गांधीजी आनी अपसमज

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

महात्मा गांधीजी विशीं 3 मुखेल अपसमज आसात. एक, भगतसिंग हांचीं फाशी टाळपाक गांधीजीन कसलेंच यत्न केले नात. दुसरो, तांणी देशाची फाळणी केली आनी तिसरो, पाकिस्तानाक 55 कोटी दिवचें हाचे खातीर उपोशण केलें.

भारताचें राष्ट्रपिता महात्मा गांधीजी. असो एक भारतीय फुडारी जाच्या मुखार पुराय संवसार नतमस्तक जाला. पूण, जितलें व्हड व्यक्तीमत्व तितलेंच चड अपसमज पातळटात वा कोण तरी जाणा जावन पातळायतात, अशेंय म्हणूं येता. हाका गांधीजी आडवाद नाशिल्लें. पूण हे अपसमज भारतांतूच आसात. हाचें कारण किदें? होवूय संशोधनाचो एक विशय. भारता भायर तांकां महात्माच मानतात. संयुक्त राष्ट्र संघ तांचो जल्मदीस ‘संवसारीक शांतताय दीस’ म्हूण मनयता.

30 जानेवारी 1948 दिसा तांची हत्या जाली. तो दीस भारत ‘हुतात्मा दीस’ म्हूण मनयता. 76 व्या हुतात्मा दिसा निमतान जाणून घेवया महात्मा गांधीजी विशी पातळायिल्ले तीन अपसमज. महात्मा गांधीजी विशीं 3 मुखेल अपसमज आसात. एक, भगतसिंग हांचीं फाशी टाळपाक गांधीजीन कसलेंच यत्न केले नात. दुसरो, तांणी देशाची फाळणी केली आनी तिसरो, पाकिस्तानाक 55 कोटी दिवचें हाचे खातीर उपोशण केलें.

1. भगतसिंग हांची फाशी

भगतसिंग हांची फाशी रद्द जावपाक गांधीजीन यत्न केलें नात असो तांचेर आरोप जाता. हें फट. 1928 त सौंडर्स ह्या ब्रिटिश पुलीस अधिकाऱ्याक मारिल्ले खातीर भगतसिंग, राजगुरू आनी सुखदेव हांकां फाशीची ख्यास्त जाली. जेन्ना ही ख्यास्त जाली तेन्ना गांधी – इरविन कराराचेर उलोवप चलतालें आनी भगतसिंगाक फाशी जावची न्हय हाचे खातीर गांधीजीन शक्य जाता तितले यत्न केल्यात हें स्वता इरविनान कबूल केलां आनी ताची नोंद तीन – चार कडेन आसा.

एक, नवी दिल्ली, चेल्मफॉर्ड क्लब हांगां 27 मार्च 1931 त ‘फेरवेल स्पीच’ दितना ते म्हणटात, ‘‘जरी हिंसा तांच्या तत्त्वांच्या आड आशिल्ली तरी भगतसिंगाची ख्यास्त बदलची असो आग्रो धरलो.’’ दुसरें कडेन, ‘‘गांधीजीन तरणाटो भगतसिंग हांची फाशी रद्द जावची अशी इत्सा उक्तायली. आपल्याक भंय आसा जर भगतसिंगाची फाशी रद्द केली ना जाल्यार करार तुटपाक शकता. पूण ह्या बाबतींत किदेंच करप आपल्याक अशक्य आसा अशें इरविनान आपल्या चरित्रांत बरयलां.’’

भगतसिंगाची फाशी रद्द जावचीं न्हय हे खातीर ब्रिटिश सरकारचें खूब चेंपण आशिल्लें. 

इरविन हांच्या हातांत कांयच नाशिल्लें. पंजाब पुलिसांत काम करपी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी अट दवरिल्ली – जर भगतसिंगाची फाशी रद्द जाली जाल्यार दरेक मुखेल अधिकारी राजिनामे दितले. ही बातमी डॅक्कन क्रोनिकल तशेंच 22 मार्चाच्या 1931 च्या ‘द पीपल’ ह्या दिसाळ्यांत छापून आयिल्ली.

निमणो यत्न म्हणून 28 फेब्रुवारी 1931 त गांधीजीन इरविनाक पत्र बरयलें. तांतूत नैतीक आदाराचेर ही फाशी रद्द करची अशें अपील केलें. गांधीजीचें म्हणणे आशिल्लें, एक फावट फाशी दिली म्हणटकच तें कृत्य बदलपाक मेळना. इरविन एक निश्ठावान क्रिस्तांव जाल्ल्यान तांणी पत्रांत बायबलांतलीं एक वळ घाली, ‘CHARITY NEVER FAILETH’, ‘दया केन्नाच फुकट वचना’.

2. देशाची फाळणी

गांधीजीन देशाची फाळणी केली हें आमी आयकत आयल्यात. गांधीजी देशाच्या फाळणी खातीर जबाबदार आशिल्ले हे 75% परस चड लोक मानतात. भारत स्वतंत्र जावन 75 वर्सां जावन गेली. वाचपाक येवपी पिळगेन देशाचो इतिहास जाणून घेवपाची तकालस घेतल्या?

फाळणेचीं बिजां जायत्या घडणुकांनीं घालीं. ब्रिटिशांचें ‘फाळणी करतलेंच’ हें धोरण, सत्तेची हाव, मुस्लिम लीग आनी हिंदू महासभा हांचें धर्माचें आनी दुस्वासाचें राजकारण. अशें म्हणटात पाकिस्तान तयार जावपाचें बीज 1916 त जाल्ल्या लखनौ करारा खातीर पडलें. इंडियन नॅशनल काँग्रेस आनी ऑल इंडिया मुस्लिम लीग हांचें भितर हो करार जालो जाचें खातीर मुसलमानाच्या स्वतंत्र मतदार संघाक मान्यताय मेळ्ळी. त्या वेळार इंडियन नॅशनल काँग्रेसीचे फुडारी लोकमान्य टिळक जाल्यार जिना हे ऑल इंडिया मुस्लिम लीगचे फुडारी आशिल्ले. 1937 त हिंदू महासभेच्या अधिवेशनांत सावरकरान द्विराष्ट्रवादाचो सिद्धांत मांडलो. गांधीजीक सर्वसमावेशक धर्मनिरपेक्ष भारत राष्ट्र जाय आशिल्लें. तांणी फाळणेक केन्नाच तेंको दिलो ना.

भारताचें कुडके करप हें ब्रिटिशांचें धोरण आशिल्लें. ते खातीर तशें वातावरण तांणी ह्या देशांत निर्माण केलें. माऊंटबॅटन हांणी गांधीजीक टाळून काँग्रेसच्या नेत्यां कडेन चर्चा केली.

गांधीजीचें म्हणणे आशिल्लें, पयलीं अखंड भारताक स्वातंत्र्य मेळपाक जाय. फाळणी रद्द जावची म्हूण गांधीजीन व्हाईसरॉयाक णव कलमी योजना दिली. पूण एक फावट स्वातंत्र्य मेळ्ळें जाल्यार भारत फाळणेच्या दिशेन कांयच करचो ना हो भंय जिनाक दिसतालो देखून ब्रिटिशांनीं फाळणी करची अशें जिनाचें मत आशिल्लें. फाळणेच्या विशयाचेर नेहरू आनी पटेल हांणी गांधीजी विरोधी भुमिका घेतली.

फाळणेच्या योजनेक मान्यताय दिवपाक काँग्रेसची बसका आपयल्ली. तांतूत जयप्रकाश नारायण आनी डॉ. राममनोहर लोहिया हांकां खास निमंत्रीत म्हूण आपयल्लें. ह्या बैठकेंत जें घडलें ते डॉ. लोहिया हांणी आपल्या ‘गिल्टी मेन ऑफ पार्टिशन’ ह्या पुस्तकांत बरयलां. ते बरयतात, गांधीजी, सरहद गांधी (खान अब्दुल गफार खान), जयप्रकाश नारायण आनी हांव अशा चवगांनीच फाळणेक विरोध केलो. बाकिच्या कोणेच फाळणेच्या योजने आड एक उतर काडलें ना. तशेंच हे बसकेंत गांधीजीन आपल्याक नेहरून फाळणीची कसलीच कल्पना दिवंक ना अशें सांगलें.’’

‘‘ज्ञान-निधीच्या सानिध्यात’ ह्या पुस्तकांत रवीन्द्रबाब केळेकार हे काकासाहेब कालेलकारांक विचारतात – ‘‘गांधीजी फाळणेक कशें तयार जाले?’’ तेन्ना काकासाहेब जाप दिता – ‘‘पुराय देशूच फाळणेक तयार जालो.’’

जेन्ना फाळणेच्या निर्णयाचेर शिक्को बसलो तेन्ना राजकुमारी अमृत कौर हांणी गांधीजीक सांगलें, तेन्ना गांधीजीन म्हणलें, ‘‘ब्रिटिश देशाचें विभाजन करतले हाचो म्हाका अदमास आशिल्लो. ही फाळणी मानिना. जर लोक म्हणटात, ‘फाळणी जाली’, तर ती जाली अशें  समजा.’’ भारताचें कसल्याच प्रकारचें विभाजन गांधीजीक केन्नाच मान्य नाशिल्लें. तांणी निमणे मेरेन फाळणी रद्द करपाक यत्न केले. जे तांकां फाळणे खातीर जबाबदार मानतात ते मूर्ख आनी नेणार.

3. उपोशण 55 कोटीं खातीर

नाटकां आनी सिनेमे ही खूब प्रभावी माध्यमां. जाणी गदर सिनेमा पळयला तांणी – ‘भारतान पाकिस्तानाक 55 कोटी रूपया दिले,’ हो संवाद आयकला आसतलो. वा जाणी, ‘मी नथुराम गोडसे बोलतोय’ ह्या नाटकांत 55 कोटी पाकिस्तानाक दिवचें म्हूण गांधीजी उपोषणाक बसल्यात अशें सांगलां. गांधीजी खातीर भारत सरकारान पाकिस्तानाक भेट वा दया म्हूण 55 कोटी दिले. असो अपसमज पातळायलो.

हे 55 कोटी भारतान भेट वा दया म्हूण पाकिस्तानाक दिवंक नात. फाळणेच्या वेळार जशे जाग्याची वाटणी जाली. भारत, पाकिस्तान आनी पूर्व पाकिस्तान (जो आताचो बांगलादेश). तेन्ना जाग्या बाराबर बाकिच्या गजालींचीय वाटणी जाली. तेन्ना रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियात 400 कोटी आशिल्लें. एक समिती नेमिल्ली जांतूत पाकिस्ताना कडल्यान गुलाम मोहंमद, जाहिद हुसैन आनी आय. कुरेशी, जाल्यार भारता कडल्यान के. जी. आंबेगावकर, संजीव रॉय आनी एम. व्ही. रंगाचारी हांचो आसपाव आशिल्लो. ह्या सदस्यांनी त्या 400 कोटींतल्यान, 75 कोटी पाकिस्तानाचो वांटो अशें थारायलें. हांतून खंयच गांधीजी ना. ह्या कराराचेर नेहरू आनी पटेल हांच्यो सयो आशिल्यो आनी पयलो वांटो 20 कोटी फाळणेच्या वेळार दिलो. उरिल्ले 55 कोटी कांय काळान वा पाकिस्तानान मागतकच दिवप अशें थारलें.

हो दोन स्वतंत्र देशां मदीं आंतराष्ट्रीय नेमा नुसार जाल्लो करार आशिल्लो. ऑक्टोबरांत पाकिस्तानाचेर हल्लो केलो म्हूण पाकिस्तानान रकमेची मागणी करतकच नेहरू आनी पटेल हांणी रक्कम दिवपाक मनाय केली.

12 जानेवारीक गांधीजीन उपोषण करपाचो निर्णय घेतला तेन्ना 55 कोटींचो कांयच विशय नाशिल्लो. गांधीजी उपोशणाक बसतना आपूण किद्याक उपोणाशक बसता आनी कितें साद्य जातकच आपूण उपोषण सोडटलो हें प्रार्थना सभेंत जाहीर करताले. पूण 12 जानेवारीच्या उपोशणात संबंदान 55 कोटीचो उल्लेख नाशिलो. देशात सुरू आशिल्लो हिंसाचार हेंच आपल्या उपोशणाचें कारण सांगलें.

भारतान उरिल्ली रक्कम दिनासतना रावप म्हणल्यार कायदेशीर पराभवाक आमंत्रण दिवप जातलें हाचेर 15 जानेवारीक जाल्ल्या मंत्रीमंडळाच्या बैठकीत एकमत जालें आनी भारताची आंतराराष्ट्रीय थरावेली प्रतिश्ठा शाबूत रावपाक उरिल्ले पयशे दिवप अशें थारलें. हे 55 कोटी दितकच गांधीजीन 15 जानेवारीक उपोशण सोडले ना. गांधीजीची कूड अशक्त जाल्ली आनी दोतोरान इशारो दिल्लो तरी तांणी उपोशण सोडले ना. जेन्ना सगल्या धर्माच्या प्रतिनिधींनी दिल्लीतलो हिंसाचार बंद करपाच्या सोपूतपत्राचेर सयो केल्यो तेन्नाच 18 जानेवारीक गांधीजीन तें सोडलें.

त्याच म्हयन्याच्या 30 तारखेक गोडसेन तांची हत्त्या केली. अश्या महात्म्याचेर जाल्ले हे चुकीचें आरोप जांचो कसलोच पुरावो ना. जाल्यार जे मुद्दे हांवें ह्या लेखात मांडल्यात तांचे भरपूर पुरावे आसात, दस्तावेज दिता. भारता खातीर तांणी केल्ल्या निसुवार्थ सेवे खातीर, त्यागा खातीर महात्मा गांधीजीक नमन.

–

(संदर्भ : 1. त्याने गांधींना का मारलं?, 2. अज्ञात गांधी, 3. गांधी अॅण्ड भगत सिंग, 4. नथुरामायण, 5. गांधी नावाचे महात्मा, 6. महात्म्याची अखेर, 7. गांधी का मरत नाही?)

संपदा कुंकळकार
98501 49319