कोंकणीची जतनाय हीच आमची खरी जतनाय

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

शेतांतले कुणगे, मुस्तायकी हाचे फाटल्यान – फुडल्यान शेंकड्यांनी शब्दावळ आसा. हे शब्दावळीक आमी जर आमच्या साहित्य रचणुकेंत थारावन सुवात दिली जाल्यार ह्या शब्दावळी फाटलो इतिहास आनी भुगोलय आमी जतन करूंक पावतले.

कोंकणी साहित्याच्या मळार आतां नव्या बरोवप्यांची नव्यान भर पडत आसा. नवे विशय, नवे आयाम, नवो दिश्टीकोन, नव्यो वाटो, नव्या विचारांचीं नवीं तासां आनी आडासां जायत आसात. डिजिटल विश्व सरभोंवतणी घुंवताना लोक मोबायलाचेर चड घुंवतात हें आमी जाणात. तरीय लोक पुस्तकां घेतात आनी वाचतात हें साहित्यिकाचें जितेंपण. जागृत वाचकांचें जितेपण. ते मागीर मोबायलाच्या स्क्रिनीर वाचूं वा प्रत्यक्षांत. कोंकणी भास आनी साहित्याक भिवपाची गरज ना म्हणपाचो हो हावेस.
आमचे ज्ञानपीठकार रवीन्द्रबाब केळेकार, दामोदर (भाई) मावजो आनी आमच्या कोंकणीच्या म्हालगड्या साहित्यिकांनी कोंकणी खातीर, कोंकणी साहित्या खातीर आनी कोंकणीच्या मनशां खातीर, आमच्या खातीर कोंकणी कसोवपाक आनी पोसपाक भरपूरशें मळ दवरलां. कोंकणी खातीर कोंकणीच्या मळार जायतीं जैतांय जोडल्यांत. जोडून दिल्यांत. संवसारभर जंय कोंकणी पावपाक जाय आशिल्ली थंय तिका मानाचो पाटय मेळोवन दिलां. कोंकणीचें मळ दिसान दीस फुलपाक लागलां. परमळपाक लागलां. भौशीक वाचनालयांतल्यान आतां तें आमच्या हातांतल्या वॉट्सअपाच्या वाचनालया मेरेन पावलां. कोंकणी वाचपा खातीर, पळोवपा खातीर आनी आयकपा खातीर आमकां आतां खंयच वचपाची गरज ना, अशें तें आमच्या हातांत कोंकणीचें साहित्य पावत आसा आनी पावलांय बी…
इतलें आसतानाय आमच्या कोंकणीच्या मळार कोंकणी खातीर, कोंकणी भाशे खातीर, कोंकणी साहित्या खातीर, कोंकणी कार्यकर्त्यां खातीर, कांय आव्हानां आजुनूय आमच्या मुखार आसातच. हालींच अन्वेशाबाय सिंगबाळाचे दोन कविता संग्रह प्रकाशीत जाले. अशीं जायतीं कोंकणी पुस्तकां आतां नेमान प्रकाशीत जायत आसतात. प्रकाशन सुवाळ्याक आयिल्ले बरेच जाण पुस्तकां घरा व्हरतात. ते वाचतातय. तांच्या वाचनालयांनी तीं व्हेल्लीं पुस्तकां उरतातयबी. पूण जांकां ह्या लोकार्पण परबेक येवंक शक्य जायना, ते कदाचीत मागीर विकत घेवन तीं वाचतातय आसतले. पूण पुस्तकां लोकार्पण परबेक येवपाची इत्सा आसुनूय जांकां शक्य जायना… इत्सा आसुनूय ते पुस्तकांचे झेले घेवंक शकनात… जांकां हें परवडना… जांचे मेरेन ही पुस्तक लोकार्पण परब पावोवंकच ना… तांचे मेरेन हे पुस्तकांचे झेले, साहित्याचें मालें कोण पावयतलो? तांकां कवींच्यो कविता, निबंद वा हेर साहित्य कोण सांगतलो…? कोण वाचून दाखयतलो? तांचे मेरेन साहित्य गुजुले कशे पावतले…? आमच्या पुस्तकांच्या लोकार्पण परबेच्यो बातम्यो आयकल्या उपरांत, साहित्य आयकुपी, साहित्याची आवडीन तोखणाय करपी अशीं कितलींशींच सामान्य मनां आमच्या गांवांत, हुमऱ्यार, वाड्यार, पेडार, गाड्यार आसतलींच… जांकां साहित्य विश्व आयकुपाची इत्सा आसतलीय बी… तांचे मेरेन आमचें लोकार्पण जावपी दरेक साहित्य पावपाक जाय… वॉट्सअपाचेर बोटां नाकात. आमचें साहित्य ह्या सगळ्यांच्या हातांत – हात घालून मुखार वचपाक जाय. हें आमच्या मुखार आशिल्लें आव्हानच आसा… हाची जबाबदारी आमी आमच्या खांदार घेवंक जाय, हें आमचें आव्हान आसा… हें आमकां जमत…?
एखादें पुस्तक प्रकाशीत जालें की ताची आंगण संमेलनां जावपाक जाय. आमी वाचुया आमच्या इश्टाचें साहित्य. वा आमी वाचुया आमचें साहित्य. अश्यो कार्यावळी गांवागांवांनी जावपाक जाय. ह्यो अश्यो आमी करूंक शकतात काय…? पयलीं श्रावण म्हयन्यांत वाचनां जातालीं तशीं आमच्या कोंकणी पुस्तकांचीं वाचनां आमी म्हयन्या म्हयन्यान एकदा कोणाच्याय घरा करूंक शकतलीं काय…? अशें केल्यार एका दिसाक एक पुस्तक कमीत 25 लोकां मेरेन पावता…
म्हज्या दादीक दिसना… कोणाच्या दादीक आयकूंक येना… कोणाच्या तात्याक उलोवंक येना… कोणाच्या तात्या कडेन हें साहित्य पावना… कोणाच्या दादीक सांगपाक येना… अशे कितलेशेच दादी… तातो… दादो… आवय, ताई आमच्या गांवांनी वाड्या – वाड्यार आसतले वा आसतल्यो… तांचे मेरेन, तांच्या काळजा मेरेन आमचें साहित्य पावोवपाची आयज गरज आसा… हाची तजवीज आमी केली जाल्यारच, आमी कितें बरयतात…. आमी कितें सांगूंक सोदतात… आमी कोणा विशीं सांगूंक सोदतात… आमच्या साहित्यांत कितलो समाज आसा… हें सगळें ह्या समान्य मनशा मेरेन कोण पावयतलो गा…? तुमी म्हणटले आयज आमचो मोबायल मना – मना मेरेन पावला… पूण ह्या सामान्य मनशां मेरेन कसो पावतलो…? हें आमचे खातीर आव्हान आसा… हें आमी दुदकारा पासून तें पोळयेकारा मेरन पावोवपाक जाय… म्हजें साहित्य पोळयेकाराचें, भाजयेकाराचें, आयस्क्रूटकाराचें, आयदनकाराचें, कलयकाराचें जालें जाल्यार आमचें साहित्य तांच्या काळजा मेरेन पावोवं येता… तें काम कोणाचें…? पुस्तकां प्रकाशीत केलीं आनी तीं कोण तरी येवन व्हरतलो अशें जायना. त्या खातीर आमी साहित्यिकांनी वेगळी वाट चलची पडटली.
डॉ. प्रकाश पर्येकाराच्या ‘पुरण’ कादंबरीच्या लोकार्पणाची जेन्ना परब जाली, तेन्ना पन्नासां वयर पुरणकारच आशिल्ले. जांकां कादंबरी कितें प्रकरण… कादंबरी साहित्याचो कसलो प्रकार… कादंबरी खंय पेरतात आनी ती खंय पिकता, हें खबरच नाशिल्ले… अशे पुरणकार त्या लोकार्पण परबेक थंय हजर आशिल्ले… पन्नाशेक गांवांतले लोक आशिल्ले, जांकां अक्षरांचो गंधच नाशिल्लो… तरीय ते थंय आयिल्ले… हे परबेक त्या दिसा पुरण खबर नाशिल्ल्यांक पुरण कळ्ळी… म्हादय कळ्ळी… कुमेरी कळ्ळी… आनी कादंबरीय कळ्ळी… पुस्तकाची लोकार्पण परब केली आनी आमी सगळे
घरा गेले इतल्याचेर, लेखकाची जबाबदारी थांबना. पुरणीचो लेखक डॉ. प्रकाश पर्येंकार लोकार्पणा उपरांत सादारण दोन म्हयने सत्तरींतल्या गांवा – गांवांनी भोंवलो, वाड्या – वाड्यांचेर, पाळणींनी भोंवलो आनी पुरणकार तशेंच सामान्याच्या हातांत, आपूण जावन पुरण पावयली… इतलेंच न्हय तर आपल्या विद्यापिठांतल्या विद्यार्थ्यांक घेवन म्हादयच्या तडी वयल्या गांवांनी तांकां व्हरून पुरणीचे जागे दाखयले. म्हज्याय गांवांत डॉ. प्रकाश पर्येंकार पावले. वीस ते पंचवीस गांव ते भोंवले. गांवांतल्या पुरणकारांच्या धुवा, पुतांक, सुनांक सांगलें, पुरण कशी… कितें… खंय… कोण… कशे तरेन… आसा… आसली तें तांच्या मना मेरेन पावयलें… ही साहित्याच्या प्रवासाची खरी चळवळ… ही भाशेची चळवळ… ही गांवांतल्या लोकांच्या कश्टाची चळवळ… ही कोंकणीच्या कार्याची चळवळ… ही समाजीक चळवळ… अशें आमी आमच्या लोकांक, समाजाक जोडपाक जाय… आमी आमच्या मनशांक आजुनूय कनेक्ट जावपाक जाय… हेंय आव्हान आमच्या मुखार आसाच… हांकां आमी खांद मारपाक जाय… आमी मारतात व्हय…
आमच्या गांवागांवांतल्या कुणग्यांनी घामाचे लोट व्हावयतात अशे मातयेच्या पांयांक, जांच्या हातांत खोरें, पिकास, कुराड, पेटणें, कायतो, पिकानेर, कोयतूल, रापटी आसा तांचें साहित्य तांचे मेरेन पावपाक जाय. आमचे साहित्याचे विशय तांचे जावपाक जाय.
भोवमानादीक नागेश करमली आनी हेर साहित्यीक ‘लळीतक’ ज्या प्रमाणें राबयताले. साहित्याचीं बियां गांवागांवांनी पेरताले… तें परत गोंयभराच्या तालुक्यांतल्या मुखेल थळांनी जावपाक जाय… जें आतां साहित्य मंथन – सत्तरी करता आनी करीत आसा… नव्यान विचार करप्यांक, नव्यान बरोवप्यांक, नव्यान नवें सोदप्यांक आनी नव्यान सांगप्यांक तयार करपाचे नदरेंतल्यान, साहित्य मंथन दर दोन म्हयन्यांनी साहित्य मंथन भासाभास कार्यावळ घडोवन हाडटा… दर दोन ते तीन म्हयन्यांनी साहित्यीक अंक लोकार्पण करता… वर्साक एक ग्रामीण साहित्य संमेलन करता… माटव आमचो. माची आमची. रावपाक घरां आमचीं. जेवपाक आंगणां आमचीं… आनी सगळो खर्च आमी आनी तुमीच करतात… हें आमकां कोणेंच सांगूंक ना… हें आमी आमच्या कोंकणी भरीभाराचेर आनी कोंकणी भाशा, कोंकणी साहित्य आनी कोंकणी समाजा खातिरूच करतात… दरेक तालुक्यांतल्या एके संस्थेन जर अशें काम हातांत घेतलें जाल्यार, आमची कोंकणी खंय पावतली हाचो विचारच केल्यार पुरो… हें आमच्या मुखार आव्हान आसा… हें आमकां पेलपाक जाय…
आमी बरोवप्यांनी, भाशीक मोगीनी, साहित्यिकांनी, कार्यकर्त्यांनी जर हें केलें जाल्यार आमच्या कोंकणी साहित्याचें मळ आनीक पोसुतलें. ताका घोसांनी केसरां येतलीं… हें करतना आमी आमची मातयेंतली संस्कृताय जाचेर पोसल्या, पोसुल्या, धरल्या, ते बोली भाशेंतल्या साहित्याकय तितलीच गोबरी घालपाची आयज गरज आसा. आमच्या गांवची संस्कृताय, गांवचें गांवपण, वेवसाय, धंदो, उद्देग, शेतां, भाटां, रिती – रिवाज, परंपरां फाटलो विज्ञानीक दिश्टीकोन आशिल्लें गिन्यान, आमचे बोली भाशेंत आसा. देखून आमी साहित्यीक ज्या- ज्या गांवांनी आनी वाठारांनी आसात, तांच्यांनी आपापल्या गांवचे बोली भाशेंतल्यान आपले एका तरी साहित्यकृतीची रचणूक बोली भाशेंतल्यान केली जाल्यार ही बोली भाशा अक्षररुपान उरतली. आमची बोली, घरा-घराक आनी गांवागांवांत आशिल्ली हजारांच्या घरांतली शब्दावळ, शब्दावळी फाटलो इतिहास, भुगोल आनी संस्कृताय उरतली. केन्ना तरी आमचे संस्कृतायेच्या, जैवीक संपदेच्या, इतिहासाच्या आनी भुगोलाच्या, जिणेशैलीच्या आनी आमच्या पारंपरीक उद्देगांच्या अभ्यासकांक ताचो लाव जातलो. खरें आनी बरें सोदपा खातीर… आमी कोंकणी लेखकांनी, हांव लेखक हांवें बरयलें… म्हजें पुस्तकाचें प्रकाशन जालें… लेखक म्हूण म्हजें काम सोंपलें अशें म्हणून आमकां जावचें ना… म्हणणाऱ्यांक म्हणूं दी… आमी दरेक बरोवप्यान कोंकणी लेखक, कोंकणी कार्यकर्तो, कोंकणी भाशा, कोंकणी साहित्य, कोंकणी माची, कोंकणी चळवळ आनी हांव एक कोंकणी संस्था जावपाकच जाय… हें आमी विसरूंक फावना… म्हजे कोंकणीची जतनाय हीच आमची खरी जतनाय…
आमच्या घरांतल्या दरेक सालांत वा कुडींत, खोंपींत, वाड्यांत, वसऱ्यार, फाटले कडेन – फुडले कडेन, चुली कडेन, मागीलदारा, आमच्यो वंयो, आमचे शेतांतले कुणगे, मुस्तायकी हाचे फाटल्यान – फुडल्यान शेंकड्यांनी शब्दावळ आसा. हे शब्दावळीक आमी जर आमच्या साहित्य रचणुकेंत थारावन सुवात दिली जाल्यार ह्या शब्दावळी फाटलो इतिहास आनी भुगोलय आमी जतन करूंक पावतले. ताच्या फाटलो समाजीक विचार पुजावंक पावतले. हे वाटेन आमी वचपाक जाय… तरच आमीच आमची कोंकणी… आमीच आमचें गोंय अशें म्हणपाक आनीक तांक येतली…

गोपीनाथ विष्णू गांवस
7038579804