कोंकणी भास आनी गोंया विशीं हुस्को : सपनाळें गोंय

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मनीस आपले जिणे कडें पळेतना, सदांच आपलें बरें जावंचें म्हण पळेता पूण एक साहित्यीक सदांच दुसऱ्या मनशाक मार्गदर्शक हे नदरेन वागता, सगळ्या साहित्यीकांक हीच नदर आसची हो ह्या वेळार आंवडो.

साहित्य कशें आनी केन्ना उजवाडा येवप हें जितलें बरोवप्याचेर आसता, तितलेंच प्रकाशकाचेर आसता. सगळ्यांक दिसता आपलें बरप पुस्तक रुपान येवंचें, ते खातीर कोणाक कितले कश्ट पडटात हें बरोवप्यान वळखून जाय. आपणाली ‘स्क्रिप्ट’ प्रकाशका कडें धाडली म्हणटच ती छापपा खातीर बरी आसा हाची खात्री केले उपरांत मुखा वेली प्रक्रिया सुरू जाता.  आमचे मदें अशे कांय बरोवपी आसात जांचें एकूय पुस्तक येवंक ना, वा केन्नां तरी एक आयलां आनी दुसरें उजवाडा हाडपाचें ताचें सपन आसता.  हें घडटा दुडवांक लागून.  आयज छापणावळीचो खर्च खूब वाडिल्ल्यान पुस्तकाची दर चड दवरचीं पडटा, म्हणटच लोक पुस्तक विकतें घेवंक तयार फाटीं सरता.

ह्या अडथळ्यांक दाल्गादो कोंकणी अकादेमी हातभार लायता खरी, पूण तिकाय बंधनां आसात. देखून आतां आनीक एक संस्था फुडें सरल्या, ऍड्स पब्लिकेशन.  पणजेचे हे संस्थेन आतां मेरेन दोन पुस्तकां छापल्यांत, तातूंतलें एक जावन आसा मानुयेल फेर्नांडीस हाचें ‘सपनाळें गोंय’ हें कवितांचें पुस्तक. ताका 112 पानां आसात आनी ताचें मोल फकत 150 रुपया आसा. तें दाल्गादो कोंकणी अकादेमीच्या पालवान ऍड्स पब्लिकेशनान उजवाडायलां. ताचें कव्हर टोनी कुलासो हाणें चित्रायलां जाल्यार फाटल्या कव्हर पानाचेर बरोवप्याची आनी पुस्तकाची वळख दिल्या.  ह्या पुस्तका खातीर मानुयेल फेर्नांडीसाक परबीं.  

फाटभूंय

मानुयेल फेर्नांडीस हो मुळांतूच कवी आनी कोंकणी कार्यकर्तो.  ताणें साबार कविता आनी कवनां रचलीं पूण ताच्या ‘किर्णां’ कविता संग्रहा उपरांत आनीक पुस्तक आयलें ना.  तो म्हणटा, आपणें कोंकणी चळवळी वेळार तन, मन आनी धन दिलें, आतां हे उतार पिरायेर आनीक धन घालूंक शकना. देखून ऍड्स पब्लिकेशन, दाल्गादो कोंकणी अकादेमी आनी काणकोणचो आदलो नगराध्यक्ष सायमन रेबेलो हांकां मुखार काडून हें पुस्तक निर्माण जालें.  ताच्यो कविता नेमाळ्यांनी आनी समाजीक माध्यमांचेर छापून येवनूय तो खूब फाटीं उरलो, हेच खातीर इसितो ग्रेसियस हाणें सपनाळें गोंय छापून हाडपाचो ध्यास धरलो आनी ह्या पुस्तकान संवसाराचो उजवाड देखलो.

पुस्तकाचो गाभो

मनशाचे जिणेचेर खास भशेन उजवाड घालपी एक साहित्यप्रकार म्हळ्यार कविता. शेक्सपियर म्हणटा, “पिसो, मोगी आनी कवी हे तेगूय कल्पनेचे खूब अर्थाभरीत घटक.” पळेवंक गेल्यार तेगूय सभावान एकूच सारके! जाची तकली फिरल्या ताका पिसो म्हणटात. जो मोग करता, ताका मोगी म्हणटात आनी जो कविता रचता ताका कवी म्हणटात. ह्या तेगांयकूय आप- आपले भशेन पिशें लागिल्लें आसता. देखून तेगूय एकसारके जावन आसात. असलोच मानुयेल बाब. ‘हांव पिसो’ हे कवितेंत तो म्हणटा,

सगळ्यांक दिसता

म्हजे लागीं आशिल्लो

गिन्याना शिन्सो

पूण तुका एकल्याकूच

हांव असो कसो

चिंतून फुगार जाता

भेजो म्हजो.

कांय फावटीं सामान्य मनशाचे तकले वेल्यान वचपाचे विचार कवी मांडटा. अर्थाचो अनर्थ करपी, समाजाच्या विकृत्यांचेर बडी मारपी, दोळ्यांतल्या कुस्कुटाची वळख दिवपी, सैमाचो मोग दाखोवपी कविता ह्या झेल्यांत वाचूंक मेळटात.  गोंयचे भुंयेर, पावसू माथ्यार पावलो, सासाय, हुंवार, भिरीभिरी पावस, मिर्गाचो पावस, ह्या सारक्या कवितांनी ताचो सैमीक मोग झळकता. कोंकणी आनी गोंया विशींय तो जायते कडें मोग, हुस्को आनी आमच्या मनाची होरावणी फुडें घालता. गोंयकार कवितेंत कवी म्हणटा,

स्वतंत्र गोंयचे गुलाम आमी

फकत नांवां पुरते धनी

तोंडां आमचीं शिंवल्यांत मोनीं

गोंयकार जाल्यात वाळेस्त सुणीं.

गोंयांत जें कितें चल्लां ताची कवी तिडक उग्तायता. सरकाराचेर बडी मारता, कोंकणी भास आनी गोंयकारांच्या हिताचो प्रस्न उबो करता, निराशीपणाचे उदगार काडटा.  चार-पांच कवितांनी गोंयकारांची राखण जावंचे खातीर कवी सायबिणीक, खुरीस, कृश्ण, आदी दैवतांक होरायता. माळो हे कवितेंत मोगाचें वर्णन करता.  राग, मोग, द्वेस, तशेंच दिवाळी, दसरो हांचे विशिंय कवी आपले विचार मांडटा. कवित्व, ही एक खाशेली कविता म्हणूंयेता. तातूंत कवी म्हणटा,

जिणेचो चडाव- उतार

वाजयता मदूर सूर गितार

तातूंतल्यान जल्मता गीत

तेंच गीत जाता जिवीत.

अशे तरेन मानुयेल बाब आपलो कवितां झेलो सजयतना, आपल्या उतरांतल्यान कविता रचणेचीं बंधनांय राखता. 

खाशेलेपण

कविता हो अवघड प्रकार अशें म्हणटात. जेन्ना काव्य कागदार उतारचें आसता, तेन्ना कवीक फावो तशीं उतरां मेळनात वा कविता आकर्शणाक कमी पडटा तेद्या वेळार कविता जड जाल्या अशेंय म्हणटात. मानुयेलान जड कवितांक सोंप्यो करून दाखयल्यात. लय आनी तालाक सोबता तसो उतरांखेळ मांडून हाडला जाल्यार कांय कवितांनी उतरां सोडून दिल्यांत आनी यमक नासतनाय कवितेक रूच हाडल्या. कांय वेळार कवी छंदमुक्त काव्या कडें वळ्ळा जाल्यार कांय कडें छंदबद्ध करून तितल्याच उतरां मदें काव्याचो आनंद दिवन गेला.  मानुयेलाच्यो कांय कविता गितबद्ध आसात. आग्वादाच्या शिंवा, सपनाळें गोंय, म्हाका तुमचो…, गोवा शार, प्रार्थना, आदी कविता चालीचेर बरे तरेन प्रस्तूत करुंयेतात.  ल्हान-ल्हान कवितां वरवीं कवीचो कवीगूण स्पश्ट जाता.

कवितेची भास

मानुयेलाक लोक-कवी म्हणुंयेता.  ताणें भोव सोंपी भास आपल्या कवितांनी वापरल्या.  गांवगिरीं उतरां वापरून कवितेचें सादेपण राखलां.  आग्वादच्या शिंवाक उलो मारतना आनी गोंय भुंयेक होरायतना तो वाचप्यांच्या मनाचेर ताण दिना, इतले सादेपणान कवी आपले विचार मांडटा.

सोंपयतना…

आयज कविता जरी मुक्त जाल्या, तरी वाचप्यांक ओडून धरपा खातीर ‘ए पोयट इज बॉर्न, नॉट मेड’ म्हळ्यार कवी जल्मता, ताका तयार करीनात अशें म्हणलां तें सारकें. शिकून व कार्यशाळेंत वांटो घेवन बरो कवी जातलो हाची खात्री ना पूण जाच्या आंगांत कवीगूण आसा, तो विकसीत करून कविता घडयल्यार जेरूल यश मेळटा. आपली अशी एक स्टायल निर्माण करप, केन्नांय कवितेक चाल लावप, उतरांचो ‘मिटर’ सांभाळप ह्यो गजाली कवितेची फास्की घटमूट करतात. मानुयेलाच्यो कविता दिसाळ्यांनी, नेमाळ्यांनी छापून आयल्ल्यो आसात, कवी संमेलनांनी सादर केल्ल्यो आसात, त्यो एकठांय करपाचे इल्ले कश्ट घेतले जाल्यार ताचे आनीक कितलेच कविता संग्रह जावंयेतात, तातूंत बरोवप्यान लक्ष घालचें आनी कोंकणी सरस्पतीक गिरेस्त करची म्हण विनंती करतां. मनीस आपले जिणे कडें पळेतना, सदांच आपलें बरें जावंचें म्हण पळेता पूण एक साहित्यीक सदांच दुसऱ्या मनशाक मार्गदर्शक हे नदरेन वागता, सगळ्या साहित्यीकांक हीच नदर आसची हो ह्या वेळार आंवडो.

– विन्सी क्वाद्रूस, 

मो – ९८२२५८७४९८