खर समिक्षा मेकळेपणान कितले जाण घेतले?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

जेश्ठ साहित्यकार देविदास कदम हांची आकाश गांवकार हांणी घेतिल्ली मुलाखत.

आकाश: ज्येश्ठ कोंकणी लेखकांची वळेरी काडीत जाल्यार तुमचें नांव सहजपणान मुखार येता. तुमचो साहित्यीक प्रवास केन्ना आनी कसो सुरू जालो?
देविदास कदम: ज्येश्ठ साहित्यीक म्हणल्यार हांव बरींच वर्सां बरयतां न्ही रे आनी आतां जाणटो जावपाक लागलां म्हूण ज्येश्ठ साहित्यीक म्हणटात सगळे. पूण कोणेंच तशी ज्येश्ठ साहित्यिकाची व्याख्या बी केल्ली ना. आतां तुवें म्हाका श्रेश्ठ साहित्यीक बी म्हणिल्लें जाल्यार इल्लें बरें दिसपाचें. म्हजी सुरवात कशी जाली. लेखक जल्माकूच येतना मुद्दम आपूण जावन लेखक जातलो बी म्हूण पुस्तक बरयना. लेखनाचो गूण म्हाका ल्हान आसतनाच आशिल्लो. म्हाका याद जाता, दुसरेक आसतना हांवें ‘भरतभेट’ म्हूण नाटिका बरयल्ली आनी ती सादरूय केल्ली. नंतर हांव अशीं बारीक बारीक नाटकुलीं बरयतालों. आठवेक आसतना हांवें ‘अघटीत’ म्हूण एक तीन अंकी मराठी नाटक बरयल्लें. हांव पांचवी, सवी, सातवी आसतना कविता बी बरयतालों, भावंडांक वाचून दाखयतालों. म्हजे एके भयणीन हालींच म्हाका एक कविता वाचून दाखयली. हांवें ती खूब ल्हानपणांत बरयल्ली. म्हज्या ल्हानपणांत बरयल्लें कोणेंय दवरिल्लें आसल्यार मेळटा. ना जाल्यार म्हजे कडेन पयलीं बरयिल्लें तशें कांय ना. ताच्या उपरांत कॉलेजीक येतकच हांव ल्हान ल्हान स्कीट बरयतालों आनी सादर करतालों. ते भायर मेगजिना खातीर कविता बरयतालों. जर म्हजें छापून आयिल्लें पयलें साहित्य खंयचें काय म्हूण विचारलें जाल्यार हांवें सातवेक आसतना ‘टुडेज फेशन’ म्हूण इंग्लीशींत आर्टिकल बरयल्लें. तें हांव आठवेक आसतना शाळेच्या मॅगजिनांत छापून आयलें. नंतर पेपरांनी म्हज्यो कविता येताल्यो. मागीर हांव स्पूटलेख बरयतालों. कोंकणींत बरयतालों, मराठींत बरयतालों. त्या भायर इंग्लीशींत बरयलां. पूण म्हजो लेखनाचो जो खरो प्रवास सुरू जालो तो कथा स्पर्धेंतल्यान. हांवें पयली कथा राष्ट्रमत दिवाळी अंक कथा स्पर्धे खातीर बरयली. ही म्हजी पयली कथा. तिका दुसरें इनाम मेळ्ळें. ताच्या उपरांत कथा स्पर्धा जाहीर जाताल्यो. चड करून कोंकणींत जाताल्यो. ज्या-ज्या स्पर्धांनी हांवें कथा धाडल्यो थंय म्हाका बक्षिसां मेळ्ळीं. मागीर म्हज्यो कथा पेपरांनी, अंकांनी छापून येवपाक लागल्यो. ह्यो सगळ्यो कथा एकठांय करून हांवें पयल्या चंवरा खातीर दिल्यो आनी त्यो थंय सिलॅक्ट जाल्यो. ताचे उपरांत ‘कांदळां’ हो कथा संग्रह आयलो. ताका कोंकणी भाशा मंडळाचो पुरस्कार आनी टी. एम. ए फांवडेशनाचो तोखणायेचो पुरस्कार मेळ्ळो. ह्या पयल्या पुस्तकान म्हाका बरी प्रसिद्दी दिली. अशे तरेन म्हजो साहित्याचो प्रवाह सुरू जालो.
आकाश: तुमी मूळ कारवार वाठारांतले. तुमच्या साहित्यांत लेगीत कारवार वाठार, थंयचे लोक आनी थंयच्या लोकांच्यो वेदना सहजपणान दिश्टी पडटात. तुमी कारवारच्यान गोंयांत कशे आनी केन्ना पावले?
देविदास कदम: 1987 वर्सा हांव शिक्षक म्हूण गोंयांत आयलों. श्रद्धानंद विद्यालय पैंगीण हांगा इंग्लीश विशयाचो शिक्षक म्हूण म्हाका थंय सर्वीस मेळ्ळी. ह्याच काळार पेपरांनी म्हजे स्फूट लेख बी बरोवन येताले. रोखडेंच 1989 वर्सा बापायन म्हजें लग्न केलें. लग्न केलें हें सांगपा फाटल्यान म्हजें मोग बी तसलें प्रकरण न्ही. म्हजी अरेंज मॅरेज. हांव रोखडोच पैंगिणी रावपाक लागलों. मागीर रोखडोच आमगेर चलो जालो आनी हांव पैंगिणीच रावपाक लागलों. गोंयकार जालों. पूण ताचे पयलीं सुद्दां गोंयां कडेन म्हजो संबंद आशिल्लो. कारण गोंय स्वतंत्र जातकच म्हजो बापूय डॅप्युटेशनाचेर पांच वर्सां खातीर गोंयांत आयिल्लो. त्या भायर म्हजी भयण गोंयांत दिल्या. ताका लागून गोंयां कडेन म्हजो संबंद आशिल्लोच. गोंय म्हजी कर्मभूंय. गोंयांत येतकच म्हज्या खऱ्या फिक्शन रायटिंगाची सुरवात जाली.
आकाश: कथा, कविता, कादंबरी, नाटक, बालसाहित्य आनी स्तंभलेखन सारकिल्ले साहित्य प्रकार तुमी हाताळ्ळ्यात. पूण तुमचो आवडीचो असो साहित्य प्रकार खंयचो?
देविदास कदम: बाय ऑल मिन्स कादंबरी. हांव मुडी मनीस. तुमकां घडये खबर आसपाना. हांव नाटकांनी काम करतालों, नाटकाचें दिग्दर्शन करतालों, दोन वर्सां म्हाका उत्कृश्ट कलाकाराचीं बक्षिसां मेळ्ळ्यांत. त्या भायर हांव नृत्य करतालों. तातूंत तालुका लॅवल स्पर्धेक म्हाका सतत दोन वर्सां इनामां मेळ्ळ्यांत. म्हाका मार्शल आर्ट येता, तबला वाजोवपाक येता, हांव म्हुर्ती करतां त्या भायर हांव चित्रकारूय बी. हांव चित्रकलेच्यो एलिमॅण्ट्री आनी इंटरमिडियेट ह्यो दोनूय परिक्षा पास जालां. त्या भायर हांव स्पोर्ट्समॅन आशिल्लों. हांव क्रिकेट खेळटालों. हांवें हें सगळें आवडी फाटल्यान केलां. जें जें म्हाका आवडटालें तें तें हांव करतालों. तेच तरेन म्हाका कादंबरी आवडटा. पयलीं पासून म्हाका खूब वाचपाची संवय. वाचतना म्हाका आनंद मेळटालो. ताच्या उपरांत हांव जेन्ना कथा बरोवपाक लागलों तेन्नाय म्हाका ती बरयतना आनंद मेळपाक लागलो. पूण कथा आकारांत ल्हान आशिल्ल्यान बरयतना मेळिल्लो आनंद थोड्याच वेळाचो आसतालो. पूण कादंबरेंत तशें घडना. ती लांब आकाराची आशिल्ल्यान म्हाका ती बरयतना लांब आनंद मेळटा. कादंबरी बरोवन सोंपता न्ही तेन्ना हांव आनंदीत जायना. आरे…. सोंपलें मरे म्हूण निराश जातां. कादंबरी बरोवपाचो जो स्पॅन आसता पळय तो म्हजो आनंदाचो स्पॅन आसता. हो आनंदाचो स्पॅन कादंबरी रचतना चड वाडटा. देखून म्हाका कादंबरी खूब आवडटा.
आकाश: तुमची साहित्य प्रक्रिया कशी आसता?
देविदास कदम: म्हज्या संवेदनशील मनाच्या अंतर्प्रवाहाचेर जेन्ना बाह्ह्यातकारी हृदयस्पर्शी गजालीचो परिणाम जाता तेन्ना थंय तरंग तयार जाता आनी त्या तरंगाक अणभवाची जोड मेळ्ळी काय त्या तरगांचीं ल्हारां जातात आनी तीं उफाळून भायर सरूंक लागतात. जशीं रान्नी वयली पेज खतखततिगीर भायर सरूंक लागता तशी. अशी म्हजी साहित्य प्रक्रिया आसता.
आकाश: तुमच्या वेगवेगळ्या कादंबर्‍यांनी एकाच नांवाचीं पात्रां पळोवपाक मेळटात. हें तुमच्या साहित्यांत अपघातान घडटा काय मुद्दम तुमी तीं नांवां दवरतात?
देविदास कदम: सारकें. हें अपघातान घडटा. ग्लिनीस डायस म्हज्या कादंबरेचेर पी. एच.डी करता. ताणें म्हाका पयलीं सुरवातेक लक्षांत हाडून दिलें. ताच्या उपरांत म्हाका जाणवलें. हाचें फाटलें कारण सांगता तुका. पूण दिकाक मात हांवें मुद्दम एकूच नांवांचीं दोन पात्रां घातल्यांत. कारण एक गांवांत एका नांवाचे कितलेशेच लोक आसतात. म्हाबळू, म्हादेव, गणपती, प्रकाश, आदी हीं सगळीं नांवां कॉमन आसता. मागीर त्या प्रकाशाक पका म्हणप जाता. म्हज्याच वाड्यार आनीक एक देविदास आशिल्लो हीं सगळीं कॉमन नांवां. ताका लागून ‘दिका’ कादंबरेंत एकूच नांवाचीं दोन पात्रां घातल्यांत हांवें. पूण बाकीचीं आयल्यांत तीं अपघातान.
आकाश: तुमकां कोंकणी, मराठी, हिंदी, कन्नड, संस्कृत ह्यो भासो कळटात. इंग्लीश भास तुमी स्वता शिकयताले. पूण तुमी साहित्य रचपा खातीर कोंकणी भास आपणायली. हाचें फाटलें कारण कितें?
देविदास कदम: म्हगेली पयली बरयल्ली कथा मराठी आनी पयली छापून आयिल्लो लेख इंग्लीश आनी इंग्लीश हांव शिकयतालों. म्हगेलो ‘माय साँग्स’ हो कविता संग्रह इंग्लीशींत आसा. पूण म्हजी आवयभास कोंकणी. म्हाका भासो खूब येतात. पूण म्हजे आवयभाशेंतल्यान हांव बरयना जाल्यार कोण बरयतलो?… आनी हांवें म्हजे भाशेची सेवा करूंक जाय. आमचे जाणटे म्हणटाले ‘पाटी ना लिखणी… भास येता कोंकणी…’ हें हांवें म्हज्या खूबश्या कादंबऱ्यांनी बी घातलां. आमचे आवयभाशे कडेन दुर्लक्ष करून दुसरे भाशेंतल्यान बरोवप म्हाका योग्य दिसूंक ना. आतां हाचे नंतर मात हांव हेर भासांनी बरोवपाची शक्यताय आसा, कारण आमचे कोंकणी भाशेंत रिडरशीप उणी आसा. हाचें फाटलें कारण म्हणल्यार आमची लोकसंख्या कमी आनी तातूंत आमी लिपयांनी वांटून गेल्यात. म्हाका चड वाचकां मेरेन पावपाक जाय, ताका लागून हांव घडये दुसऱ्या भासांनी बरोवपाची शक्यताय आसा.
आकाश: आयज कोंकणी साहित्याक खंयच्या साहित्य प्रकाराची सगळ्यांत चड गरज आसा अशें तुमकां दिसता? कित्याक?
देविदास कदम: कोंकणीक सगळ्या साहित्य प्रकारांची गरज आसा. भुरगे कविता बरयता. पूण कथा जाय तितली मेळना, कादंबरी जाय तितली मेळना, परत एकपात्री कितले जाण बरयतात? तेवूय आमचे कडेन ना. प्रवास वर्णनां येतात पूण आनिकूय जाय, वैचारीक लेख आमचे कडेन येवंक जाय. त्या भायर गूढ कथा आमचे कडेन ना, बोध कथा आमचे कडेन ना, विज्ञान, रुपक कथा आमचे कडेन ना. अशेच तरेन गूढ, बोध, विज्ञान, डिटॅक्टीव कादंबरी आमचे कडेन ना. आतां म्हजी जी मुखारली कादंबरी येता ती कादंबरी डिटॅक्टीव आनी समाजीक कादंबरीचें फ्युजन करून बरोवपाचो एक नवो तंत्र आपणायला. ती जर लोकांक आवडली जाल्यार हांव मुखार डिटॅक्टिव कादंबरीचेर वावर करतलों. कारण ती आमकां फुडाराक जायच. हें सगळें इतलें भांडार आमचे कडेन भरपाचें आसा आनी तें आकाश तुजे सारक्यांनी करपाक जाय. ती कापास्ताद तुजे भितर आसा म्हूण तुजें नांव हांव घेतां.
आकाश: तुमच्या ‘दिका’ आनी ‘गांठवल’ साहित्यांत वेगळेच तरेच्या तंत्राचो वापर जाल्लो दिश्टी पडटा. त्या भायर तुमच्या कथांनीय आमकां वेग-वेगळ्या पद्दतींचीं तंत्रां पळोवपाक मेळटात. तर ह्या तंत्रां फाटलें गमक आनी कारण कितें?
देविदास कदम: तंत्राचें गमक म्हणल्यार हांवें साहित्याचो अभ्यास केला. जसो एकादो संगीतकार ताका सगळ्या संगिताचें ज्ञान आसता. सुराचें, तालाचें, लयाचें सगळ्याचें ताका ज्ञान आसता. त्या भायर सगळ्या रागांचो ताणें अभ्यास केल्लो आसता. तसोच साहित्यिकाचो साहित्या वयलो अभ्यास आसता. आतां कारण म्हणल्यार प्रत्येक जें साहित्य आसा पळय तें आपलें अशें तंत्र घेवन जल्माक येता. जसो मनीस जल्माक आयलो म्हणटकच तो आपली लांबाय, आपली रुंदाय, नाकाची ठेवण, दोळ्याची ठेवण, केंस कोंगरे काय सरळ हें सगळें जल्माक घेवन येता तशेच तरेन दर एक साहित्य आपलें वेगळें अशें तंत्र घेवन येता. आतां तुका एक गीत आयलें म्हणटकच ताका खंयची चाल लागता तीच लायता तेच तरेन साहित्याचो विशय मनांत आयलो म्हणटकच ताका खंयचें तंत्र लागता तें तंत्र आमी ताका लायतात.
आकाश: तुमचो आदर्श बरोवपी कोण आनी कित्याक?
देविदास कदम: आदर्श बरोवपी खूब आसात. पयली म्हाका आदर्श बरोवपी रवींद्रनाथ ठाकूर, टॉलस्टॉय, अरनस्ट हॅमिंगवे, मराठींत गो. नी. दांडेकर, जयवंत दळवी, खांडेकार आवडटात. कन्नडांत म्हाका एस. एल. भैरप्पा आनी शिवराम कारंथ खूब आवडटात. कोंकणींत म्हाका कादंबरीकार म्हूण महाबळेश्वर सैल आवडटा, कथाकार म्हूण भाई मावजो आवडटा, नाटककार म्हूण पुंडलीकबाब नायक आवडटा, कवी म्हूण रमेश वेळुस्कार आवडटा, प्रवास वर्णनकार म्हूण दत्ता नायक आवडटा आनी निबंदकार म्हूण उदय भेंब्रे आवडटा. आवडटा म्हणल्यार म्हाका भावतात.
आकाश: हालींच्या कांय वर्सांनी मोट्या प्रमाणान तुमचें साहित्य उजवाडाक आयलां. कादंबऱ्यांचोच जर विचार करीत जाल्यार फाटल्या पांच वर्सांत तुमच्यो पांच कादंबऱ्यो उजवाडाक आयल्यात. त्या भायर ‘म्हजीं गितां’ हो कविता संग्रह उजवाडाक आयला. अकस्मात मोट्या प्रमाणांत दर्जेदार साहित्य रचपा फाटलें कारण कितें?
देविदास कदम: पयलें म्हत्वाचें कारण म्हणल्यार कोवीड. कोवीडान म्हजेर खूब उपकार केलो. कोवीडाच्या पयलीं म्हजी ‘जाणवय’ ही कादंबरी उजवाडाक आयली. ‘जाणवय’ हें म्हजें स वर्सांचें संशोधन. कोवीड येवचे पयलीं सावन ‘मांय माती’ बरोवपाची प्रक्रिया चालूच आशिल्ली. मागीर रोखडीच हांवें ‘मांय माती’ पुराय केली. 2019 वर्सा हांव रिटायर जालों. म्हाका पुराय बेकार काळ मेळ्ळो. पयलीं हांव शिक्षक आशिल्लों. शिकोवप ही म्हजी हॉबी. म्हाका खूब लोक विचारतात तूं प्रोफेसर कित्याक जावंक ना? तूं लॅक्चरर कित्याक जावंक ना? हांवें पयलींच सांगिल्लें, हांव एक तर शिक्षक जातलों तो हायस्कुलांत शिक्षक जातलों. कारण होच भुरग्याच्या मनाचेर परिणाम करपाचो काळ. भुरग्याक मोल्ड करपाचो होच काळ. कॉलेजींत भुरगीं कितलीं मोल्ड जातात तें हांव जाणां. कारण हांवूय कॉलेजींत गेलां. प्रायमरी म्हज्यान शक्य नाशिल्लें. म्हाका हायस्कुलांतूच शिकोवपाक जाय आशिल्लें म्हूण हांव हायस्कुलांत रावलों. ना जाल्यार हांव खंयीय वचूंक शकतालों. म्हजी एक संवय आशिल्ली, प्रत्येक वर्सा हांव एकूच लॅसन वेग-वेगळे पद्दतीन शिकयतालों. दर वर्सा हांव ते जैतीवंत प्रयोग करतालों. शिकोवप हें म्हजे आदर्श आनी आवड आनी भुरगीं हीं उफाट दर्या म्हजे मुखार पसरला मरे. प्रत्येक भुरग्या फाटल्यान एक एक कथा आसा. म्हज्यो खूबश्यो कथा भुरग्यांचेर आसात. भुरग्यांचे मानसीकतेचेर आसा, तांची फाटभूंय, तांच्या घरा कडली परिस्थिती, ताचो अभ्यास हांव खूब करतालों. कारण तें खबर आसलें शिवाय तुज्यान त्या वया वयल्या भुरग्यांक शिकोवंक जायना. शिकोवप ही म्हजी हॉबी. लिखाण ही म्हजी हॉबी न्ही. हांव तातूंत अपघातान आयलों. त्या वेळार म्हजे तकलेंत खूब विशय येताले. पूण हांव ते बरय नाशिल्लों. जो विशय म्हाका सतयता ताचेरूच हांव बरयतालों. अशे तरेन कथेच्या रुपान, कादंबरेच्या रुपान वेगवेगळे विशय म्हजे तकलेंत तयार जावन आसताले. पुराय कथानक, पात्रां सगळे तयार आसताले.

आयज लेगीत म्हजे तकलेंत कादंबरीचे पांच विशय तयार आसात. ते फक्त कागदार येवपाची वाट पळयतात.
आकाश: म्हणल्यार तुमी म्हणपाक सोदतात की फाटल्या पांच वर्सांनी पांच कादंबऱ्यो आयल्यात खऱ्यो पूण ती प्रक्रिया फाटलीं तीस चाळीस वर्सां चालूच आशिल्ली.
देविदास कदम: हय प्रक्रिया चालूच आशिल्ली. सारको उलयलो तूं. फक्त मेकळो वेळ जाय आशिल्लो. म्हाका लोक म्हणटात फॅक्ट्री काडल्या काय म्हूण. पूण हांवें फॅक्ट्री काडूंक ना. फॅक्ट्रींत म्हाल तयार आसा. तो फक्त गुदांवांत व्हरपाचो आसा. लोड करपाचो आसा.
आकाश: ‘कोहम’ ह्या कविता संग्रहांत जिणेचें तत्वगिज्ञान पळोवपाक मेळटा. ह्या कविता संग्रहा उपरांत ‘म्हजीं गितां’ नांवाचो जो तुमचो दुसरो कविता संग्रह आयलो तातूंत लेगीत अध्यात्माचो अणभव खर प्रमाणांत दिश्टी पडटात. ह्या अध्यात्मा फाटलें कारण कितें?
देविदास कदम: बारा तेरा वर्सांचो आसतना हांव खूब मस्तो आशिल्लों. म्हजीं मस्तेपणां कमी जावचीं म्हूण, सत्य साईसंगाचो बालविकास चलतालो थंय सत्संग म्हूण आसता, थंय म्हज्या बापायन म्हाका घालो. थंय आदर्श गूण दितात, भजनाची गोडी लायतात, मोरल एज्युकेशन दितात. सांगपाचें म्हणल्यार बाल विकास थंय करतात. थंय वतकच हांव शांत जालों. सामको निवळ्ळों. वयाच्या 14 वर्सां साकून हांव अध्यात्मा कडेन सामको लागीं जालों. बरींच वर्सां हांव आध्यात्माकूच वेंग मारून उरलों. हांव त्याच वेळार विज्ञानूय वाचतालों. ह्या दोगांचोय मेळ म्हज्या जिवितांत जालो. ताचीच ती फलश्रुती. ‘म्हजीं गितां’ इंग्लीशींत ‘My Songs’ म्हूण बरयल्लीं. तींच उपरांत कोंकणींत केल्यांत.
आकाश: तुमी कथा, कविता आनी कादंबरी सारकिल्ले साहित्यप्रकार मोट्या प्रमाणांत हाताळ्ळ्यात. फुडाराक ताच्या भायर हेर खंयचे साहित्य प्रकार हाताळपाची तुमची इत्सा आसा? आसा जाल्यार खंयचो साहित्य प्रकार आनी कित्याक?
देविदास कदम: हांव एक चरित्र ग्रंथ बरोवंक सोदतां. एके व्यक्तीचेर. तें कोणाचेर तें जालें म्हणटकच कळटलें. पूण म्हाका चरित्र ग्रंथ बरयतना एक कळ्ळें. म्हजे भितर बरो चरित्र ग्रंथकार आसा सो म्हाका दिसना. जे तरेन हांव सहजपणान कथा आनी कादंबरी बरयतां ते तरेन मेकळेपणान चरित्र बरोवप सोंपें अशें म्हाका दिसना.

आकाश: कोंकणींत दर्जेदार समिक्षा अजून जल्माक आयली ना अशें साबार साहित्यप्रेमी म्हणटात. ह्या विशयाचेर तुमचें मत कितें?
देविदास कदम: म्हाका तशें दिसना. समिक्षा म्हणल्यार कितें?… साहित्यांतल्यो बऱ्यो गजाली आनी त्रुटी दाखोवन दिवप. फक्त त्रुटी दाखोवनूच सोंपना. ती त्रुटी कशे तरेन सारकी करूं येताली हेंवूय सांगचें पडटा. ताकाच दर्जेदार समिक्षा अशें म्हणटात. दर्जेदार समिक्षक आमचे कडेन आसात. जे आमचे युनिवर्सिटींत, कॉलेजींत प्राध्यापक आसात. तातूंत साबार जाण बरे पैकीं समिक्षक आसात. ते दर्जेदार समिक्षा करूंक शकतात. खर समिक्षा केली जाल्यार ती समिक्षा मेकळेपणान कितले जाण घेतले?

आकाश: तुमचें साहित्य हें अभ्यासपूर्ण आसता हें आमी जाणात. आतांच तुमच्या टेबलार म्हाका तिशेक रामायणाचीं आनी रामायणाचेर आदारीत आशिल्लीं पुस्तकां दिश्टी पडलीं. तुमचो फुडलो प्रॉजॅक्ट रामायणाचेर बी आसा काय?
देविदास कदम: हय. नांव लेगीत सुचलां म्हाकां. ‘विरहकांड’ म्हूण रामायणाचेर कादंबरी बरोवपाचो म्हजो मनोगय आसा आनी ताचे खातीर म्हजो अभ्यास चालू आसा.

आकाश: एक जबाबदार लेखक म्हूण तुमी गोंयच्या लोकांक कसलो संदेश दिवपाक सोदतात?
देविदास कदम: गोंयांत आमचो तसो एकोप आसा. खूब मनीसपण आसा. आतां आमी हो एकोप असोच दवरचो. जातीभेद नाका, धर्मभेद नाका, प्रांतभेद नाका. कसलोच भेद नासतना आमी सगल्यांनी एकोपान रावपाचें आनी लेखक म्हूण हांव सांगतां तुमी सगळ्यांनी वाचना कडेन लक्ष दिवपाचें. कारण वाचनांतल्यान खूब फायदो जाता. मानसीक आरोग्याचे दृश्टीन खूब फायदो आसाच. पूण मनशाक बरो विचार दिवपाचें काम साहित्य करता. जाची आयज खूब गरज आसा. ताका लागून म्हजी सगळ्यां कडेन एकूच विनंती, सगळ्यांनी भरपूर वाचन करचें.