तीन पांयांचो तिकलो घोडो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

“तीन पांयांचो तिकलो घोडो, तेचेर बसला काळो चेडो, हांसता पूण उलयना.” ल्हान आसताना आमी भुरगीं उमाण्यांनी खेळटालीं. तेन्ना बाबा हमखास आपल्या अपादान दवरिल्ल्या ह्या उमाण्याचो उल्लेख करतालो. तेन्ना न चुकता आमकां एक भेंडी लागताली. खूब वर्सांनी ह्या उमाण्याची परत याद जाली ती संवेदन केंद्र सांखळी संस्थेन कातकरी भुरग्यांक लागून घेतिल्ल्या क्रिडा मेळाव्याच्या निमतान.
कातकरी भुरग्यांचो खेळा मेळावो 4 आनी 5 नोव्हेंबर दिसांनी कुंभारवाडा निरंकाल, फोंड्यां जालो. त्या पयलीं सुमार एक म्हयनोभर संवेदन केंद्राच्या कार्यकर्त्यांनी तयारेक सुरवात केल्ली. संवेदन केंद्राच्या कार्यकर्त्यांक ह्या भुरग्यांची बऱ्या पैकीं नस कळिल्ली आसा. अक्षर वळख आनी अंक वळख करपा खातीर एप्रील-मे म्हयन्यांत एका म्हयन्यांचें निवासी शिबीर घेतिल्लें. तेन्ना तांची दिसपट्टी वेवस्थीत बसयल्ली. एक म्हयनो म्हणल्यार सगळ्या भुरग्यां मदीं बरोच फरक दिशिल्लो. पूण जितले कश्ट कार्यकर्त्यांक शिक्षण दिवपाक जाता तितले कश्ट खेळ घेवपाक वा खेळ शिकोवपाक जायना. हाचें कारण तशी शिक्षणाची गरज तांकां दिसना आनी आवड तांकां ना. पूण खेळ हो तांचे आवडीचो. तरी लेगीत तांकां सगळ्यांक लागीं करून एका जाग्यार एका कामा खातीर एकठांय हाडप कठीण जाता. हें काम करताना कार्यकर्त्यांक बरीच तकालस घेवची पडली.
सुमार एक म्हयनो तांकां आसा थंयच्यान लागीं करून प्रॅक्टीस घेवप. खेळांचे नेम समजून सांगप. परत परत तशें करून घेवप. हें सगळें करताना पाशिंयेंस सोंपपाचेंच. कारण कितलेंय सांगलें म्हण सगळ्यांचे तकलेन वचना आनी तीच तीच चूक परत परत करप जाता. आंगान कुशळटाय आसुनूय नेमाचो भंग केलो म्हण खेळगडो सर्तींतल्यान भायर पडपाची चड शक्यताय आसता. फुडें व्हडल्या मैदानार गेल्या उपरांत नेमांक लागून भुरगे सर्तींतल्यान भायर पडले जाल्यार? पोरूं शाळेंतल्यान एका भुरग्याक जिल्लो पातळेचेर धांवपा खातीर निवड जाल्ली. भुरगो धांव धांव धांवलो. वांगडचे खूब फाटल्यान उरले. पयलो येता येता म्हणल्यार तो डिसकॉलीफाय जालो. कारण कितें तर ताणें धांवपाचो ट्रॅक बदल्लो. आपली वाट बदलपाक जायना हें ताका खंय खबर? ताका लागून ह्या खेळा मेळाव्याच्या निमतान तांकां वेवस्थीत नेम समजून सांगपाचें आव्हान आसलें. कितलोय वेळ लागलो तरी नेम समजावपा बगर सोडप ना हो आमचो अट्टाहास आसलो. ताका लागून खेळ संयोजकांनी बरेच त्रास काडले. दशरथ, सज्जला, गौरीषा, बाबनी ह्या कार्यकर्त्यांचो कस पणाक लागलो.
कातकरी लोकांचो पारंपारीक उद्देग वानर मारपाचो. ताका लागून तांचो नेम अचूक. धनुश्य बाण धरपाची तांची कुशळटाय तोखणायेची. पारंपारीक पद्दतीन तयार केल्लें वेळवाचें / कणकीचें धनुश्य. ताका बेताचो प्रत्यंचा. बाण बेताचो पुण मुखार तेका लोखणाचें पातळ पातें, टोकाचें. हेर कोणाकूच तो बाण उखलून प्रत्यंचा ओडपाक जमनासलो. शिक्षकां सयत आमी सगळ्यांनी फोटो पेटोवपा पुरतो ताका हात लावन पळयल्लो. पूण हे इल्ले इल्ले भुरगे कांयच न्ही कशें धनुश्य हातान धरून, प्रत्यंचा ओडून बाण सोडटाले. कसलेच तरेच्यो आधुनीक सुविधा नासताना, दोळ्यांक दुर्बीण नासताना. आपले ताकदीच्या जोरार चाळीस वांव पयस आशिल्ल्या जाग्यार अचूक लक्षभेद करताले.
ह्या खेळा वांगडा धांवप, फुटबॉल, क्रिकेट, साकांनी धांवप, आनी ल्हान भुरग्यां खातीर, पालकां खातीर वेगवेगळ्यो सर्ती दवरिल्ल्यो. कबड्डीची आनी ह्या भुरग्यांची बरी गट्टी जमल्या. एका म्हयन्याच्या शिबिरा वेळार केरी हांगा सद्दां सकाळीं कबड्डी प्रशिक्षण दवरिल्लें. त्या एका म्हयन्याच्या सरावाचो परिणाम झटकरून ह्या वेळार दिश्टी पडलो. रेड मारपाक वचपी भुरगो पटापट पांय उखलून बोनस काडटना दिसतालो. दोळे मिलकावचे पयलीं तांची ही कृती जाताली. खेळ जिवाच्या आकांतान खेळटात. लागलें म्हण पळयनात. रगत येता ताचें पडिल्लें ना. आपल्या आपल्या वांगड्याक स्फूर्त दिताले. तापयताले. हात दिताले. खेळांतल्यान मजा घेताले. सगळे मेळून सुमार पस्तीस खेळां प्रकार जाले. तांचो ल्हानसो इनामां वांटप सुवाळो केलो.
मुळांत कातकरी जमात ही भटकी. गेल्या 2016 वर्सा तांचेर जाल्ल्या हल्ल्याक लागून ही जमात उजवाडान आयली. मानवी हक्क कार्यकर्यांच्या श्रमांक लागून निरंकारच्या पठारार तात्पुरत्या घरांक लागून सरकारान जागो उपलब्द करून दिलो. त्या उपरांत सगळे लोक एकी कडेन स्थायीक जाले.
रानांत भोंवताना जंय खाण, शिकार मेळटा थंय तात्पुरते तीन गुंडे लागीं करून चूल पेटोवन थंयच रांदून जेवप. बरी शिकार मेळटा जाल्यार थंयसरलो मुक्काम वाडोवप. नाजाल्यार परत भोंवप. दुसऱ्या जाग्यार वचप. मेळ्ळें कितें जाल्यार परत तीन गुंडे लागीं करून चार आयदानांतलें एक आयदान चुलीर दवरून रांदप. हे जिवनपद्दतीक लागून सदांची नितळसाण, संतुलीत खाण ह्या पसून हे लोक पयस उरले. आतां मुखेल प्रवाहान येताना कांय बदल गरजेचे आसात हें सत.
“तीन पांयांचो तिकलो घोडो, तेचेर बसला काळो चेडो, हांसता पूण उलयना.” ह्या उमाण्यान खूब फावटीं आमी हारलीं तेन्ना एक दीस ताचें उत्तर बाबान सांगलें. तीन पांयांचो तिकलो घोडो म्हणजे चूल. ताचेर बसला काळो चेडो म्हणजे तपलें, घस लागिल्लें. हांसता पूण उलयना, म्हणजे तांदूळ खतखतल्यात आनी धवो फेस येता. येयणी खुटू खुटू आवाज करता. तें तपलें हांसता पूण उलयना. असो अर्थ बाबान सांगिल्लो. असलीं खूब उमाणीं पयलीं तेंपार घालून खेळपाचो खेळ सदचो आसलो.
आतां तीन पांयांचो तिकलो घोडो चडशा घरांनी उरूंक ना. ताचो जागो गॅस सिलिंडरान घेतलो. हॉट प्लेटीन घेतलो. ताका लागून आतां हांसता पूण उलयना तो काळो चेडोय रांदचे कुडीन ना.
हो कातकरी भुरग्यांचो खेळा महोत्सव सोंपताना इनामां वांटप सुवाळ्याक लागून ह्या उमाण्याची याद जाली. विंगड विंगड खेळ जाले आनी ताचो इनामां भेटवण सुवाळो करताना विक्टरी स्टॅण्ड ना जालो. आतां करचें कितें म्हण देगेक आशिल्ले तीन गुंडे-चिरे हाडले. दोन एकार एक दवरले. ताचे देगेक एक चिरो दवरलो. दोन चिऱ्यांचेर पयलें इनाम फावो जाल्लो उबो रावलो. एका चिऱ्यार दुसरें इनाम फावो जाल्लो उबो रावलो, जाल्यार तिसरो सकयल जमनीर पयल्याचे कुशीक रावलो.
असो विक्टरी स्टॅण्ड कोणें केन्ना पळोवंक ना आसतलो. सदांच मेळत थंय तीन गुंडे लागीं करून रांदपी हे जमातीन तीन चिऱ्यांचो असो विक्टरी स्टॅण्ड म्हण उपेग केन्नाच करूंक ना आसतलो. तांकां तीन पांयांचो तिकलो घोडो नवो ना. पूण आयज ह्या क्रिडा मेळाव्याच्या निमतान ह्या तीन पांयांचो असो विक्टरी स्टॅण्ड केलो. आयज बाबा आशिल्लो जाल्यार ताका सांगता आसलें, “आयज ह्या तीन पांयांच्या तिकल्या घोड्यार काळो चेडो/चेडूं आसा. तो हांसता, उलयता, जिखता आनी भविश्याचीं नवीं सपनां पळयता.”

नमन सावंत धावस्कार
9765031800