भांगरभूंय | प्रतिनिधी
एकाच वेळार मनान मोवसार, भावनांनी ल्हवपीक, कर्तुत्वान कर्तबगार आनी साधनेन तपस्वी अशीं व्यक्तिमत्वां समाजांत सोदचीं पडटात, कारण तीं भोव उणीं आसतात. कोंकणी समाजांत भावार्थी लोकांचो उणाव निखालस ना, कर्तुत्वीय जायते मेळटात, खडटर साधनेच्या बळार तापस म्हणपाक जायत अशेय लोक आसतात आनी मनां जिखपी, जोडपी आनी घडोवपीय नदरेक पडटात. मात हीं सगलीं रुपां एकासांगाताक आपले भितर सांबाळपी, केळोवपी आनी दरेकाक न्याय दिवपांत धन्यताय आनी जिणेचें सार्थक मानतले साप उणे. गोंयकारांच्या भौशीक, सांस्कृतीक जिवितांत पिरायेचीं णव्वद हुंपून लेगीत समाजाक आनी भास-संस्कृतायेक एका उमेदी तरणाट्याचे उर्बेन आपणाले प्रतिभेन रात-दीस शिंपपी, आपले मायभाशेक तरेकवार मोलादीक अळंकारांनी शिरंगारपी आनी जितेंद्रियाच्या हावेसान निर्मणेचे नवे नवे हुमरे हुंपपी एक उर्बादिणें व्यक्तिमत्व आमचे मदीं वावराचीं व्हडीं उसपितना दिसता. ताका लौकीक नांव माणिकराव नायक गावणेकार.
आमचे पिळगेक हें नांव वळखीचें जावंक कारण तांची खेडेगांवांतली मास्तरकी. सांगें तालुको मागाशिल्ल्या वाठारांचे वळेरेंत सदांच वयल्या सुवातीं भितरलो. गोंय मुक्ती उपरांतच्या वीस-पंचवीस वर्सांनी लेगीत ती वळख व्हडलीशी बदलूंक पावली ना. आनी जाल्यारूय सांगें तालुक्यांतल्या एका गांवांत मिनाच्या खणींक लागून जाल्ल्या सुदरावण्यांतल्यान शिक्षणाच्या मळार एक खेरीज वळख जोडूंक ज्या मनशाचो वावर कांय प्रमाणांत तरी कारण जालो, तो हो हेडमास्तर गावणेकार सर! आनीक दोन म्हयन्यांनी सराची पिराय 93 वर्सां आसतली. पूण तांचो वावर चलता तो तांची पिराय सांगपी आंकडो उरफाटो (39) केल्यार लेगीत चड दिसपा सारको. एक शिक्षक, शाळामुखेली, संघटक, प्रेरक आनी तरिकूय नमळायेन भरिल्लो, सादेपणान रावपी, शिस्तीचो भक्त पूण मनीसपणाची लागणूक व्हड बारीकसाणीन जपपी, आपल्या कामा कडेन – आयचे भाशेंत सांगूंक गेल्यार – नाका तितलो प्रामाणीक, आनी सांगात्यां-सहकाऱ्यांक घरच्यां भशेन वागणूक दिवन घराब्या वरी संस्था घडोवपी, वाडोवपी, चलोवपी आनी तिचे सावळेंत चलपी.
1930 तलो जल्म! मडगांवां शाळेचें शिकप करून फुडें शिकूंक मुंबयची वाट धरली. भावंडां मदीं सगल्यांत निमाणो. पूण घरची परिस्थिती अशी की नोकरी केले बगर फुडलें शिक्षण घेवपाचें ‘फॉल्ग’ परवडचें नाशिल्लें. बारा वर्सां मुंबयंत काडून उंचेलें शिक्षण पदवे मेरेन आनी तेन्नाचे भाशेंत दोट्टी पदवीधर (डबल ग्रॅज्युएट) जावन – एम. ए. करून मायभुंयेचे सेवेक हाजीर! सगळें शिक्षण नोकरी करतां करतां. थंय जोडिल्ले इश्ट आनी अणभव दोनांचीय व्हडवीक खासा सराच्या उतरांनी आयकप, वाचप हातूंतली खोस आगळी-वेगळी. देखून गुरुनाथबाबाक तांची ‘भांगराळी जीण’ निखटी आपजीण न्हय, ती ‘विचारांची कथा’ दिसता. गोंयां येवन शिक्षणशास्त्रांतली पदवी आनी तिचे फुडलीय पदवी ह्या म्हालवजार त्या काळार खूब माना-सन्मानाचीं पदां हाचतासप शक्य आशिल्लें. पूण आपूण काया-वाचा-मनान, धर्मान आनी कर्मान शिक्षक हाची गांठ बांदिल्ल्या ह्या मनशान शाळा हेंच विश्व मानून संवसारा खातीर, देशा खातीर, जल्मभुंये खातीर जें कितें करप तें शाळेंत अशे भावनेन आपले कल्पनेंतले तरेकवार शिक्षणीक प्रयोग थंयच केले. थळाव्या भुरग्यांची अर्थीक परिस्थिती मतींत घेवन, तांच्या घरच्यांक जाणट्यांक ह्या भुरग्यांच्या शिक्षणांतल्यान अपेक्षीत आशिल्लें तें तांकां फाव सारके अभ्यास विशय आनी अभ्यासक्रम शाळेंत चलोवन तांकां पावयलें. शिकिल्ल्या भुरग्यान जोडूंक लागचें, घरा-संवसाराक आदार करचो, जाणट्यांक पळोवचीं हें सगळें समजून घेवपाची तांक आनी मनाचें मेकळेपण, प्रयोग करपाची उमळशीक ह्या सगल्यांतल्यान समाज-पारखी गावणेकार सर आमचे मुखार येतात. शाळा सांबाळून सांकोड्डेंच्यान पणजे, पर्वरे सरकारी खात्यांनी फावटी मारप, शिक्षण खातें, गोंय शालांत मंडळ हांच्या वावरांत वांटेकार जावंक कुळें-पणजे मार्गार चलतले अपुर्बायेचे एकले एकसुरे बशीन दिसाचीं पांच-सात वरां प्रवास करप हें सगलें कर्तव्यभावनेन सर करीत रावले. शाळे वांगडाच शाळा आनी शाळामुखेल्यांच्यो संघटना, वेवस्थापनांची संघटना हांचोय भार तांकां घेवचो पडलो. बालवीर (स्कावट) चळवळींत गोंय पावंड्यार फुडारपण, संघटन, मार्गदर्शन, प्रशिक्षण हें सगलें एके स्रद्धेन, निश्ठेन वर्सांचीं वर्सां केलें. तांचे हे तपःसाधनेचें फळीत म्हण तांकां आदर्श शिक्षकाचो राज्य आनी राष्ट्रीय पावंड्यावेलो अशे दोनूय पुरस्कार फाव जाले. त्या पुरस्कारांचो कागदी (दुडवांचो) आंकडो सांगल्यार आयचे शिक्षकूच न्हय, भुरगे लेगीत हांसतले. राज्य पुरस्काराचे पांचशें रुपया, जाल्यार राष्ट्रीय पुरस्काराक पांच हजार! पूण पिरवळ, कवळें, मडगांव ह्या म्हाल रस्त्यांकुशीच्या वा शारी शाळांनी नोकरी करून मागीर एका खेड्यांत नवी शाळा उबी करपी, थंय आयटीआय चलोवपी, शेतकाम हो गरजेचो विशय शाळेंत लावपी ह्या मनशाक खरें शिक्षण कळिल्लें हाची ती पावती आशिल्ली. राज्य शिक्षण संस्थेक सल्लागार म्हण तांच्या गिन्यानाचो, अणभवाचो लाव मेळूंक पावलो, तसोच ‘मार्ग’ संस्थेक सतत आदार मेळ्ळो. आनी हें सगळें घरदार, संवसार, भुरग्यांचें शिक्षण, देवधर्म सगळें राखून.
तीन दसकां शिक्षक म्हण वावरून सर बसपगारी जावन आनीक तीन दसकां उलगल्यांत. ह्या तीन दसकांतली सराची जोड कितें, असो प्रस्न विचारपाचें धाडस कोणें करचें न्हय. शाळेंतल्या शिक्षणा कडल्यान आरंभ करून अख्ख्या कोंकणी समाजाचें शिक्षण गावणेकार सरान खेरीत तरेन केलां, सर करीत आयला, करीत आसा. तांचें अर्धमागधी आनी संस्कृत चें गिन्यान, इंग्लिशी वयलें प्रभुत्व आनी कोंकणीचो अपरिमीत मोग हांचें एक संयुग जावन तांचे लिखणेंतल्यान कालिदासाचें रुतुसंहार, स्वामी विवेकानंदाचे ज्ञानयोग, भक्तियोग, कर्मयोग, तेच परी उपनिशदां, स्वामी रामकृष्ण परमहंसाच्या कथासाराचो अमृतवाणी ह्या नांवान स खंडांनी अणकार, कोंकणी भक्तिपदां, बालसाहित्याचीं पंदरा पुस्तकां, वाल्मिकी रामायणाचे आठ खंड हो इतलो ग्रंथसंभार कोंकणी मायेक ओंपतल्या ह्या कर्तुत्वी कोंकण्यान आवयभाशेक शालू-पैठण्यो न्हेसोवन अभिमानी पुताची जीण सार्थ केल्या. आनी इतलेंय करतना नमळाय, विनय हातूंत खंयच सूतभर उणाव ना. “हांव तसो व्हडलो लेखक न्हय” हें विनयान, “लेखक जावपाची म्हजेकडेन तांक नाशिल्ली देखून अणकार करपाचें थारायलें”, हें नमळायेन सांगतात त्याच सुरांत “रामायणाचो एक खंड बरोवन जातनाच म्हजे दोळे गेले” हेंय तिरायतपणान / स्थितप्रज्ञ जावन सांगतात. तांचो हो वावर म्हालगड्यांचे प्रेरणेन जाला आसतूय, पूण कोंकणीची, कोंकणी समाजाची, फुडल्या पिळग्यांची खरी गरज वळखपाचें द्रश्टेपण ह्या जितेंद्रिय तपस्वी साधका कडेन आसा हें मान्य करचेंच पडटा. काणयो सांगत, भुरग्यांक खोस दिवंक जादू शिकत जीण घडयल्ल्या ह्या मनशाक पुरस्कार, भोवमान खूब उसरां मेळ्ळे, पूण तांचे खातीर राखत रावल्यार तो गावणेकार सर कसो आसत! सर, तुमचे ‘बुद्धिमतां वरिष्ठं’ हे वळखी इतलीच ‘क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थ आहे’ ही शिकवण आमकां कळत, ती आमचे भितर बळत तो दीस कोंकणीचो अखंड सौभाग्य दीस आसतलो. तुमकां आदरान नमन!
नारायण भास्कर देसाय
96732 22120
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
