपा सारको प्रकार जावं येता. स्वतंत्र पत्रकार, कॉमेडियन आनी कलाकार जे सरकाराच्या धोरणांचेर टीका करतात, तांकां ओगी बसोवपा खातीर ह्या कायद्यांचो गैरवापर जावंक शकता. डिजिटल क्रांतीक लागून मेळिल्ली सर्जनशीलता उणी जावं येता.
भारता खातीर योग्य मार्ग
भारताक चीन सारकी ‘पूर्ण बंदी’ वा ‘गळचेपी’ परवडपाची ना. भारता खातीर योग्य मार्ग म्हणल्यार ‘संतुळीत नियंत्रण’ (Balanced Regulation). हाचें स्वरूप सकयल दिल्ल्या प्रमाण आसूं येता:
ज्ञानदीप पोतेकार
फोंडें
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
