बुदवंत फुडारी : भारतरत्न पी व्ही नरसिंह राव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

अर्थीक धोरणा विशींच्या निर्णयांक लागून राव आनी सिंह हांचेर विरोधकांनी खूब टीका केली. पूण नरसिंह राव आपल्या निर्णयांक दसून रावले.

आदले प्रधामंत्री स. पी. व्ही नरसिंह राव हांकां हालींच भारतरत्न हो सर्वोच्च नागरी पुरस्कार फावो जाला. भारतीय अर्थवेवस्थेच्या अशांत काळांत तांणी एलपीजी (Liberalization, Privatization and Globalization) धोरणा वरवीं ताका विकास आनी उदरगतीच्या मार्गार हाडलो. स्वामी रामानंद तीर्थ हांच्या फुडारपणा खाला हैदराबाद मुक्ती संग्रामांत तांणी म्हत्वाचो वावर केलो. मुख्यमंत्री म्हणून काम करतना आंध्र प्रदेशाचो बरो फुडार पळोवपाची धोरणां चालीक लायलीं. णववे प्रधानमंत्री पी. वी. नरसिंह राव हांका कुशळ, अणभवी राजकारणी मानतात. राजीव गांधी हांची हत्या जावंक नाशिल्ली जाल्यार तांकां प्रधानमंत्री पद मेळप तशें कठीण आशिल्लें. ते जायत्या भाशांचे जाणकार, बरे लेखकय आशिल्ले.

जल्म 

नरसिंह राव हांचो जल्म 28 जून 1921 दिसा आंध्र प्रदेशांतल्या करिमनगर शारांत जालो. नरसिंह राव हांणी उस्मानिया विद्यापीठ आनी मुंबय विद्यापिठांतल्यान शिक्षण घेतिल्लें. तांची घरकान्न रोखडीच संवसाराक अंतरली. नरसिंह राव हांका उर्दू, हिंदी, तेलगू, इंग्लीश, मराठी भाशांचें बरें गिन्यान आशिल्लें. तांणी स्पॅनीश आनी फ्रेंच भास शिकून घेतिल्ली. तांणी कायद्यांत पदव्युत्तर पदवी मेळयिल्ली. संगीत, सिनेमा आनी नाटक आदीं कलेची तांका खोलायेन आवड आशिल्ली. एका  नेमाळ्याचें संपादन केलें. 

राजकी प्रवास

नरसिंह राव हे स्वातंत्र्य झुजारी. स्वातंत्र्य चळवळींत तांणी वांटो घेतिल्लो. उपरांत तांणी राजकारणांत सक्रीय वावुरपाक सुरवात केली. फकत प्रादेशीक राजकारणा मेरेन ते मर्यादीत उरले. 1971 वर्सा ते प्रांतीय राजकारणांतले नामनेचे फुडारी जाले. 1971 ते 1973 वर्सा मेरेन आंध्र प्रदेशाचे मुख्यमंत्रीय आशिल्ले. 1969 त काँग्रेस पक्ष फुटलो. तेन्ना नरसिंह राव इंदिरा गांधी वटेन रावले. आणीबाणीच्या काळांत ते विश्वासपात्र उरले. ताचो फायदो म्हळ्यार 1972 मेरेन ते राष्ट्रीय पांवड्याचे फुडारी जाले. तेन्ना तांका गृह, सुरक्षा, परराश्ट्र आदीं मंत्रालयांचो स्वतंत्र प्रभार मेळ्ळो. ते इंदिरा गांधी लागीं सदांच एकनिश्ठ रावले. इंदिरा गांधीजींच्या उपरांत ते राजीव गांधीकूय प्रिय आशिल्ले. 

प्रधानमंत्री जाले

राजीव गांधी हांचे हत्ये उपरांत फुडाऱ्यां संबंदी संकश्ट निर्माण जालें. नरसिंह राव हांच्या नांवा विशीं एकमत जालें, पूण त्या काळांत ते दुयेंत आशिल्ल्यान, तांकां प्रधानमंत्री पदाची व्हडलीशी उमेद नाशिल्ली. पक्ष फुडाऱ्यांचो दबाव आयलो. तेन्ना ताणें जड काळजान मान्य केलें. 1991 वर्सांच तांका दिसलें, जिवीत खूब थोड्याच काळा खातीर तिगपाचें आसा. पूण जेन्ना संसदीय पक्षाचे फुडारी म्हणून वेंचून आयले उपरांत राव प्रधानमंत्री जाले. तेन्ना तांचे भलायकेंत चमत्कारी बदल घडून आयलो. 20 जून 1991 दिसा तांणी  प्रधानमंत्री म्हूण सोपूत घेतलो. ताचे उपरांत तांची भलायकी दिसान दीस सुदरत गेली.

आरोप जाले 

नरसिंह राव हांचेर जायते आरोप जाले. पूण ते सिद्ध जांवक शकले नात. राव हांणी पांच वर्सा पूर्ण केलीं. पूण तांची सत्ता संघर्शान भरिल्ली. तांचेर भ्रश्टाचार आनी हवाला अशे जायते आरोप जाले. हर्शद मेहता प्रकरण तांचेच राजवटींत घडलें. मेहतान सांगलें,- ‘एके गाडयेंत नोटी भरून एक कोटी रूपयांची लांच दिली.’ हो आरोप खूब गंभीर आशिल्लो. पूण तो सिद्ध जांवक शकलो ना. काँग्रेस पार्टीन लेगीत आरोपांचेर विश्वास दवरलो ना. पूण प्रसार माध्यमांक कोण समजायतलो? काँग्रेस पक्षाच्या फुडाऱ्यांनी बचावा पसत वाद घालो. एक कोटी रूपया सुटकेशीत दवरूंक मेळनात, मागीर हर्शद मेहतान एक कोटी रूपया सुटकेशींत भरून टिव्हीचेर दाखयल्ले. ती एक वावडी आशिल्ली. ल्हवू- ल्हवू ही गजाल सुटावी जाली. तरीय ती शांत जाता म्हणसर नवो प्रस्न उप्रासलो. तेन्ना नरसिंह राव हांणी झारखंड मुक्ती मोर्चाचे खासदार आपले वटेन घेवन आयले.  आपलें सरकार भोवमतान हाडले. ह्या संबंदीत त्या प्रस्नांचेर देशांत खूब भासाभास जाली. मागीर गुन्यांवा संबंदीत नरसिंह रावाचेर केसूय न्यायालयांत नोंद जाली. सकयल्या न्यायालयान तांका ख्यास्त फर्मायली. पूण उच्च न्यायालयान तांकां निरपराधी थारायले.

नरसिंह रावाचेर वैयक्तीक आरोप चालूच आशिल्ले. तरीय ताणें देशा पसत तोखणायेचो वावर केलो. हे सत. ह्या घोटाळ्या उपरांत एक नवो घोटाळो जालो. तो ‘सेंट किट्स’ घोटाळो. सेंट किट्स जुंव्यां वयल्या बँक खात्यांत आदले प्रधानमंत्री विश्र्वनाथ प्रताप सिंहाच्या पुताचें खातें आशिल्ल्याचीं म्हायती मेळ्ळीं. तशेंच त्या खात्यांत व्हड प्रमाणांत रक्कम जमा जाल्या म्हणपाचें सांगिल्लें आनी प्रसार माध्यमांनीय पत्रां वांटून दिल्लीं. खरें म्हणल्यार राजीव गांधीक बोफोर्स प्रकरणांत घुस्पावपाच्या यत्नाक ही जाप आशिल्ली. ताची  चवकशी सुरू जातकच ती बनावट आशिल्ल्यांचें दिसून आयलें. आनी ह्या घोटाळ्याचो बापूय नरसिंह राव हांका धारेर धरले. नरसिंह रावांचेर खटलो चल्लो. पूण न्यायालयान तांकां निरपराधी थारायले. ताचे उपरांत लखूभाई पाठक कांड जालें. आनी तांचो दोश राव हांचेर आयलो. चलनांत घुस्पागोंदळ करपाची भानगड उक्ताडाक आयिल्ली. हाचे खातीर रावाक दोशी थारावन तांचेर खटलो चलयलो. हातूंतय तांकां निरपराधी थारायले. 

6 डिसेंबराक बाबरी मशीद मोडून उडयली तेन्ना नरसिंह राव प्रधानमंत्री आशिल्ले. ते कट्टर हिंदू आशिल्ले. देखून तांणी मुद्दाम ह्या प्रस्ना कडेन आडनदर केली. सुरक्षा वेवस्थेची जतनाय घेतली ना,अशें लोक उलयताले. सत्य कितेंय आसूं, हाचे खातीर सगल्यांनी राव हांकां दोश दिलो. खूब निशेदय जालो. उपरांत डिसेंबर 1992 त सामुहीक दंगली जाल्यो. खूब लोक मेले. ह्यो दंगलीं थांबोवपा पसत नरसिंह रावाच्या सरकारान फावो ती जतनाय घेवंक ना. 1984 वर्सा जेन्ना इंदिरा गांधीजीची हत्या जाली. तेन्ना लेगीत नरसिंह राव गृहमंत्री आशिल्ले. ताका जाय जाल्यार दंगलींचेर नियंत्रण दवरूं येतालें. पूण त्या वेळार लेगीत ते वोगी रावले, असो आरोप जालो. नरसिंह राव हांच्या मुखार कांय मजबुरीय आसूं येतात. राव पांच वर्सां प्रधानमंत्री पदार उरले. एका फाटल्यान एक अशे साबार आरोप तांचेर जाले. त्या आरोपांतल्यान ते मुक्त जाले.

अर्थीक धोरण

नरसिंह राव हे फक्त बुदवंत नाशिल्ले जाल्यार तांका खूब अणभवय आशिल्लो. तांणी तीन मुद्द्यांचेर कार्यक्रम चलयलो. खाजगीकरण, जागतीकरण आनी सरलीकरण (सोंपेंपण). हाचो अर्थ राव हांणी अर्थीक वेवस्था संवसारीक बाजारपेठे खातीर उक्ती केली. जे उद्देग सरकारी नियंत्रणा खाला आशिल्ले,  ते खाजगी कंपनीक दिले. रेड टेप आनी परवानो राज रद्द केलो. हाका लागून जायते गुंतवणुकदार मुखार आयले. देशाची अर्थीक स्थिती सुदारली. विदेशी गुंतवणुकदारांनीय भारतांत गुंतवणूक करपाक सुरवात केली. हें सगलें काम तेन्नाचे अर्थमंत्री दो. मनमोहन सिंह  हांणी केलें. नरसिंह राव हांणी तांकां खास अर्थमंत्री म्हूण मंत्रीमंडळांत घेतिल्ले. तेन्ना सिंह रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर आशिल्ले. सगल्या संवसारांत 1991 च्या दशकांत अर्थीक मंदी आयिल्ली, सोडून भारत. भारतान उदारीकरणाचें धोरण चालीक लावन ह्या संकश्टाचेर मात केली.

अर्थीक धोरणा विशींच्या निर्णयांक लागून राव आनी सिंह हांचेर विरोधकांनी खूब टीका केली. पूण नरसिंह राव आपल्या निर्णयांक दसून  रावले. ताचो परिणाम देशाची वाड नेटान जाली. सरकारी खर्चांतय कपात केली. सगले राव हांचेर चवताळ्ळे. मात तांणी ह्या वावरांत अर्थमंत्र्याक पुराय तेंको दिलो. राव हांणी भारतीय कंपनींक हेर देशांनीय वेवसाय करपाक परवानगी दिली. पूण 3 वर्सां उपरांत अर्थीक उदरगतीची गती मंद जाली. मुखार आयिल्ल्या समस्यांक नरसिंह राव हांकां तोंड दिवचे पडलें. अर्थीक धोरणाचे विरोधक म्हळ्यार विध्वंसक स्वरुपाचे लोक. विरोधकांनी राव सरकाराचीं अर्थीक धोरणां लोकां मुखार अशे तरेन दवरलीं की काँग्रेसीची प्रतिमा कलंकीत जाली. 1996 वर्सा भौशीक वेंचणूक जाली. तेन्ना काँग्रेसीक लजेची हार मेळ्ळी. भारतीय जनता पक्षाक हे वेंचणुकेंत समर्थन बेस बरें मेळ्ळें. पूण सरकार घडोवपाक ताचे कडेन भोवमत नाशिल्ले. अटलबिहारी वाजपेयी प्रधानमंत्री जाले. पूण भोवमत नाशिल्ल्यान 13 दिसां भितर सरकार कोसळ्ळें. नरसिंह रावांच्या काळांत खूब कांडां जालीं. पक्षांच्या अपयेसाचो पुराय दोश तांचेर पडलो. उपरांत सोनिया गांधीक मुखार येवची पडली. 

नरसिंह राव हांचे विशीं कांय वेंचीक गजालीं…

1) राव हे हिंदू समर्थक असो आरोप आशिल्लो. नरसिंह राव हे पयले दक्षीण भारतीय, जांणी प्रधानमंत्री जावन पांच वर्सां राज्य केलें. 1991 ते 1996 हो तांचो कार्यकाळ.

2) राव हांणी आंध्र प्रदेशांत काँग्रेसीची सुवात घटमूट केली. ते खरे काँग्रेसीचे फुडारी आशिल्ले. पक्षान ताका कुशींत काडले. तरीय लेगीत तांची निश्ठा काँग्रेस पक्षा कडेन उरली. ते हेर खंयच्याय पक्षांत सामील जाले नात.

3) राव हाचें पुराय नांव पामुलापार्थी वेंकट नरसिंह राव. 23 डिसेंबर 2004 दिसा तांकां मरण आयलें. ‘सहस्त्र फण’ ही तेलगू भाशेंतली कादंबरी तांणी हिंदींत रुपांतरीत केली. तशेंच ‘द इनसाइडर’ ही कादंबरी बरयली. राम मंदीर आनी बाबरी मशीद वादाचेरुय तांणी पुस्तक बरयलां. 

– विशाल खांडेपारकार