त्रिमुन्डा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

काणयो सांगपाक म्हज्या आज्याक कोण लागना आशिल्लो. तो अशें तरेन काणी सांगतालो की काणी आयकतल्याक सामकार खरीच एक घडणूक घडटा अशें दिसतालें. आयकतलो मन लावन काणी आयकतालो आनी काणीय बी तशीच आसताली, मन लावन आयकुपा सारकीच.
काणयेंतलीं पात्रां तो अशे तरेन रंगयतालो की सामकार त्या पात्राचें चित्रूच उबें राविल्ले वरी दिसतालें.
खूब वर्सां फाटीं अशीच एक काणी ताणें सांगिल्ल्याची म्हाका याद जाता. त्रिमुखी नांवाच्या त्या भयानक रानांत, मोट्ट्या एका काजऱ्याच्या रूखा पोंदाक त्रिमुन्डा नांवाचो एक राकेस रावतालो. तो राकेस आंगान घटमूट, फातरा वरी काळो आनी भयानक दिसतालो. ताका तीन तकल्यो आशिल्ल्यो देखून ताचें नांव त्रिमुन्डा आसलें जावये.
रानांत आयिल्ल्या गोरवां, वासरांक वा चुकून ते सुवातेर पाविल्ल्या वाटसुऱ्यांक खावन तो आपलें पोट भरतालो. त्या राना सकयल त्रिवेणी नांवाचो एक गांव आसलो. त्या गांवचे लोक चुकून लेगीत त्या रानांत वचनासलें आनी त्रिमुन्डा त्या गांवांत येवन कोणा मनशाक वा मोनजातीक खायनाशिल्लो. कित्याक तर ताका त्रिवेणी गांवांत येवपाची बंदी आशिल्ली. तसो ताका शिराप आशिल्लो. एक साधवान ताका तो शिराप दिल्लो.
खूब वर्सां फाटीं, एक दीस दनपारच्या वेळार साधू त्या काजऱ्याच्या झाडा मुळांत तपश्चर्या करूंक बशिल्लो. त्रिमुन्डा आपल्या दनपारच्या जेवणाची वेवस्था करपा खातीर रानांत हांगां- थंय भोंवतालो. अचकीत ताचे नदरेक तो तेजस्वी, रुबाबदार, देखणो साधू दिसलो. त्रिमुन्डा ताका पळोवन खोशी जालो. आतां हाका खावन हांव म्हजी भूक भागयतलों हें येवजून तो फुडें सरलो आनी फाटलो फुडलो कांयच विचार करिनासतना साधवाक धरपाक ताणें आपले दोनूय हात फुडें केले. पूण त्रिमुन्डाचे हात ताका स्पर्श करचे पयलींच एक अनंत उजवाडाचें ल्हार ताच्या आंगांतल्यांन भायर सरलें आनी खिणांतूच त्रिमून्डा त्या ल्हाराच्या धपक्यान दोन हात पयस शेंवटून पडलो आनी साधू उठून उबो रावलो… त्रिमुन्डान ताची कितल्याश्याच वर्सांची तपश्चर्या भंग केल्ली. तो रागान तांबडो गुंज जाल्लो, ताच्या दोळ्यांतल्यान उज्याचो धग भायर सरतालो. ताच्या आख्ख्या आंगाक उजो पेटिल्लेवरी दिसतालो. रागान ताच्या तोंडांतल्यान कांय उतरां भायर सरलीं.
” हे पिशा राकेसा…! तुका खबर ना, एक साधवाची तपश्चर्या भंग करप कितलें व्हड पाप तें? कितलो व्हडलो गुन्यांव तो? तुका खबर ना… आयज तुवें केदो व्हड अनर्थ केला तो.”
” हय म्हाका कांयच खबर ना, म्हाका फकत इतलीच खबर आसा की हांव भुकेन तळमळटां, म्हाका कांयच दिसना… दिसता फकत तूं, म्हज्या सामकार… म्हजें जेवण जावन उबो आसा. तेन्ना हांव म्हजो वेळ वगडाय नासतना तुका खावन म्हजी भुक भागयतां.” भूकेन तळमळपी राकेस त्रिमुन्डा फणफणलो.
तें आयकून साधू अदीक रागार जालो. ताणें आपलो कमंडूल हातांत घेवन तातूंतलें तोडें उदक आपल्या उजव्या तळटार घेतलें आनी म्हणलें.
“र्हे महामुर्ख राकेसा, म्हाका खावन तूं तुज्या पोटाची भूक भागोवंक शकचो ना… त्या परस हांवूच तुका शिराप दिवन भस्म करतां…” साधवाच्या तोंडांतल्यान शिराप अशीं उतरां आयकून त्रिमुन्डा भियेलो. भंयान आपल्या पोटाची भूक लेगीत विसरलो. आपल्याक माफ कर म्हणून साधवाच्या पांयां पडूंक लागलो, रडूंक लागलो, चूक जाली म्हणून पश्चाताप करूंक लागलो, आपल्या जिवाची भीक मागूंक लागलो… आनी साधवाक ताची काकुळट येवन ताणें ताका माफ केलो. पूण शिरापा खातीर घेतिल्लें उदक तो परतून कमंडलूंत घालूंक शकनाशिल्लो वा तें भायर उडोवन पवित्र आनी शक्तिवन उदकाचो अपमान करूंक शकनाशिल्लो. देखून ताका शिराप हो दिवचोच पडटालो आनी तेन्ना ताका ताणें असो शिराप दिलो–
” फुडाराक जर केन्नाय चुकून लेगीत तुजें पावल त्या त्रिवेणी गांवांत पडलें जाल्यार त्या गांवांतल्या एका बारा वर्साच्या भुरग्याच्या हातांतल्यान तुजें मरण जातलें, हो हांव तुका शिराप दितां.” अशें म्हणून साधवान ताका शिराप दिल्लो, देखून तो हाचे पयली त्या गांवांत केन्ना वचूंक ना.
पूण आयज परिस्थिती वेगळीच आसली. त्या त्रिमुखी रानाची आनी त्रिमुन्डा राकेसाची खबर सगल्यांक कळिल्ली. देखून त्या रानांत जितो मूस लेगीत वचनाशिल्लो. रानांत आशिल्ल्या त्या सगल्या ल्हान व्हड जनावरांक ताणें केन्नाच मारून खाल्लीं. आतां खावपाचें तर सोडूच, पियेतलो जाल्यार ताका थंय उदक लेगीत मेळनाशिल्लें. अशें परिस्थितींत तो चड तेंप त्या रानांत कसो रावंक शकतालो? देखून फाटलें सगळें विसरून, जीव आसल्यार भीक मागून खावं येता अशें येवजून ताणें त्रिमुखी गांवांत येवपाचें थारायलें. ताका साधवान आपणाक दिल्लो शिराप याद आशिल्लो पूण शिरापाच्या प्रतापान, मरणाच्या भंयान. भुकेन चार दीस पयलींच मरचे परस त्या गांवांतल्या दरेक बारा वर्सा सकयल्या भुरग्यांक मारून खावन जगप हें बरें. अशें येवजून तो त्या गांवांत भितर सरलो. गांवांत भितर सरना फुडें ताणें बारा वर्सां परस उणे पिरायेच्या भुरग्यांक मारून खावपाक सुरवात केली. दिसान दीस तो भुरग्यांक मारून खातालो आनी आख्खो गांव चिंतनांनी आनी दुख्खांत बुडिल्लो. ह्या राकेसाचे कितें करचें? ताका कसो धांवडावंचो हेंच सगले जाण येवजिताले.
ही सगली गजाल त्रिवेदी राजाक कळटकूच, राज्यान आपलें सौन्य धाडून, त्या राकेसाक धरून आपलेसरीं हाडचो असो आदेश दिलो. सैन्य आयलें, राकेसा वांगडा झुजलें, थोड्यांक ताणें खालें, थोडे भियेवन गेले… राजाक खूबच राग आयलो दुसरे दिसा राजा स्वताच आपूण एक सैन्याची तुकडी घेवन आयलो. गांवच्या त्रिदेवाच्या देवळा कडेन त्रिवेदी राजाची आनी त्रिमुन्डा राकेसाची भेट जालीं. दोगांयनी एकमेकाक पळयतकूच झुजाक सुरवात केली. बरोच वेळ दोगांय मदीं झूज सुरू आशिल्लें, राज्याचे अर्दें सैन्य राकेसाच्या जादूई वारांत मेले, राकेस तोंडांतल्यान उजो सोडटालो. राजाय बी झुजतालो. इतल्यांन देवळांतल्यान एक बारा वर्सांचो भुरगो भायर सरून आयलो. हातांत त्रिशूळ घेवन त्रिमुन्डा राकेसा सामकार येवन उबो रावलो. त्या बारा वर्सांच्या भुरग्याक पळोवन राकेसाक साधवाच्या शिरापाची याद जाली आनी आतां आपलें मरण लागीं पावलां हें ताका समजलें…! तरी तो ताच्या वांगडा झुजलो आनी तोड्याच वेळान त्या भुरग्यान ताका जितो मारून उडयलो. हो सगलो देखाव पळोवन राजाक अजाप दिसलें. ताचो आपल्या दोळ्यांचेर विस्वासूच बसना जालो. ताणें भुरग्याक आपले सरी आपोवन घेतलो आनी मायेन ताचे तकले वल्यान हात भोंवडायत म्हणलें.” हे शुर वीर भुरग्या, सांग तुजी वळख म्हाका. हांव तुजेर हिसपा भायर खोशी जाला… कोण तूं आनी त्या राकेसाक मारपाक तुका कशें शक्य जालें?” राजान त्या भुरग्या विशीं जाणून घेवचे पयलींच थंय त्रिदेवाच्या देवळांतलो पुजारी आयलो.
” राजा, हांव सांगता तुमकां ह्या भुरग्या विशीं.” अशें म्हणून ताणें त्या भुरग्या विशीं सांगपाक सुरवात केली…
” बारा वर्सां पयलिंची गजाल ही, उमाशेची रात सोंपून दुसऱ्या दिसा एकादशीचे फांतोडेर जेन्ना हांव देवळांत आयलों तेन्ना देवळाच्या मुखेल दारा सामकार म्हाका एक त्याच दिसाक जल्मल्लो भुरगो मेळ्ळो. हांवें हांगा थंय पळयलें, हो भुरगो कोणाचो हें जाणून घेवपाचो खूब यत्न केलो. पूण कांयच फायदो जालो ना. देखून हांवें त्या भुरग्याक आमच्या घरा व्हेलो. ताका आमी आमचोच भुरगो म्हूण मानून घेतलो. फुडें तो वाडलो, व्हड जालो. ह्या देवळांत त्रिदेवाचे सेवेक लागलो. कसल्याच शिक्षणा भगर बरेंच कितें शिकलो. साद्या सभावाचो, उच्च विचारांचो, केन्नाच फट उलवंक नाशिल्लो. असो हो दिव्य भुरगो मेळून आमी तर धन्यूच जालीं… ही त्या त्रिदेवाचीच कृपा…
पुजाऱ्याची ती जगावेगळी काणी आयकून राजाय बी प्रभावीत जालो. खोशयेन राज्यान त्या भुरग्याक वेंगायलो आनी म्हणलें.
” पुता तूं ह्या त्रिदेवाचो भक्त, पुज्याऱ्याचो पूत. आयज सावन तूं ह्या त्रिवेदी राजाचो पूत. ह्या पुराय राजवाड्याचो राजपूत. हांव तुजेंर खूब खोशी जालां पुता… सांग तुजी इत्सा कितें आसा? तुजी प्रत्येक इत्सा पुराय जातली. राजान खोशी जावन ताका आशिर्वाद दिलो.
” ना राजानो, तो आपली इत्सा तुमकां सांगूक शकना, तो तर जल्मा सावनूच मोनो. आयज पासून ताणें एकूय उतर उलोवंक ना.” पुजाऱ्याचीं उतरां आयकून राजाक खूब वायट दिसलें, ताणें भुरग्याक परतून आपलें वेंगेंत घेयत म्हणलें.
” आसूं कांय न्हजो, मुखांतल्यान उलोवंक जमना म्हूण कितें जालें ? तुजें हे दिव्य शक्तींत तूं जायतें कितें सांगून वता. तुज्या ह्या अप्रूप रूपान बरेंच कितें दिसून येता. तूं अविनाशी, अवतारी, तूच खरो चमत्कारी… तूच खरो चमत्कारी.” अशें म्हणून राज्यान ताका गट्ट वेंग मारून आपल्या दोळ्यांतल्या दुकांनी ताच्या पांयार अभिशेक केलो आनी हें फरमान दियत म्हणलें.
“आयज पासून तुका त्रिदेवाचो भक्त, ह्या पुजाऱ्याचो पूत आनी म्हज्या पुराय राज्याचो राजपूत, त्रिधनी म्हणून वळखतलो…

अविनाश कुंकळकार
7875237830