चित्रा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

चित्राक तुमी वळखतात आसतलींच. पूण ताचेर तुमचें तितलें केन्ना लक्ष वचूंक ना आसतलें. तें तुमच्या घरांतच आसा… घडये ताचें नांव वेगळें आसत… तर हांव म्हज्या घरांत पळयल्ल्या चित्राची तुमकां वळख करून दितां. चित्र सामकें सादें. तोंडांत बोट घातल्यार चाबूक कळना म्हणटात पळय एकदम तशेंऽऽ. शांत सभावाचें चली भुरगें. दया आनी करुणा तर ताच्या काळजांत घर करून बशिल्लीं. हें मात खरें की चुली कडेन ताचे हात थरथरताले पूण हेर कामांनी सामकें गुणेस्त. शिकूंक तर एकदम हुशार आशिल्लें… लोकांक मान दिवपाक, दुसर्‍यांची चाकरी करपाक तें केन्नाच फाटीं सरना आसलें. ताच्या तोंडांतल्यान फुटपी दर एक उतर म्हणल्यार म्होंवा थेंब्या इतलें गोड. सामकें मोगाळ आनी मायेस्त. साळकां इतलें सोबीत. ताचे खातीर सगले लोक बरे. वायट कोणूच नासलो. सगल्यांचेर तें दोळे धांपून विस्वास दवरतालें. ताच्या ह्याच सादेपणाक लागून घरचीं तशेंच हेर लोक ताचो नस्तोच फायदो काडटालो. फकत घरांत ताची बा, ताची आजी आशिल्ली जिका चित्राची चिंता आसली. ती ताका सगळ्यां परस चड मोग करताली. ताका बेस बरी समजतालीं. पूण ल्हानपणांतच ताच्या माथ्यावयल्यान तिची सावळी पयस उडून गेल्ली.
हालींच भुरगेपण सोपून तारुण्याची नवी तेजिश्ट कात चित्राच्या मुखामळार आयिल्ली. जाका लागून वेग-वेगळ्या घराण्यांतल्यान ताका लग्नाची मागणी येवंक लागिल्ली. ताची पिराय मात वीस वर्सां आशिल्ली. पूण घरच्यांचे खोशयेक लागून वळख-पाळख नाशिल्ल्या घरांत लग्न जावन वचपाक तें एक उतर काडिनासतना मानवलें.
कांय दिसां भितर ताचें लग्न जालें… चित्रान आपल्या नव्या संवसारांत पावल दवरलें. लग्न जाताच आपल्या घर-संवसारांत तें इतलें रमून गेलें की ताणें आपली सगली इत्सा, सपनां दामून दवरलीं. आनी ताचें जिवीत फकत ते चवकटे भितरूच घुस्पून उरलें. ताका फुडें शिकपाची उमेद आशिल्ली खरी पूण ती उमेद सुद्दां भितरले-भितर जिरून गेल्ली. त्या घरांत ताची जीण एके कळसुत्रे बावले वरी जाल्ली. घर-संवसारांचे धांवपळेंत ताचो अस्तित्वच सांडून गेल्लो. चित्राचो घोव सुरेश तर आपल्या कामांतच गुल्ल आसतालो. ताका ताचे खोशयेचें कांयच पडून वचूंक नासलें. तो सकाळीं कामाक गेल्लो बद्द रातचो घरा परततालो. मांय तर चित्राची चूक आनी ताचो कुळार वयर काडपाची एकूय संद सोडनासली. पूण चित्रान तिचीं उतरां केन्नाच मनाक लावन घेतलीं ना. ना म्हूण केन्नाच तिका ताणें परत जाप दिली… वयल्यान आपलें दुख्ख-त्रास विसरून, हांसत-खेळत निसुवार्थपणान त्या घरची सेवा तें जिवीतभर करीत रावलें…
वर्सां धांवलीं… काळ बदल्लो… पूण चित्राची जिविताची गाडी अजून फाटींच अडकून आसा. ताचे जिणेंत बदल घडलो ना. पयलीं सुद्दां तें हेरांचे खोशयेक लागून जियेतालें आनी आयज सुद्दां दुसर्‍यांचेच खोशयेक लागून जियेता.
चित्रान सदांच एक धुवेचें, भयणीचें, नणंडेचें, बायलेचें, सुनेचें कर्तव्य बेस बरे रितीन पाळ्ळें. तेच भशेन आयज तें एके आवयचो धर्म, तिचो कर्तव्य लेगीत तितल्याच माये-मोगान पाळटा. आपल्या भुरग्यांची दर एक इत्सा पुराय करपाक रात-दीस वावुरता… तें त्या घरांत रगताचें उदक करून घोळटा पूण कोणाकूच ताची कौतूक दिसना. इतलें सगलें करून सुद्दां ताका सदांच घरच्यां कडल्यान असलींच उतरां आयकपाक पडटात की “चित्रा तुका कांयच कळना.” “चित्रा तुजीच चूक ती!” “चित्रा तुका भुरग्यांक सांबाळपाक कळना.” “चित्रा अनपडा भशेन वागुनाका.” “चित्रा केन्ना सुदारतलें गो तूं?” आदीं…
पयलीं तर हें फकत घोवाचें आनी मांयचें आयकूंक पडटालें पूण आतां ताका आपल्या स्वताच्या भुरग्यांचीं उतरां लेगीत आयकूंक पडटात की “मम्माक हें कळना.” “मम्माक तें कळना.” “मम्मा खंय म्हण कितें करता?” “मम्माक खंय कितें कळटा?” “मम्मा घरांतच बसून तर आसता.” “मम्मा म्हज्या इश्टां मुखार म्हाका तूं बाबू म्हणिनाका…” “मम्मा आनी तिचें ओल्ड फॅशन!” आदीं… पूण तांकां कितें खबर की आवय सदांच आपल्या भुरग्यांचें बरेंच चिंत्ता. एके आवयच्या पदरांत जें सूख मेळटा तें कितलेंय पयशे दिवून सुद्दां विकत घेवंक मेळना… आवयच्या मोगा इतलो निसुवार्थ आनी खरो मोग संवसारांत खंयच मेळना. हाची तांकां जाणवाय ना.
घोवाचीं आनी भुरग्यांचीं उतरां चित्राच्या काळजांत तोंपतालीं खरीं. पूण तातूंत सुद्दां ताका आपुणूच खंय तरी चुकता अशें दिसतालें. तें आपणाकूच दोश दितालें. ताका आपणाचेरूच राग येतालो. “आपूण खंय कमी पडटा काय?” हो प्रस्न ताका सदांच पिडूंक लागिल्लो… रातीं न्हिदिल्ले कडेन सुद्दां ताका हो प्रस्न खावपाक येतालो.
अशेंच एके रातीं न्हिदिल्ले कडेन चित्राक सपनांत कोण तरी आपल्याक उलो मारता असो भास जालो. “चित्रा म्हजें धुवडे…म्हज्या शाण्या हांव गो…”
पयलीं चित्रा भियेलें, आबूज जालें. ताचें आंग शिरशिरलें… पूण सपनांत ताच्या बाक पळोवन ताका उपाट खोशी जाली.
“चित्रा, बाये तूं भिवनाका. हांवच ती. तुजी बा. शाण्या हांव जाणां गो तुजी परिस्थिती. पूण बाये तातूंत तुजी कसलीच चूक ना. तुज्यांत कसलीच कमी ना. कमी आसा ती दुसर्‍यांचे नदरेंत. जांकां तुजो यत्न, धांवपळ, मोग, दुख्ख, त्रास कांयच दिश्टी पडना… तुवें घरच्यांक सुखी दवरपाक स्वताक पुरायपणान बदल्लो. ज्या चित्राक रांदचे कुडींत वचपाक हात-पांय थरथरताले. तें चित्रा आयज आपलो चडांतलो चड वेळ रांदचेकुडींत सारता. कोणा खातीर गो? ज्या चित्राक सकाळीं उठूंक वाज येतालो. त्या चित्राक आयज सुर्या आदीं जाग येता. आनी रातचें सगळ्यां उपरांत न्हिदता. कोणा खातीर गो…? इतलें सगलें करून सुद्दां तुका आपूण चुकताशें दिसता? आं? चित्रा, बाये हाची ताची सेवा करीत तुवें पुराय जिवीत सारलें… पूण तुजें जिवीत तुजें सपन कित्याक गो तुवें मारलें..? आं..? तुज्या भुरग्यांक पांयार उबो करपाक तुवें आपले पांय मोडले पूण हेरां खातीर तुवें स्वता जगप कित्याक सोडलें?… इतलीं वर्सां तूं एक धूव, भयण, नणंद, बायल, सून, आवय म्हूण जगलें आतां तूं चित्रा म्हूण जग मुगो… पळय चित्रा, तुज्या अंदून उरिल्ल्या उस्वासाक समाजाचे बंदखणींत घुस्मटूंक दिवं नाका. सोसणीकायेचो हुंबरो हूप आनी स्वतंत्रतायेन आपली जीण जग तूं. तुजी भितर लिपिल्ली कला भायर काड… तुज्या घरच्यांक तुजो म्हत्व कळोवन दी. आतां जर तूं वोग्गी रावलें जाल्यार सदांकाळ त्या घरांत तुजी स्थिती तीच उरतली… हें पळय तुका हेरां खातीर बदलपाची गरज ना. तूं तांची चाकरी कर, तांचो मोग कर, लाड कर पूण स्वताक विसरून न्हय… तूं आपलो अस्तित्व, आपलो मान सदांच राखून दवर… सांबाळून दवर…”
ती ताका आनीक फुडें कितें सांगचें आदींच. चित्राक हड्ड्यांत कच्च जालें आनी ताका जाग आयली. ताचें आंग शिरशिरलें. तें पुराय घामेन बुडिल्लें. आशाडांतल्या पावसा वरी ताच्या दोळ्यांतल्यान दुकां झडटालीं. ल्हवू ताणें आपल्या हड्ड्यार हात दवरीत “बाऽऽ” म्हणलें आनी एक लांब उस्वास सोडलो. बेगोबेग न्हाणेंत वचून ताणें थंड उदकान आपलें तोंड धुलें.
ताच्या मनांत जें वादळ खवदळ घालतालें तें आतां ल्हवू-ल्हवू शांत जाल्लें. ताका ताच्या दर एका प्रस्नाची जाप त्या सपनांत मेळिल्ली…
रात सारली आनी नवो दीस उदेलो. सुर्याच्या किरणांनी जमनीर शिंताडो घालो. चित्रा सटासट आपलें काम सोंपोवन भायर सालांत आयलें. ताणें आपल्या घोवाक उलो मारलो आनी म्हणलें, “बाबुच्या पप्पा, म्हाका तुमचें लागीं कितें उलोवंक जाय.”
“कितें तें? सांग बेगीन.”
“म्हाका…म्हाका…”
“कितें म्हाका-म्हाका करता गो… सांग बेगीन. म्हाका कळाव जाता. तुज्या सारको बेकार घरांत बसना हांव.”
“आई-बाबालो फोन आयिल्लो. दोन दीस रावपाक यो म्हूण. पूण हांवें सांगलें तांकां म्हज्यान अशें घर सोडून येवंक जमचें ना म्हूण…” चित्रान धाडस करून ताच्या घोवाक सांगलें.
“तूं म्हणपाक कितें सोदता? आं? तुका हांव हांगा बांदून दवरता? हें पळय चित्रा. तुका वचपाक जाय जाल्यार वच. हरशी हांगा रावन कितें म्हूण करता तूं?” ताच्या घोवान ताका उद्देशून म्हणलें आनी तो तिडकीन भायर सरलो. इतल्या वर्सांनी पयलेंच खेप चित्रान आपल्या घोवा कडेन फट उलयल्लें. आनी ही गजाल ताका मनांत परत-परत खाताली. पूण त्याच खिणांक ताका ताच्या बान सपनांत येवन सांगिल्लीं उतरां याद जालीं.
मन घट्ट करून चित्रा कुळारा वचपाक भायर सरलें. पूण ताचें मन त्या घरांतच आसलें. दोन दीस कुळारा रावपाक गेल्ले कडेन चित्राक भुरग्यांचो घे फोनाचेर फोन. “मम्मा म्हजीं पुस्तकां खंय दवरल्यात?” “मम्मा म्हजे नवे कपडे खंय आसात?” “मम्मा वखदांचो डबो खंय आसा?” “मम्मा बबलीक हॉटेलांतलें खावन पोटांत दुखता. ताका खंयची गुळी दिवं?” “मम्मा पप्पा विचारता ताची निळ्या रंगाची फायल खंय दवरल्या काय म्हूण.” “मम्मा केन्ना येतली तूं? यो बेगीन. म्हाका न्हीद पडना…”
चित्रा बगर घर तें सामकें अपंगूळ जाल्लें. एक दीस सुद्दां तांचे कडेन ताचे बगर सारूंक जालो ना. तांकां तांचे जिणेंत चित्राचें म्हत्व समजलें. घोवाची आनी भुरग्यांची परिस्थिती पळोवन चित्राच्यान सुद्दां एक रात कुळारा सारूंक जालें ना. तें धांवत त्याच दिसा घरां आयलें. चित्राक पळोवन भुरग्यांचे खोशयेक मळब उणें पडलें. तांचे खोशयेक शीम मेर नासली. चित्राक पळयना फुडें भुरग्यांनी ताका घट्ट वेंग मारलो. ताच्या घोवाक सुद्दां मनांत दिसलें की चित्रा बगर ताचें जिवीत एकदम रिकामें. ताणें मनांतच म्हणलें घर चिर्‍यांनी बांदतात खरें पूण त्या घराक घरपण फकत त्या घरची बायल, त्या घरची लक्ष्मीच हाडटा. ताका आपली चूक होलमली. ताका दिसलें एक चली आपलो कुळार सोडून लग्न जावन परक्या घरांत येतना आपल्याक कुळारा सारको मोग, मान घोवागेर मेळटलो ह्याच आशेर येता. पूण आमी तें केन्नाच समजूंक पावनात. तें आपल्या मांवाक आनी मांयक आपल्या आवय-बापायचो दर्जो दिता. पूण कित्याक आमी ते सुनेक धुवेचो मान दिवपाक फाटीं सरतात? कित्याक ताका ती माया मोग मेळना? एक अस्तुरी उडूंक जाणा आनी मळबाक हात लावपाक सुद्दां ताका कळटा पूण जर आमीच दार बंद दवरलें जाल्यार तें उडटलें कशें? ह्या सगळ्या प्रस्नाचें चक्र ताच्या मुखार घुंवूंक लागलें. ताका दिसलें आपूण फकत नांवा पुरतो चित्राचो घोव जालो. ताची इत्सा, ताची आवड जाणून घेवपाची ताणें आपणें केन्नाच यत्न केलो ना. ताचो खरो इश्ट जावंक पावलो ना. ताका आपले चुकीचो पश्चाताप जालो. ताणें शांततायेन चित्राक उलो मारलो “चित्रा.”
“हां सांगात. कितें जालें?” चित्रान विचारलें.
“चित्रा हांव तुका… हांव तुका… आसूं कांय ना. विसरलो कितें सांगपाचें तें.” सुरेशाक चित्रा लागीं खूब कितें उलोवचें आसलें पूण ताच्या तोंडांतल्यान सरळ उतरां फुटना जालीं. चित्रा कडेन कशी चूक मागप तें ताका कळ्ळें ना. तो व्याकूळ जालो. ताणें मनांतच हात जोडले…
ताणें परत एकदां चित्राक उलो मारलो. आतां तो चित्राक आपल्या मनांतलें सांगपाक पुरायपणान तयार आसलो. ताणें नेणारपणान चित्राक विचारलें, “चित्रा, तूं केन्नाच थकना? तुका केन्नाच घरचीं कामां करपाक वाज येना? आमकां तरी आयतारची सुटी आसता पूण तुजें काम तर 24 वरां, 365 दीस चालूच आसता… चित्रा हांव जाणां, आमचे खातीर तुवें आपल्या सपनांचो, आपल्या हावेसाचो गळो दामलो, पूण चित्रा हाचें फुडें तुका आमचे
खातीर आपली इत्सा दामून दवरपाची गरज ना. तुका फुडें शिकपाची, तुजी
सपनां पूर्ण करपाची पुरायपणेन मेकळीक आसा… “
सुरेशाच्या तोंडांतल्यान सुटलीं हीं उतरां आयकून चित्रा अजाप जालें. तें ताका तोंड उगडें करून पळयतूच उरलें. ताचें हड्डें भरून आयलें. खोशयेन ताच्या दोळ्यांतल्यान दुकांची धार व्हांवपाक लागलीं… त्या दिसा सुरेशान चित्राचे जिणेक लागिल्लो पूर्णविराम काडून उडयलो. ताच्या सपनांक पांखां लायलीं.
चित्रा परत आपल्या कामांनी गुल्ल जालें. आनी सुरेश ताका दोळे काडिनासतना मोन्यानीच नियाळीत रावलो…

वैभव वि. माजाळीकार
7264933206