भांगरभूंय | प्रतिनिधी
अागुस्तो बोल नांवाच्या ब्राजील देशांतल्या एका नामनेच्या नाटककारान म्हणलां, “WE MUST DO THEATRE TO KNOW WHO WE ARE AND WHO WE COULD BECOME” म्हणल्यार, आपूण कोण आनी कोण जावपाक शकता हें कळपा खातीर नाटक करचें.
पश्चिमी रंगभुमीची सुरवात एथन्स नांवाच्या एका ग्रीक शारांत पांचव्या शेंकड्यांत जाली. प्राचीन ग्रीक रंगभुमीचे तीन प्रकार आशिल्ले, TRAGEDY म्हणल्यार शोकांतिका नाटक, COMEDY म्हणल्यार सुखांतिका नाटक आनी SATIRE म्हणल्यार विडंबन. सुरवेक उत्सवांक जावपी आदिवासी नाचांतल्यान, पदांतल्यान नाटक सादर जावपाक लागला. नाटकाची परंपरी थंयच्यान सुरू जाली. एरिस्टोटल नांवाचे म्हान तत्वगिन्यानी, जगांतले पयले नाटककार आशिल्ले जांणी काव्यशास्त्रांतल्यान नाटकाचें पुस्तीकरण केलें. थंयच्यान नाटकाची भरभराट जावपाक लागली आनी जगाच्या हेर देशांनी नाटक पावलें. युरापियन रंगभुमी, आफ्रिकन रंगभुमी, अमेरिकन रंगभुमी आनी आशियाई रंगभुमी, हांची इतिहासांतल्यो कांय म्हत्वाच्यो नाट्य शाळा म्हण नामना आसात. नाटकाचो उगम धर्मीक संबंदान जाला अशें बऱ्याच विव्दानांचें मत आसा. ग्रिसी, रोमी भारतीय धरून आद्य नाटकांचें स्वरूप हें चडशें लोकनाट्यात्मक पद्य-गद्यात्मक आनी सांप्रदायीक आशिल्ले.
विलीएम शेक्सपिअर, कोन्स्टँटिन स्टेनीस लाविस्की, मायकल चेकॉफ, जेकस कोपो, बर्टोल्ट ब्रेक्ट, ली स्टेन्सबर्ग, सेनफर्ड मेजनर, सॅम्युअल बॅकेट हे कांय नाट्य मळावयले नाटककार आनी शिक्षक जांणी जगावेल्या वेगवेगळ्या वाठारांतल्यान आपआपले तरेन साबार वेवस्था तयार केल्यो ज्यो आयज लेगीत नाटक शिकपी तरनाट्यांच्या अभ्यासक्रमांत आस्पावतात.
भारतीय नाटकाच्या उगमाचो संबंद वैदीक वाङमया कडेन लावप जाता. वाल्मिकी मायणांत आनी महाभारतांत नाटकाचो उल्लेख मेळटा. भरतमूनी हो भारतीय नाट्यशास्त्राचो प्रणेतो, तांणी नाट्यशास्त्रा वयलो प्रमाण हो ग्रंथ बरयलो. उपरांत पणिनीन नटसुत्र, पतंजलीन कंसवध, महाकवी कालिदासान माल्विकाग्रिमित्र, विक्रमोवर्षीय आनी अभिज्ञान शाकुंतल नांवाचे नाट्य ग्रंथ बरयलें. पूण भारतांत लोकवेद सुद्दां त्याच नेटान सुरू आशिल्लो. भारताच्या वेगवेगळ्या भागांनी भवई गुजरात, भावोना आसाम जत्रा बंगाल स्वंग हरयाणा मध्यप्रदेश अशे वेगवेगळे पारंपारीक लोकवेदाचे प्रकार भारतांत सादर जाताले आनी मागीर रविंद्रनाथ टागोरा सारक्या तत्वगिन्यान्यांच्या कामान आधुनीक नाटकांनी भारतांत सुरवात जाली.
कलाकारांची खाण म्हणिल्ल्या गोंयांत रणमालें, जागोर, कालो, खेळ सारकिल्ले लोकवेदाचे प्रकार गोंयांत नेटान चालू आशिल्ले पूण गोंयांत पुर्तुगेजांचें राज्य आशिल्ल्यान आधुनिकीकरण जावपाक मात्सो कळाव जालो. गोंयचे रंगभुयेचेर मराठी रंगभुमी लोकवेद आनी कोलोनियल प्रभाव सुरवेक सावन आशिल्लो. कोंकणी नाटकाची सुरवात मंगळूर शारांत जाल्ल्या ‘राजा चंद्रहास’ नांवाच्या नाटकान जाली अशें मानतात. त्या वेळार शणै गोंयबाबान बरयल्ली कांय नाटकांय लेगीत कोंकणी रंगभुयेचोच एक घटक. पूण 1967 वेळार जाल्या जनमतकौलांतल्या आंदोलनांत गोंयचें दायज राखपा खातीर कांय म्हालगडे मुखार सरले. आनी कोंकणी रंगभुमी सक्षम करपाचो मोटो वावर तांणी केलो.
गोंयच्या नाट्य मळार कांय थारावीक गट आसात, तांतलो एक गट म्हणल्यार COMMERCIAL THEATRE म्हणल्यारूच वेपारी रंगभुमी आनी वेपारी रंगभुयेवयलो सगल्यांत म्हत्वाचो प्रकार म्हळ्यार तियात्र. तियात्र म्हणल्यार गोंयांत जावपी खास प्रकार. जवळ जवळ सुमार 130 वर्सा पोरणो हो प्रकार रोमी कोंकणींतल्यान सादर जाता. गोंयूच न्हय जाल्यार युके, युएई सारकिल्ल्या देशांनी कोंकणी उलोवपी देशांनीय तो तितलोच फामाद आसा. तियात्रांत समाजीक, सांस्कृतीक आनी राजकी विशयांचेर भासाभास जाताना दिसता. गोंयांत आशिल्ल्या पुर्तुगेज राजवटीक लागून, आनी गोंय मुक्त जाल्या उपरांत लेगीत सरकारा वतीन जाल्ल्या दुर्लक्षाक लागून गोंयांत कला फुल्ली ना अशें म्हण्टात, पूण ताचो परिणाम तियात्राचेर जावंक ना. तियात्र दिसानदिस फुलत गेलें आनी ताचें सगल्यांत व्हडलें कारण म्हळ्यार तियात्राचें दर्शक. आयज लेगीत खंयूय तियात्र जाता तेन्ना तीन चार प्रयोग जरीय आसले तरीय ते हावज फूल जाताना दिसतात.
तियात्रा भाशेनूच आनी एक प्रकार गोंयकारांक आकर्शीत करता तो म्हणल्यार गोंयची उत्सवी रंगभुमी. गोंयच्या गांवांनी जावपी ह्या नाटकांक उपाट प्रतिसाद आनी वाव मेळटा. हालीसाराक फार्सिकल हो प्रकार खूब प्रमाणांत सादर जाताना दिसता. ह्या रंगभुमी निमतान गांवांतले जाण्टे नेण्टे आनी सान भुरगी जांकां नाटकाची आवड आसा, तांकां माचयेर चडपाची एक संद मेळटा. ह्याच निमतान नवे नवे तरनाटे नव्यो नाट्य संहिता बरोवं आनी नवीं नाटकां निर्मीत करून उत्सवी रंगभुमीचेर खूब बरो वावर करपाक लागल्या. म्हण ही माची भोव मोलाची. काल अकादेमीचे सर्ती खातीर प्रायोगीक रंगभुमी आनी contemporary प्रकाराची नाटकां सादर जातना दिसतात. मराठी नाट्य सर्त आनी कोंकणी नाट्य सर्त, एकांकीका सर्ती, तियात्र सर्ती आनी हेर जावपी सर्तीं खातीर नवे विशय, सादरीकरणाच्यो नव्यो पद्दती नव्यो संहिता आनी एकूण नवे प्रकार दिसून येवपाक लागल्यात.
पूण सद्या सगल्यांत व्हडलो प्रस्न आसा तो गोंयच्या रंगभुमीचे अर्थीक परिस्थितीचो. वेवसायीक रंगभुमीचो. वेवसायिक रंगभुमी म्हणल्यार तियात्र सगल्यांत पयली येवजून येता. तियात्र रंगभुमी अर्थीक नदरेन खूब सक्षम आसा अशें म्हणपाक हरकत ना. पूण गोंयच्या वेवसायीक रंगमाचयेर वावर करपी कलाकारान तेच तरेचो वाव मेळटा काय? गोंयच्या उत्सवी रंगमाचयेर काम करपी तरनाटो आसूं वा मराठी कोंकणी भाशेंतल्यान जीं नाटकां निर्मीत जातात तांकां आसूं, तांकां तितलोच प्रतिसाद मेळटा काय हीय तितलीच विचार करपाची गजाल आसा. गोंयांत नाटकाचें पिशें आशिल्लो तरनाटो उत्सवी रंगमाचयेचेर नाटक निर्माण करता आनी नाट्यगृहांनी जेन्ना तिकीटाचें प्रयोग जातात तेन्ना तांकां फावो तसो प्रतिसाद मेळटा काय? जर मेळना जाल्यार ह्यो रंगभुमी सक्षम करपाच्या हेतान वावर जावपाक जाय. सादर जावपी नाटकाचो दर्जो, नाटकाचो डिझायन, नवो विचार तशेंच गोंया भायर जावपी नाटकाचें वेगळेपण हाचो अभ्यास करून काय बदल जावप गरजेचें. गोंया भायल्यान हाडिल्ल्या नाटकांक मेळपी मानधन गोंयांत मेळपी कलाकारां परस कितलेशेच पटीन चड आसता असो कांय कलाकारांनी दावो केला. आनी हातूंत कांयच दुबाव ना पूण हें फकत त्या नाटकांनी काम करतल्या कलाकारांच्या नांवाक लागून जाता काय तो मार्केटिंगाचो एक भाग हे समजून घेवप गरजेचें आसा. आनी जर गोंयची रंगभुमी वेवसायीक नदरेंतल्यान सक्षम करतलें जाल्यार ताचें मार्केटिंग आनी प्रचार योग्य तरेन जावप गरजेचें. नाटक म्हणल्यार फकत संहिते पुरते नासून दिग्दर्शनाचे नदरेन नाटकाची रचणूक, सादरीकरण, माची वेवस्था, अभिनयान कांय नवीन प्रयोग, उजवाडा येवजण, प्रोसिनियमा भायर वचून सादरीकरण अश्या सगल्याच गजालींचेर गंभीरतायेन विचार जावप भोव म्हत्वाचें.
SERENDIPITY, स्वस्तीक सारकिल्ल्या आंतरराष्ट्रीय रंगभुमी उत्सवां पासत गोंयच्या शारांनी रावपी लोकांक जगभर जावपी दर्जेदार नाट्यरचनांचो आस्वाद घेवपाक मेळटा. पूण नाटकांतलो असलो प्रकार गोंयांत जावप गरजेचें, जाका लागून गोंयच्या गांवगिऱ्या वाठारांनी हे प्रकार पावतले. गोंयांत जावपी सर्तीय बी शारांच्या नाट्यगृहांनी सादर जातात जे खातीर गोंयचो गांवगिरो दर्शक बऱ्या नाटकां कडल्यान पयस उरता. सर्तींत जावपी प्रयोग जर गांवांनी सादर जाले जाल्यार गांवांतले लोक ताचो आस्वाद घेवपाक पावतले आनी जर ह्या प्रयोगांक सरकारी तेंको मेळ्ळो जाल्यार कलाकारांकूय एक अर्थीक मजत जावपाक पावतली. CHANGE IS THE ONLY CONSTANT अशी म्हणणी आसा. गोंयचे रंगमाचये संबंदान हे म्हणणीचो विचार करुया आनी गोंयची रंगमाची जैतीवंत करुया.
डॉ. वेदिका वाळके
8698387747
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
