काव्य सौंदर्य: कविता रुचीक करूंक वखद

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आपुणूच शाणो म्हणप्याक लेगीत बुद्धीची गरज आसता.  पडले बगर घायाचो अणभव येना आनी चाकले बगर कोडूसाण कळना ते भशेन दोन- चार कविता वो कवितांचीं पुस्तकां बरयलीं म्हूण कोण शाणो जातलोच अशें म्हणूंक जावंचें ना. जाणकाराचें शाणेपण आयकून ताचेर प्रभुत्व दाखोवंक जाय.

एक बरो साहित्यीक जातलो जाल्यार ताणें फक्त साहित्य वाचलें म्हूण जायना, साहित्य घडोवंक मार्गदर्शक पुस्तकां वाचूंक जाय. असल्या पुस्तकांचो देवनागरी लिपींत जायतो विकास जाला, जाल्यार रोमी लिपींत थोडींशीं पुस्तकां आसात. तांतूंतलें एक पुस्तक म्हळ्यार ‘काव्य सौंदर्य.’  काव्य सौंदर्य म्हळ्यार कवितेची वो काव्याची सुंदरताय. हें पुस्तक ज्येश्ठ साहित्यीक, आदलो शिक्षक तसोच आकाशवाणी आनी दुरदर्शनाचो आदलो संचालक पंढरीनाथ डी. लोटलीकार हाणें बरयलां. दाल्गादो कोंकणी अकादेमीन उजवाडायल्ल्या ह्या ‘हार्ड बाउंड’ पुस्तकाचें मोल फकत १६० रुपया आसा आनी तें पणजेच्या ड’स प्रिंटर्सान छापलां. ताका सुमार १४५ पानां आसात. ताचें मुखचीत्र अशोक चोडणकारान आंखलां आनी फाटल्या कव्हराचेर बरोवप्याची वळख आसा.

फाटभूंय

भाशेक लागून मनशाचो विकास जाला, अशें म्हणपांत कांयच चूक ना.  मनीस आपल्या विकासा खातीर जितलीं माध्यमां वापरता, तीं सगळीं भाशेचे बुनयादीचेर उबीं आसात. ते पसत भाशेचीं तरेकवार आंगां, रुपां आनी तांक बरोवप्यांक शिकोवंचे खातीर ह्या पुस्तकाची निर्मिणी जाल्या. कोंकणी भाशेचो आनी साहित्याचो अभ्यास करतल्यांच्या गिन्यानांत भर पडची, भास- विशयाक, साहित्य शिकप्यांक आनी शिकोवप्यांक आदार साहित्य जावंचे खातीर हें पुस्तक वापरचें अशीय ह्या बरोवप्याची मोख आसा.  कोंकणी भास, तिचें साहित्य आनी साहित्यांतल्या काव्या संबंधीं विवीध तत्वां ह्या पुस्तकांत नदरेक येतात. कोंकणीच्या साहित्य- विकासाचे नदरेन चिंतप करूंक आनी भाशेचे उतरावळीक बळ दिवंक उतरांचें आंग, रूप आनी मूळ समजावपाचीय कला हातूंत मेळटा. हें पुस्तक कोंकणी साहित्यांत ‘गिन्यान साहित्याची’ भर घालता, भोव करून कविता रचतल्यांक काव्य- शास्त्राची बेस- बरी जाणविकाय दिता आनी कवितेचो दर्जो वाडोवंक वाट दाखयता. ह्या मार्गदर्शक आनी विचारांचे पुंजेच्या पुस्तका खातीर लोटलीकार बाबाक शाबासकी.

कवितेचो गाभो

कविता हो थोडे भितर जायतें कितें सांगपाचो, भोव म्हत्वाचो आनी कितलेशाच जणांच्या आवडीचो साहित्यप्रकार.  कवी आपल्या मनांतल्या भावनांक उतरांचें रूप दिता, तेन्ना ती कविता जाता. ती कविता ताल, लय, यमक सारक्यो गजाली मतींत धरून बरयल्यार कवितेची रूच आनी दर्जो वाडटा. रचिल्ली कविता जर काव्य- अलंकारांचो अभ्यास करून बरयत, जाल्यार ती खुबूच उंचेल्या पांवड्यार पावता. ते नदरेन सगळ्या कवींक उपेगी थारतले अशे विचार हातूंत आसात. भास आनी साहित्य शिकोवपी शिक्षकांकूय मार्ग्दर्शन करपाची तातूंत तांक आसा. भास मनशाची वळख, कसब आनी कुवेत दाखोवंक कशी आदाराची आसा हें ह्या पुस्तकांत मेळटा. ह्या तत्वनिश्ठांच्या आदारान साबार तरांनी तयार जाल्ले कवितेची सुंदरताय, काव्यांतल्या नव रसांची फोडणी, अनुप्रास, उपमा, रुपक आनी यमक हे काव्य अलंकार, मुक्त- छंद आनी छंद- बद्ध कवितेंतलें काव्य, कवितेची बांदणी, व्यक्तिभास, स्वर- भास आनी विरोध- भास हे सारक्या कविता- गुणांचो हातूंत आस्पाव आसा. 

काव्याचो रस- स्वाद घेतना गद्य आनी पद्य हातूंतलो फरक, कवितेचो रंग, वास आनी रूच रंगयल्ली मेळटा.  काव्या कडेन पळेवपाची पोरणी आनी नवी नदर जागोवंक लोटलीकार बाबान उतरांचे गिरेस्तकायेंतल्यान काव्याचें दर्शन कशें घडटा आनी साहित्य हो एक कला प्रकार म्हण कित्याक मुखार आसा हाचें युक्त स्पश्टिकरण दिलां.  कवितेंतली सृजनशीलताय आनी साहित्य- प्रतिभा हाचेरूय उजवाड घाल्ल्यान कवितेचीं आनीक आंगां समजूंक हें पुस्तक आदाराचें थारता.

पुस्तकाचो वापर

‘काव्य सौंदर्य’ हें पुस्तक जर खंयच्याय भाशेंतल्या कवींनी वापरलें जाल्यार, आपल्या कवितांनी नवेपण हाडूंक तांकां खूब आदार जातलो.  कित्याक तातूंत शब्दरचना आनी साहित्य भांडार गुंथूंक कलात्मक नदरेन विवेचन केल्लें आसा. आपणें रचिल्ली कविता प्रगल्भ आसची अशें कोणाकूय दिसता जाल्यार ताणें साहित्याचो खोल अभ्यास करतना ह्या पुस्तकाचो वापर करचो.  रोमी लिपिंतली कविता सवका- सवका उंचायेर येवंक लागल्या, कवितेंत घुस्मटिल्लें काव्य आनी वर्णन सुधारूंक लागलां.  आपुणूच शाणो म्हणप्याक लेगीत बुद्धीची गरज आसता.  पडले बगर घायाचो अणभव येना आनी चाकले बगर कोडूसाण कळना ते भशेन दोन- चार कविता वो कवितांचीं पुस्तकां बरयलीं म्हूण कोण शाणो जातलोच अशें म्हणूंक जावंचें ना. जाणकाराचें शाणेपण आयकून ताचेर प्रभुत्व दाखोवंक जाय.  अश्या कवींक भाशेचे संदेश- प्रक्रियेचे तांकीची वळख करून दिवपी ह्या पुस्तकान आपले खातीर वेगळो जागो निर्माण केला.  ह्या पुस्तकाचो आदार घेतलो जाल्यार कविता निश्चितूच रूप घेतली आनी एक दीस आपल्या समिक्षकाक ‘ही म्हजी कविता’ म्हणूंक कवीक लज भोगूंक पडची ना बगर अधिकार निर्माण जातलो.

पुस्तकाचें खाशेलेंपण

‘काव्य-सौंदर्य’ हें एक सोदवावर पुस्तक.  तें बरोवप्यान शास्त्रीक नदरेन अभ्यास करून बरयलां. ताणें कवितेच्या वेग- वेगळ्या आंगांचेर उजवाड घाला. काव्याच्या विंगड- विंगड गजालींचेर विस्कटावन समजणी दिल्या. कविता उंचल्या दर्ज्यार व्हरूंक बरींच मार्ग्दर्शक तत्वां ह्या पुस्तकांत घाल्यांत. एक कविता रुचीक आनीक स्वादीश्ट करूंक कवीन कितें करचें हाचेरूय उपभोग दिल्यात. कवितेचो श्रृंगार म्हळ्यार अनुप्रास, रुपक, उपमा, यमक, व्यक्ती भास हांचो कवितेंत कसो उपयोग जाता ताची विस्कटावणी केल्या. कविता रचली आनी ती कोणेंच वाचली ना जाल्यार एका कवीक निराशीपण भोगता. हे खातीर कविता आनी वाचपी हांचे मदें नातें आसूंक जाय, असोय सूर ह्या पुस्तकांत आयला. आनीक एके खास गजालीचो बरोवपी ह्या पुस्तकांत उल्लेख करता.  कवितेंतल्यान एक सुंदर गीत घडोवं येता. कविता रचतना कविता रचप्यान संगिताचे नेम दोळ्यां मुखार  दवरून आपलीं घडपां मांडलीं जाल्यार कवितेक आपुणूच गिताचें रूप येवं येता आनी ती गितरुपान गावंकूय जाता.  तेच बराबर कवी कडेन आशिल्ल्या शब्द- भांडाराचो बरो उपयोग केल्यार साहित्याचोच चड फायदो जातलो हेंवूय बरोवपी स्पश्ट करता.  

सोंपयतना…

‘काव्य सौंदर्य’ हें पुस्तक कविता बरयतल्यांनी, शिकयतल्यांनी आनी कवितेचेर अभ्यास करतल्यांनी जेरूल वाचचें. काव्य प्रतिमा, कवितेंतलें काव्य आनी काव्य अलंकारांक समजनासतना कविता करूंकूच जावंची ना. बरी कविता रचूंक यत्न करुंया. त्या यत्नांत अभ्यास, वाचन, मंथन आनी शांत मन गरजेचें.  हें दर्शवपी कांय मानेस्तांनी पुस्तकाच्या शेवटाक आपले विचार मांडल्यात, ते पुस्तकाक पुरक आसात. भाशेंतल्यान मनशाची वळख करून दिवपी संगीतांतली भास आनी काव्य कला शिकयतल्या ह्या पुस्तका खातीर पंढरीनाथ डी लोटलीकार हाका परबीं फावतात.  ताणें वखदां- रुपीं असलें आनीकूय प्रज्वलीत अभिजात साहित्य रचूंक ताका लांब फुडार आवंडेतां.

—  

– विन्सी क्वाद्रूस, 

9822587498