वेवसायिकांची जिवन शैली चित्रावपी कथां झेलो: दुवळ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कथा म्हणली की आमच्या दोळ्यां मुखार कसलें तरी चित्र रोखडेंच उबें रावता आनी आमी वाचतां-वाचतां त्या चित्रा विशीं चिंतूंक लागतात.  हें चित्र एका कुटुंबाचें आसुंयेता, मनशाचें आसुंयेता, संवेदना, दुख्ख, राग, मोग, दुस्वास, हांवपण, वेग-वेगळीं मुखामळां, आदी, आदी अशें कितेंय आसुंयेता.  अशें चित्र दोळ्यां मुखार आयल्यारूच एक कथा जैतवंत जाता. ह्या वेळार राश्ट्रीय बाल साहित्य पुरस्कार विजेतो आनी साहित्यीक विन्सी क्वाद्रूस हाच्या ‘दुवळ’ कथां झेल्याची वळख तुमचे मुखार… 

हें पुस्तक दाल्गादो कोंकणी अकादेमीन उजवाडायलां आनी पणजेच्या ड’स प्रिंटर्सान छापलां. ताचें कव्हर अशोक हाणें काडलां जाल्यार ह्या 274 पानांच्या पुस्तकाचें मोल फकत 299 रूपया आसा. तातूंत वेग-वेगळ्या वेवसायिकांचें जिवीत चित्रावपी 22 कथा आसात. पुस्तकाच्या निमाण्या पानांनी बरोवप्याची वळख आसा जाल्यार कव्हराच्या फाटल्या पानार पुस्तका विशीं म्हायती आसा. हालींच ह्या पुस्तकाक गोवा कोंकणी अकादेमीचो ग्रंथ- साहित्य पुरस्कार लाभला.

फाटभूंय

22 मार्च 2020 ह्या दिसा ‘जनता कर्फ्यू’ लागलो आनी ताचे मागीर 25 मार्च 2020 दिसा थावन ‘लॉकडावन’ सुरू जालें. तें सोंपतकच आनीक… आनीक.. अशे कितलेच म्हयने.  ह्या काळांतल्या पयल्या म्हयन्यांत खयंच भायर सरूंक संदी नाशिल्ल्यान बरोवप्यान पडून आशिल्ल्या साहित्यांत लक्ष घालें आनी दळून- मळून हें पुस्तक तयार केलें. हेच खातीर पुस्तकाक ‘दुवळ’ नांव पडलें.

ह्या पुस्तकांत आस्पाविल्ल्यो सगळ्यो कथा आदीं छापून आयल्ल्यो. बरोवप्यान तांचेर मंथन केलें. कांय जणांनी दिल्ल्या अभिप्रायाचेर आदारून आनी तांचें मत कसाक लावून गरज थंय बदल केले. उपरांत तांचेर  साहित्यीक संस्कार करून कोंकणी मळा वेल्या अणभवी साहित्यीक भांगर-बैलांची कथामळणी जातकच हो उंचामोलाचो झेलो तयार जालो.

दुवळ म्हळ्यार कितें?

दुवळ म्हळ्यार शेतकामताचें एक खास परंपरीक कार्य. हालींच्या काळार शेत- कापणी मेशिनांक लागून शेताचो वावर खुब कमी जाला आदीं शेताची लुंवणी जातकच थांबाचे भरे बांदून बांदार वो वयर नितळ जाग्यार वो खळार हाडून घालताले. भरे सोडून थांब खापयताले आनी भात झडयताले, जें भात मेळटा ताका ‘खापयल्लें भात’ म्हणटात. हे प्रक्रियेंत आयतें भात आसा तें झडटालें पूण तरी जायतें भात भरिल्ल्या  कणसां सयत उरतालें, तें थांब दाळून दवरताले. ह्या धाळिल्ल्या थांबाक ‘गुडीस’  म्हणटात. मागीर दूसऱ्या दिसा वो तिसऱ्या दिसा सकाळीं फांत्यार उठून हें गुडीस मोडटाले आनी थांब खळाचेर पसरायताले. ताचे वेल्यान चार/पांच बैल गोलगोल भोंवडायताले. हाका  ‘मळणी’ म्हणटात.  भोंवाडे मारतल्या बैलां फाटल्यान कोण तरी एकलो शेण धरूंक आसतालो. थोड्या वेळान एक- दोग मानाय थांब मळकुंडान वयर- सकल करताले आनी सांगाता बैलांच्या पांयां तळा झडनाशिल्लें भात झडचें म्हण मळकुंडाच्या दांड्यांनी वो बडयांनी खापयताले. देड- दोन वरांची ही कसरत केले उपरांत तण भायर मारताले आनी हे मळणेंतल्यान झडिल्ल्या भाताक ‘दुवळाचें भात’ म्हणटात आनी हे प्रक्रियेक ‘दुवळ’ म्हणटात. पुस्तकाच्या मुखेल कव्हराचेर ज्युसत तेंच दाखयलां.

पात्रां

पुस्तकांतलीं पात्रां सामकीं जिवी आनी उत्साही. चडश्यो कथा व्यक्तिचित्रणांनी उब्यो जाल्ल्यान पात्रां मदें आशिल्ली संवेदना आनी कांय कडें आक्रमकताय जाणवता. तीं जरी सामान्य मनशां आसलीं, तरी कांय कडें तांची अदुभुदताय होलमता.  बरोवप्यान पवित्र पुस्तकाचो अभ्यास केला, ताका लागून बरींच पात्रां बरे लागणुकेचीं आनी संस्कारांचीं पळेवंक मेळटात.

कथेंत निवडिल्लीं पात्रां, तांची मानसिकताय आनी ज्या सुवातांनी कथा घडटा थयंची वातावरण निर्मिती आनी पात्रां हातांत हात घालून फुडें वतात. कथेंतल्या दर एका पात्रान आपले भुमिकेक न्याय दिला अशें वाचप्यांचें मत. 

गाभो

अस्तुरी लिखाणाचेर प्रभुत्व आशिल्ली हेमा नायक विन्सील्या कथांचेर आपलें मत मांडटा – पुस्तकांतल्यो चडश्यो कथा व्यक्तिचित्रणाच्यो आसात  जाल्यार  ‘एक बातमी’ ही कथा पत्रकारिता दर्शेवपी आसा, ‘दांडिया रास’ ही परंपरीक गुजराती खेळाचेर आसा, ‘देवा पाडो’ ही बयलाचें जिवीत दाखोवपी आसा, ‘विज्मीत’, ‘मोनी नीत’ ह्यो कथा काळीज हालोवपी आसात. दर एके कथेची वातावरण निर्मिती जबरदस्त जाल्या.  पात्रांच्या तोंडांत फावो तशे सुटसुटीत संवाद घालून सहजतायेन एक जिवें चित्र उबें केलां.  केन्नां- केन्नां संवादांतल्यान कथा घडत वता हें तंत्रूय वापरलां. पदेर, दर्जी, पायलट, सुकडो, मसालेवालो, सोरोप-इश्ट, भिकारी, मेकानीक, खाणावळकान्न, धाडशी रितीन अशीं जायतीं व्यक्तिचित्रां गोंयचे संस्कृतायेंत भर घालतात.  व्यक्तिचित्रांची निर्माण- कला आनी व्यक्तिचित्रां जितीं-जिवीं प्रकट करची सुंदर शैली पुस्तकांत जाणवता. कथा बरयतना त्या विशयाचो आनी लोकाच्या जगण्याचो अभ्यास केला हें जाणवता.  अस्तुऱ्यांच्यो भावना, इत्सा आनी दादल्यांक भुलोवन उडोवपी कर्तुबां प्रभाविपणान आयल्यांत. कांय कथांनी वेंचणुकांनी घुस्पल्लीं जाल्यार कांय कथांनी दयाळ अंतस्कर्णाचीं मनशां येतात. बरोवप्याचो आदर्शवाद, समाजाचो हुस्को, नीत सारके विशय हाताळ्ळ्यात. ट्रककार्न कथेंत ट्रक रस्त्यार ट्रिपी मारतना कसली घायी करतात ताची वातावरण निर्मिती बरी जाल्या. खणी बंद जाल्यो तेन्ना ट्रकांचीं रिणां उरलीं. सुमनाचो ट्रक चोरयेक गेलो. एका पाद्रीन तिका इंशुरेंस मेळोवन दिवंक मजत केली. अश्यो ह्यो एकापरस एक कथा, कोंकणी भाशेक जेरूल उभारी दितल्यो. 

खाशेंलेपण

पुस्तकांतली प्रत्येक कथा उजव्या पानाचेर सुरू जाता.  कथा सुरू जावंचे आदल्या पानार 40- 50 उतरांचो कथेचो आटाप आसा, जो मोटव्या रुपान वाचप्यांक कथेचें स्वरूप सांगता.  कथा मात्शे लांब आसात पूण त्यो व्यक्तिमत्वांचें चित्रण सांभाळटात, वेवसायांत घुस्पल्ल्या वावराड्याच्यो प्रतिमा आनी तांचो संघर्श दाखयतात. कथांनी चड- सो आशावाद आसा आनी कथा बोध दिवपी आसात. दर एके कथेचो सकारात्माक शेवट जाल्लो आसा देखून बरें जेवण जेवून निमाण्या पानार तें गोडशें वाडिल्ले भशेन दिसता. कथांनी जायते कडें ओपारी आनी म्हणी वाचूंक मेळटात ज्यो भाशेची सोबाय वाडयतात. देखीक.. खाल्ल्या पानार हळशीक करूंक जायना आनी उपाशीं आसतना जेवण वाडटल्याचेर बदमास जावंक फावना.  कथा वाचतना ह्यो ओपारी आनी पात्रांच्या तोंडांतलीं विवीध उतरां मनाक खूब भावतात.

सोंपयतना…

पुस्तकाक पुरस्कार मेळ्ळे उपरांत कितल्याच जणांनी म्हणलें, “विन्सील्यो ह्यो कथा नागरी लिपींतूय येवंच्यो आनी सगळ्यांक वाचूंक मेळच्यो.” ह्या साहित्य मोग्यांचो भंग जावंचो न्हय हे खातीर हें पुस्तक नागरी आनी कन्नड लिपींनी व्हरपाक पोशक वातावरण निर्माण जालां.

—   

– विन्सी क्वाद्रूस, 

मो – 9822587498