भांगरभूंय | प्रतिनिधी
म्हणी फाटली काणी- 36
त्या उजवाडांत त्या माजरांक जमनीर पडिल्लो हुंदीर दिश्टी पडलो. सगळीं माजरां हुंदराक खावपाक धांवलीं. तांच्या बोडावेले दिवे सकयल पडले. मनांक भुल्लुसावपी गजाल दिश्टी पडटगीर एकाग्रता भंगता हें सांगपी ही म्हण.
आदल्या काळार लोकांगेर भाराभार भुरगीं जातालीं. एका खंय आस्तीक घराब्यांत एका फाटोफाट तीन चलयो जाल्ल्यो. पयल्याचें नांव शिटू दुसऱ्याचें नांव पिटू आनी तिसऱ्याचें नांव पणें. लग्न जातगीर व्हडल्याक दिलें माशेलांत दुसऱ्याक दिलें पिरवळा आनी तिसऱ्याक दिलें फोण्यां. म्हण्टगीर तांच्या नांवाचें आनी तांका दिल्ल्या गांवाचें बरें यमक जुळूंक लागलें. ‘शिटू, पिटू, पणें; माशेल पिरवळ फोडें’,देखून घरच्यानीं सेगीत चलयो जाल्यार ही ओपार मारपाक सुरवात केली.
‘राजा करीत ती पुर्वदिशा, भोम परब करता ती दिवाळी’
ह्या म्हणी फाटली काणी अशी: भोम परब म्हूण एक काणकोणा भाटकार आशिल्लो. तो दर दिवाळेक गांवभर लोकांक फोव वाट्टालो. एक वर्स ताका कसले तरी कारणा खातीर पुर्तुगेजांनी भितर उडयलो. बरो जानेरा अदमासाक तो सुटलो. गांवभर भोंवलो. लोकांक विचारलें, “केली रे तुमी दिवाळी?”. लोकांनी म्हळें “केली कशीबशी”. हो चाळवलो, “आपणें फोव दिनास्तना तुमी दिवाळी केलीच कशी? आतां आपूण फोव दितां,परत करात दिवाळी”. ताचेवेल्यान ‘राजा करीत ती पुर्वदिशा, भोम परब करता ती दिवाळी’ ही म्हण आयली. जो कोण आपलेंच शाणेपण चलयता तेन्ना ही ओपार मारतात.
‘माजरा बोडावेलो दिवो’
ह्या म्हणी फाटली काणी अशी: अकबर बादशहाक मांजरां खूब आवडटालीं. देखून ताणें खूब माजरां पोशिल्लीं. ताणें तातूंतल्या कांय माजरांक बोडार दिवो घेवन वावूरपाक शिकोवन तयार करूंक लायिल्लीं. तीं शिकून तयार जातकच ताणें माजरांच्या बोडावेल्या दिव्यांची मेजवानी दवरली. आनी बिरबलाक दावत म्हळ्यार खास आमंत्रण दिलें. बिरबलान माजरांच्या बोडावेली मेजवानी म्हण्टगीर राजाक बुद्द शिकोवपाची थारायली. ताणें मेजवानीक वतना आपल्या अंगरख्यांक लिपोवन एक मेल्लो हुंदीर व्हेलो आनी मेजवानी सुरू जावंचे पयलीं हळूच जमनीर सकयल उडयलो. अकबर धरून सगळे जाण दरबारांत काळखांत बशिल्ले. इतल्यान माजरांक शिकोवपी ट्रेनर बोडार दिवो दवरिल्ल्या माजरांक घेवन दरबारांत आयलो. दरबारांत सगळ्याक उजवाड फांकलो. अकबर बादशहा धरून सगळे लोक टाळयो मारपाक लागले. त्या उजवाडांत त्या माजरांक जमनीर पडिल्लो हुंदीर दिश्टी पडलो. सगळीं माजरां हुंदराक खावपाक धांवलीं. तांच्या बोडावेले दिवे सकयल पडले. मनांक भुल्लुसावपी गजाल दिश्टी पडटगीर एकाग्रता भंगता हें सांगपी ही म्हण.
त्याच वांगडा खंयचीय वस्त घट्ट पायाचेर न दवरतां डगमगत्या अवस्थेंत दवरतात तेन्ना ही ओपार मारतात. माजराचे बोडार (तकलेर) दिवो दवरल्यार तो हालून पडल्या बगर रावना. डळमळीत आदार आशिल्ली वस्त पडटलीच हें सांगपाक ही ओपार मारतात.
‘हुंदीर मलाकाक वचून आयलो’
ही एक आदली अर्थपुर्ण म्हण. ह्या म्हणी फाटली काणी अशी: एक हुंदीर दर्या लागसार आशिल्ल्या आपल्या बिळांतल्यान दर्यांत नांगरिल्ल्या एका पातमारेंत पावलो आनी तातूंत दाळिल्ल्या तांदळाच्या एका साकांत रिगलो आनी तांदूळ खावंक लागलो. खावपाच्या तंद्रेंत ताका परत तडीर येवपाचें भान उरलें ना. तितले म्हणसर ती पातमारी भायर सरली. गोंय सावन सिलोन, माकाव, तिमूर अशी पेणी करित ती पातमारी गोंयां परत पावली आनी बाबडो हुंदीर परत आपल्या दर्या देगेवेल्या बिळांत पावलो. सभाग्यान इतली कोसांची भोंवडी केली पूण हो मात त्या तांदळाच्या साकांतच उल्लो. फ़कत आपूण मलाकाक वचून आयलो म्हण बढाय मात मारपाक मेळ्ळी. थोडे कितलेय शिकले, कितलेय भोंवले तरी तांकां शाणेपण येना. अशी कोणाची अवतीकाय जाता तेन्ना ही ओपार मारतात. कोचीक हीच म्हण ‘विन्दूर मलाकाक वचून आयलो’ आनी ‘हुंदिर तारवार बसलो आनी केरळाक वचून आयलो’ अश्यो घोळटात. ह्याच अर्थाची ”हुंदीर मस्कताक गेलो पूण गिरेस्त जालो ना’ अशीय एक म्हण घोळटा. खंयूय गेलो जाल्यार जण एकलो आपल्या तांकी इतलेंच काम करुंक शकता असो ताचो अर्थ.
कोल्या- करकोच्याली मेजवानी
ह्या म्हणी फाटली काणी अशी: कोल्याचे आदारिल्ल्यो शिटूक बुद्दीचेर आदारिल्ल्यो साबार काणयो आसात. अश्या कोल्याक बुद्द शिकोवपीय एक काणी आसा ती म्हळ्यार ‘कोल्या-करकोच्याली मेजवानी!’ एक फावट खंय एका कोल्याची एका करकोच्याकडेन आमिजाद जाली. कोलो भितरल्या गांठीचो! करकोच्याचे ते लांब पांय, उंच मान, धवी फ़ुल्ल पांखा पळोवन कोल्याक ताचो दुस्वास जालो. ताची बरीच वाट लावंची अशें कोल्याच्या मनांत आयलें. ताणें ताका एक दीस आपल्यागेर मेजवानीक म्हळ्यार जेवणाक आपयलो. जेवणाक कोल्यान बरी खीर केल्ली. करकोचो कोल्यागेर जेवणाक आयलो. तर कोल्यान करचें कितें एका उथळश्या दोन ताटल्यांनी खीर घाली आनी जेवण मांडले आनीक म्हणूक लागलो चल करुया सुरवात. कोल्यान आपली व्हडली जीब भायर काडून चकss चक करुन खीर खांवक लागलो. करकोच्याची चोंच लांब ताची संवय उब्याच निमुळत्या आयदनांत चोंच बुडोवन खांवचेली. कोल्यान आपल्या ताटांतली खीर सोंपयली. पूण करकोच्याक मात खीर खावपाक मेळ्ळी नां. करकोचो पडलो उपाशीं. ताका कोल्याची नाडबुद्द समजली. पूण तो वोग्गी रावलो.
खूब तेंपान करकोच्यान कोल्याक आपणागेर जेवणाक आपयलो. थरिल्ले प्रमाण कोलो करकोच्यागेर जेवणाक गेलो. करकोच्यानय जेवणाक खीर केल्ली. ताणे बरी दोन बारीक तोंड आशिल्ल्या आयदनांत खीर घाली आनी आनी सामकार दवरली आनी म्हणूक लागलो करुंया सुरवात. करकोच्यान आपली लांब चोंच त्या आयदनांत घालून सुर्रऽऽ सुर्र करुन खीर खावंक लागलो. कोलो बाबडो कितें करतलो? ताची जीब त्या बारीक तोंड आशिल्ल्या आयदनांन कशी पावतली? ताका करकोच्यान आपल्याचेर सुड घेतला तें कळ्ळें. केल्ली करणी ताका सुरय भरिल्ली. ‘ताका ताणें बुद्द शिकयली’ वा ‘केल्ले करणेचें पाजण ताका जशाक तशें भोगचें पडलें ‘ह्या अर्थान ही म्हण वापरतात.
आनीकूय अश्यो कांय काणयो फ़ुडल्या अंकांत.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
