भांगरभूंय | प्रतिनिधी
म्हाज्या एका आमीगान थळाव्या दायजाची झलक म्हण आपल्या हॉटेलांत सकाळीं अकरांक उकड्या तांदळांची पेज दिवपाक सुरू केली. ह्या उपक्रमाची तोखणाय करचे सुवातेर लोकांनी ताची धजा उडयली. “कितें रे भिके दुवाळे काय आमकां पेजेक लायता?” ताणें पेज दिवपाचीच बंद केली.
एके काळार पेजेक गोंयचे अन्न संस्कृतींत एक म्हत्वाची सुवात आशिल्ली. हालींसराक ह्या फास्ट फुडाच्या जमान्यांत तिचें म्हत्व उणें जालें. तरी आतांय जोर आयलो वा पोटांत बरें बी नासलें तर हे पेजेचीच याद येता. एक काळ आसलो की सगळ्या घराब्यांनी जावं गरीब वा आस्पतीची, पेज ही आसतालीच. पेज जेवप म्हणल्यार दळदीर ही भावना चंगळवादान फोल्गी वृत्तीन वाडयल्या. हळशिकावणी खाणां खावन पोटां इबाडून घेतात. हे पेजे सांगाताक निवोळ, कुयां आदी उतरांय काळभायरीं जाल्यांत.
सकाळीं फुडें मानाय लोक दुसऱ्या वाठारांत कामांक वच्चें पडल्यार पेज जेवनच भायर सरताले. शेतकार भावां खातीर, धा-साडेधांक शेतकाराली बायल पेजेचो बुडकुलो घेवन शेतांत वताली. बुडकुल्यांत नाल्लेची वाटी आनी ताका लाकडी दांडो आशिल्लो दवलो आनी एका खोल्यांत गुठलायिल्लीं चेपणेचीं तोरां वा भाजिल्ल्या सुक्या बांगड्याच्यो पयसो.
आमच्या भुरगेपणांत आमकां सांज सकाळ शाळा आसताली. अकरांक शाळा सुट्टगीर पोटाक कडकडीत भूक लागताली. मागीर घरा येवन हुनहुनीत पेज भुरकावप. पेजे वांगडा खतखतें वा पोरसांत जाल्ले भाजयेची शाक. नाजाल्यार पापड, लोणच्याची फोड, खळांतली आमली वा भाजिल्लो बांगडो. पितळी भरून पेज जेवली काय दनपारचें जेवण जायसर पोट टुम्म.
शिरदोना ‘पेजेचें फेस्त’ म्हण जाता. शिरदोना नाझारेत वाडो हांगा एका ल्हानशाच दोंगुल्लेचेर नाझारेत जेजूचें कपेल आसा. शिरदोना 1790 ते 1810 मजगतीं कोलेरा आयिल्लो आनी तातूंत खूबशे लोक मेले. तांचे यादीक हें कपेल बांदलें. ह्या कपेलांत पास्काचें फेस्त जातगीर पयल्या आयतारा हें ‘पेजेचें फेस्त’ जाता. गोंयच्या साबार वाठारांतले लोक आपली आंगवण पुराय करपाक ह्या फेस्ताक येतात. मुखेल मीस जाल्या उपरांत सगळ्या लोकांक पेज दितात. सांगाताक मिस्कूट (लोणचें). फकत पेज जेवपाची मायटी वा पितळी आपणे हाडपाची.
त्या दिसा सकाळीं फांतोडेर ह्या कपेलाच्या कुशीक घाल्ल्या मल्लांचे माटवांत सात व्हडल्या हांड्यांनी ही पेज रांदतात. हे सात हांडे म्हळ्यार आमच्या पुराणांतल्यो सात भयणी. ही सात भयणींची संकल्पना आमकां गोंयांत साबार वाठारांनी मेळटा. ही पेज फकत सवाशीणीच रांदपाक जाय असो नेम आसा. ही पेज जातगीर पयली ती वाड्याचे शिमेर वाडटात आनी मागीर जमिल्ल्या लोकांक. पेजेचो सगळो खर्च धेंपो घराणे जे शिरदोनचे भाटकार आसात ते करतात. शिरदोनचें भाट जाका ‘पेंसांवाचे भाट’ म्हणटात जाची मालकी त्या काळार सरकारान धेंपो घराण्याक दिल्ली ताचो कर (पेंसांव) म्हण हें घराणें पेजेचो सगळो खर्च उखलता.
अशेच तरेची पेजेची दिसपट्टी कार्यावळ पणजे म्हामाय कामतीगेर जाताली. म्हामाय कामतीच्या रासवळ कुटुंबाचें वेवस्थापन ताचो एक ट्रस्ट करतालो. ताका ‘सरकार’ म्हणटाले. बरोबर अकरांक पेज दिताले. कोणेंय येवन ही पेज जेवची. हाका ‘सरकाराली पेज’ वा ‘सरकारी पेज’ म्हणटाले. जे भुरगे पणजे शिकपाक आसताले वा जे लोक पयसुल्ल्यान आपल्या कामा खातीर पणजे येताले तांचे खातीर ही एक बरी सोय आसली. अशेंच दनपरां धेंप्यागेर जेवणाची सोय आसली. म्हामाय कामतीली सरकारी पेज आनी धेंपो घराण्यालें दनपारचें जेवण जेवन त्या काळार खूब जाणांनी आपलें शिक्षण पुराय केलें.
हे पेजेचेर कोंकणींत साबार म्हणी आनी वाक्प्रचार आसात.
‘जोर रडटा पेजेक’, जोर आयल्यार पचूंक बरी म्हूण पेज ही लागतालीच. ते खातीर ‘जोर रडटा पेजेक’ ही म्हण आयली. कोणेंय हातार कांय उडयल्या शिवाय काम करपाक अनमनता तेन्ना ही म्हण वापरतात. ‘जोर रडटा पेजेक, घयरांव रडटा खंय जागेक’, असो हे म्हणीचो दुसरो भाग घोळटा.
‘पेजेर खालो पोळो आनी शितार काडलो वरताळो’, णव वरांचे पेजे बरोबर अळसांद्याचें तोंडाक आनी पोळे खाले. पोट भरिल्ल्यान दनपारचें शीत जेवप जिवार आयलें. वरताळो म्हणल्यार वचपो.
‘पेजेक आनी लजेक पडना’ वा ‘लजेक गेल्यार पेजेक पावना’, लजेन जो पेज मागिना तो उपाशी पडटलो अशें सांगपी ही म्हण. हाचो दुसरो अर्थ कसलेंय काम करपाक लज बाळगिली तर जेवण मेळपाक कठीण.
‘मायेरची पेज सगळ्या आंगार तेज’ वा ‘आवयली पेज सगळ्या आंगार तेज’, लग्न करून दिल्ली चली जेन्ना कुळारा आपल्या आवय घरा येता तेन्ना तिका आवयन वाडिल्ली पेज बरी लागता. ती मागीर कितल्याय श्रीमंतागेर दिल्ली आसूं. पेजे फाटल्यान आवयचो मोग, वात्सल्य आसता हें सांगपी ही म्हण.
‘उदारेच्या शितापरस कश्टांची पेज बरी’ मागून हाडिल्ल्या तांदळांचें शीत जेवचे परस आपणे कश्ट करून मुठभर हाडिल्ल्या तांदळाची पेज ही सदांच श्रेश्ट. स्वाभिमानान जगपाक सांगपी ही म्हण.
हे पेजेचेर साबार वाक्प्रचार आसात.
‘सामकी पेज मरे’, आमच्या उलोवपांत “तो मरे सामको पेज!” असो वाक्प्रचार येता. सामको पेज म्हळ्यार लोलो, पचपचीत, बोमो.
‘पेजेक लागप’ आनी ‘पेजेक लावप’ हे दोन वाक्प्रचार कोंकणींत घोळटात. हांकां दोन अर्थ आसात. पेजेक लागप म्हणल्यार कामाक लागप वा दुसरो अर्थ खाकनवाळ जावप. पेजेक लावप म्हळ्यार दुसऱ्याक कामाक लावप (पेजेक लायलो- नोकरी दिली) वा ताका खाकनवाळ करप.
पेज हें निखटें उतर न्ही. आमचे लोकसंस्कृतायेंतलें तें मोटें प्रस्थ. दायज, गोंयचें जेवणखाण म्हूण पर्यटकांक तें दाखोवन ताची जगभर जायरात जाली जाल्यार आमकां पेज परत आवडूंक लागतली.
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
