भांगरभूंय | प्रतिनिधी
म्हणी फ़ाटली काणी- 9
बाणीर बोट म्हळ्यार आपूण सांगता तेंच खरें असो आग्रो धरप. व्हड्याक घटसाण येवपाक ताचे धडेक बारीक कोंडो वा वांसो बांदतात ताका ‘बाणी’ अशें म्हण्टात. ह्या म्हणी फ़ाटली काणी अशी: एक मनीस व्हड्यांतल्यान पलतडीं वतालो. न्हंयेंतल्यान वतना व्हडें हालतालें म्हण ताणें आदार घेवपाक बाणीर हात धरून तो व्हड्यांत उबो राविल्लो. मदींच त्या मनश्याच्या लक्षांत आयलें की आपल्या बोटांतली मुदी शेणल्या. ती केन्ना आनी खंय पडली हें त्या सभाग्याक खबर नासलें. आपणे बाणीर हात दवरला इतलेंच ताका खबर आसलें. इतले म्हणसर व्हडें आनीकूय फ़ुडें गेलें. पूण तो मनीस मात हांवें हांगां बाणीर बोट धरिल्लें तेन्ना मुदी उदकांत पडली हेंच पालूपद घेवन बसलो आनी हांश्याक म्हारग जालो.
वेळ काळ बदलत आसता. बदलत्या काळा वांगडा जमानोय बदलता. पूण कांय लोकांची विचारसरणी मात आदलीच आसता. काळा वांगडा बदलपाची मात लेगीत तांची तयारी नासता. अश्या वेळार तांगेली करणी पिशांची थारता. असल्या मनश्यांक लेखून ही ओपार मारतात. हीच म्हण ‘बाणीर बोट दवरलां थंय आसा, व्हडें खंय पावलां तें खबर ना’ अशीय घोळटा.
भोंवन भोंवन व्हडें चोडणां
ह्या म्हणी फ़ाटली काणी अशी: चोडण हो एक जुंवो आनी ताचे भोंवतणी सगळें उदक. एक भोंवडेकार व्हड्यांतल्यान मांडवी न्हंयतल्यान वतालो. ताका पयसुल्यान एक जुंवो दिश्टी पडलो. ताणें व्हडेकाराक विचारलें हें तें कितें? व्हडेकारांन म्हळें चोडणां. न्हंयच्या खंयच्याय वटेंतल्यान ताका तोच जागो परत- परत दिश्टी पडटालो. आनी नांव विचारतगीर व्हडेकार ताका चोडणां म्हण जाप दितालो. तेन्ना अजाप जावन त्या भोंवडेकारान म्हळें कितें? भोंवन भोंवन व्हडें चोडणांच? जेन्ना कोणूय कसलेंय काम करतना एकाच जाग्यार आडखळटा आनी काम थंयच अडून उरता तेन्ना ही ओंपार मारतात.
शेळे आंगार फ़ुगांव
अशें म्हण्टात कीं फ़ुगांव येवंचे पयलीं जोर येता आनी आंग तापता. फ़ुगांव येवपाचें ते एक लक्षण आसता. पूण अशें कांयच लक्षण नासतना जेन्ना फ़ुगांव येतात तेन्ना ती एक अजापाची गजाल थारुंक येता. ह्या म्हणीचो खरो अर्थ आपलो कसलोच गुन्यांव नासतनां आंगार बगलांट येवप. ह्या म्हणीच्या फ़ुडें आनीक एक भाग लायिल्लो साश्ट वाठारांत आयकूंक मेळटा. ‘वाटेवेलें केस्तांव, शेळे आंगार फ़ुगांव’. म्हळ्यार नस्ती गजाल आपल्याचेर ओडून घेवप.
लग्नय ना आनी फ़ोंतय ना
हे म्हणी फ़ाटली काणी अशी: एकदां एक वयावेलो भुरगो बरो पासार जायना आसलो. आयिल्ल्या दिसा तो बरो नासतालो. ताका खंयचीय वखदां पारनात म्हूण आपल्या कुडींतलें वायट रगत काडपाक फ़ोंत करून घेवपाची तो तयारी करता. ज्यूस्त तेन्नाच ताका सोयरीक येता. ऐनवेळार आनी कटकट नाका म्हणून तो फ़ोंतीचो विचार सोडून दिता. हेवटेन व्हंकलकारक चलो भुरगो आयिल्ल्या दिसा बरो नासता ही खबर कळटा आनी ताची सोयरीक मोडटा. लग्नय ना आनी फ़ोंतय ना आशी बाबड्याची अवस्था जाता. ‘बाप्पाय ना आनी पुडवेंय ना’ ह्याच अर्थाची ही म्हण. दोनूय कडल्यान जेन्ना मनश्याक लुकसाण जाता तेन्ना ही म्हण वापरतात. खूब बडबडटल्याक ‘फ़ोंत कशी व्हांवता’ अशें म्हण्टात.
पाडसावेले कुंवाळे
‘पाडसावयले कुंवाळे आयज धवशे फ़ाल्यां काळशे/सांवळे’, ‘पाडसावयले कुंवाळे ना आड्यार ना घरार’, ‘पाडसावेले कुंवाळे केन्ना हेवटेन केन्ना तेवटेन’ ह्यो एकाच अर्थाच्यो कांय कुंवाळ्याचेर आदारिल्ल्यो म्हणी. हांचो अर्थ असो:
कुंवाळ्याची वेल चड करुन घराच्या वा गोठ्याच्या पांख्यार(पाडसार) चडयतात. कुंवाळो तन्नो आसता तेन्ना तो धवसार आसता. आनी तो जून जायत वता तसो तो काळसो जाता. सकयल रावन एका बाजून पळयत जाल्यार कुंवाळे धवशे दिसतात आनी दुसरे बाजून पळयत जाल्यार ते काळशे दिसतात. हे कुंवाळे आपल्या वजना खातीर गडगडटात. केन्ना हेवटेन, केन्ना तेवटेन. आयज पळयत जाल्यार तो कुंवाळो धवसो दिसता आनी फ़ाल्यां पळयत जाल्यार तोच काळसो. जे मनशाक आपले ठाम अशें मत नासता आनी आपले मत तो परत परत बदलता ताका पाडसावेले कुंवाळे आयज धवशे फ़ाल्यां काळशे अशें म्हण्टात.
मोडिल्ल्या खुरसाक चेंपें कोण काडटा?
ही एक अशीच कोंकणींतली एक फ़ामाद म्हण. ह्या म्हणीचो अर्थ असो की जो अधिकार वगडायिल्लो मनिस आसता ताका कोण मान दिना. सत्ता आनी अधिकार आसतनां मनीस तोऱ्यान वागता. मान सदांच त्या अधिकाराक वा सत्तेक आसता, मनश्याक न्हय हें ते-ते मनश्यान जाणा जावंक जाय. आमी सत्ता आनी अधिकार वतगीर वा व्हडल्या- व्हडल्या हुद्ध्यावेले लोक बसपगारी जातकीर तांका कोणच मान दिना हें आमी दिसपट्टे पळयतात. ताचेवेल्यान ही म्हण आयल्या.
आनीकूय अश्यो कांय काणयो फ़ुडल्या अंकांत.
-सखाराम शेणवी बोरकार
-9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
