अपंगूळपण कुडीचें न्हय मनाचें

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भिण्णें नांवाचो एक ल्हान गांव आसलो. त्या गांवचे लोक कश्ट करून पोट भरपी. शेतांत – कुळागरांत वावर, रानांनी वचून जळोव हाडून विकप हो तांचो आपलें आनी आपल्या घरच्यांचें पोट भरपाचो वेवसाय. कश्टाचें काम करून लेगीत तांच्या घरांत गरिबी. घरांत खाणां जेवणाक त्रास सोंसचें पडटालें. तरी आसतना ते काम-कश्ट करताले, आपले जिणेंत हार केन्नाच मान्नाशिल्ले. त्या गांवांत सात – आठ कुटुंब राबितो करून एकवटान आपली जीण जगताले. शाणू नांवाच्या मनशाचोय घराबो थंय रावतालो. शाणूक दोन चले, शाम व्हडलो चलो आनी वेद मदलो. त्याच बरोबर एक निमणी चली शीला आशिल्ली. ताची घरकान्न दोन वर्सां पयलीं सोंपिल्ली. शाणू आपल्या भुरग्यांक खूब कश्ट करून त्रास काडून वाडयतालो, तांकां शिकयतालो. शाणून आपल्या तिगा भुरग्यांक थंयचेच एक सरकारी शाळेंत पांचवी मेरेन शिकयलीं. फुडलें शिक्षण दिवंक ताचे कडेन जायनासले देखून ताणें आपल्या व्हडल्या चल्याक शामाक आपल्याक कामांत मदत करपाक सांगलें आनी शीलाक घरांतलें काम करपाक सांगलें. पूण एकल्या भुरग्यान तरी शिकून व्हड मनीस जावचो आनी आपली घरची परिस्थिती बदलची देखून ताणें कश्ट करून आपल्या पोटाक चिमटो काडून वेदाक फुडें शिकपाक धाडलो. अशे तरेन चार – पांच वर्सां गेलीं. वेदान आपली मॅट्रीक पूर्ण केली. कांय म्हयन्यांनी शाणून वेदाक म्हणलें, ” वेद आतां तूं मॅट्रीक शिकला. खंयच्याय शारांत वचून कसलीय नोकरी कर.” वेदान ताचें सांगणें कानार मनार घेतलें ना.
शाम खूब कश्टी भुरगो आशिल्लो. ताका आपल्या बापायचे कश्ट पळोवन खूब दुख्ख जातालें. कांय फावटी तो आपल्या बापाय वांगडा रानांनी वचून जळोव हाडटालो. शीलाय आपल्या घरच्या कामां वांगडा बापायक ताच्या कामांत मदत करतालें पूण वेद हो शामा आनी शीला सारको नाशिल्लो. ताका कश्ट, त्रास, काम, करपाक वाज येतालो. कांय फावटी ताका दिसतालेंस “हे कश्ट करचे परस खंय पयस वचून भीक मागल्यार आपलें पोट भरतलें.”
शाणू हो एक शेतकार आशिल्लो, गीम सोंपून पावसाळो लागिल्लो. सगळो गांव शेताच्या कामा खातीर व्यस्त आशिल्लो. गांवचीं भुरगीं आप-आपल्या आवय बापाय वांगडा शेतांनी तांच्या कामांत हात बोट घालूंक वतालीं. शामूय आपल्या बापाय वांगडा शेतात वचूंक भायर सरतालो, हें पळोवन शाणू वेदाकूय आपल्या वांगडा शेतांत आपयतालो पूण वेद शेतांत वचपाक बेजारतालो कारण ताका थंय कश्ट करचे पडटाले, नडणी काडची पडटाली, बांद सारको करचो पडटालो आनी हें सगळें करूंक ताका वाज येतालो. तरी आसतना शाणू ताका व्हरतालो. सगळ्यांचें शेत रोवन जालें, त्या वर्सा पावसूय शेताक फाव सारको मेळ्ळो, शेत पिकून भांगरा सारकें चकचकतालें. पुराय भिण्णें गांवाक भांगराळें रूप आयिल्लें. शेत लुंवपा खातीर तयार जाल्लें. गांवचो लोक एकामेकांगेर शेत लुंवंक वतालो. एक दीस शाणूच्या शेताची लुंवणी आशिल्ली. शेजारी सगळे तांच्या आदाराक आयिल्ले. शामय खूब वावुरतालो पूण वेद एका कामाक हात लायनाशिल्लो, शाणून वेदाक फोरसान व्हेल्लो. लुंवणी सोंपली, सगळ्यांनी मेळून भात फळार हाडून उडयलें आनी सगळे शेजारी आप-आपल्या घरा परतले. शाणून शामाक आनी वेदाक घरा वचपाक सांगलें, ते दोगूय घरा आयलें, त्या दिसा वेद खूब ज्यार जालो.
कांय दिसांनी भात सुकोवन घरा हाडपाचो वेळ जालो. शाणून तिगांय भुरग्यांक सांगलें, “आयज भात घरा हाडपाक जाय देखून तुमी म्हाका मदत करपाक येवप.” अशें सांगून शाणू गेल्लो. शीला आनी शाम दोगूय भात घरा हाडूंक बापायक मदत करपाक भायर सरलीं, तांणी वेदाकय येवंक सांगलें पूण वेद गेलो ना. वेद आयलो ना तें पळोवन शाणूक तिडक मारली, सगळें काम सोंपतकच सांज-वेळार शाणू घरा आयलो. ताणें वेदाक खूब तापयलो, वेदाकूय खूब राग आयलो. ताणें म्हणलें, “म्हाका आसलीं कामां करपाक आवडनात.” अशें म्हणून तो घर सोडून वचपाक भायर सरलो. शीलान ताका आडावपाचो खूब यत्न केलो पूण वेदान ताचें एक आयकलो ना आनी तो भायर सरून गेलो. हें पळोवन शाणूक खूब दुख्ख जालें, “आसूं परत येतलो” म्हणून तो शांत रावलो.
कांय दिसांनी भोंवन भोंवन वेद दारबान नांवाच्या एका व्हड शारांत पावलो. ह्या चार – पांच दिसांनी ताचे कडेन आशिल्ले नाशिल्ले सगळे पयशे सोंपले. तो खाणां-जेवणांक पातिशेर जावंक लागलो. ताणें येतना आपल्या वांगडा आपली मॅट्रिकेची प्रमाणपत्रिका हाडिल्ली. आपली मॅट्रिकेची प्रमाणपत्रिका घेवन तो काम सोदूंक भोवंक लागलो. ताची प्रमाणपत्रिका पळोवन ताका एका मॉलांत सुपरवायझर म्हणून नोकरी मेळ्ळी. दोन म्हयने ताणें थंय काम केलें आनी आपणाक त्रास जातात म्हणून ताणें ती नोकरी सोडली. उपरांत कांय दीस ताणें एका दुकानार काम केलें. थंय आपणाक त्रास जातात म्हणून ताणें तीय नोकरी सोडली.
कांय दीस ताणें तशेंच काडले. आशिल्लो नाशिल्लो हातांतलो सगळो पयसो काबार केलो. खाणां – जेवणांक पातिशेर जावंक लागलो, भाड्या रुमाचे पयशे दिवंक जायना जालें देखून घराच्या धनयान ताका घरा भायर घातलो. कांय वेळ तो बसून चिंतपाक लागलो, “हांवें घर सोडून चूक केली, घरा आशिल्लो जाल्यार आयज असले त्रास जावचे नाशिल्ले.” हें चिंत्तां चिंत्तां ताची नदर थंयच भीक मागूंक बशिल्ल्या एका भिकाऱ्याचेर गेली. ताणें त्या भिकाऱ्याक बारीकसाणीन नियाळ्ळो. त्या भिकाऱ्याचें खाड लांब आनी बुरशें आशिल्लें, पिजकी आंगावली आंगार घातिल्लीं, हरशीं तो भिकारी हात पांयान बरो आशिल्लो पूण ताच्या भेसाक पळयल्यार ताचें चुरचुरें दिसतालें. आनी ताच्या त्या भेसाक पळोवन ते वाटेन येवपी वचपी लोक ताका धा-वीस रुपया घाताले आनी हाचेर ताची बरी जोड जाताली. हें पळोवन वेदाक एक युक्ती सुचली.
दुसऱ्या दिसा सकाळ फुडें वेद पिंदकी भोतरां सारकीं वस्त्रां घालून लोक येवपी वचपी सुवातेर बसलो. येवपी वचपी लोक ताच्या भेसाक पळोवन ताका धा – वीस रुपया घाताले. त्या दिसा ताची बरीच जोड जाली. हें पळोवन वेदाक व्हड उमेद जाली. “कांयच करिनासतना इतली जोड” म्हणीत तो हांसपाक लागलो. दुसऱ्या दिसा सकाळ फुडें परत तो तेच सुवातेर बसलो. पांच – स म्हयने जाले. ताका खूब पयसो मेळपाक लागलो. अशे तरेन ताका भीक मागून कांयच काम करिनासतना पयसो जोडपाची संवय जाली.
एक दीस वेद असोच बसून भीक मागतालो. एक मनीस ताचे सरीं आयलो आनी ताच्या ताटांत वीस रुपया घातले. वीस रुपया पळोवन वेदाक बरें दिसलें. ताणें आपली तकली वयर काडून त्या मनशान पळयलो. तो मनीस बरो शर्ट पॅण्ट घालून आशिल्लो. पूण त्या मनशाक एक पांय नाशिल्लो देखून ताच्या हातांत मूल आशिल्लें. त्या मनशाक पळोवन वेदाक अजाप जालें आनी तो ताका पळयत उरलो. सांज जाली. वेद आपल्याक पडिल्ले पयशे घेवन आपल्या रुमांत आयलो. ताका आयच्या दिसा मेळिल्ल्या पयशाचें पडुंकूच नाशिल्लें. ताच्या मनांत परत परत त्या मनशाचेंच चित्र येतालें. ताका ते राती न्हीद पडली ना. दुसऱ्या दिसा सकाळ फुडें परत तो तेच सुवातेर भीक मागूंक बसलो पूण ताच्या मनांत आजून त्या मनशाचीच याद येताली. आयच्या दिसा ताची बरीच जोड जाली निमणे, उठपाच्या वेळार ताच्या मुखार परत तो मनीस आयलो आनी परत ताणें वेदाच्या ताटांत वीस रुपया घाले. हें पळोवन वेदान ताका विचारलें, “तुज्या पांयाक कितें जालें?”
त्या मनशान ताका जाप दिली, “ल्हान आसतना शाळेंत वतना म्हाका अपघात जाल्लो.”
वेदान ताका परत प्रस्न केलो, “अपघात जावन तुजो पांय मोडलो तरी आसतना तूं कामाक वता?”
ताणें जाप दिली “हय. म्हाका एक पांय ना जाल्यार कितें जालें म्हाका काम करपाक हात आसात, उलोवपाक तोंड आसा, पळोवपाक दोळे, आयकूंक कान. सगळें आसा जाल्यार म्हजे कडेन काम जाता आनी काम करून म्हजें आनी म्हज्या घरच्यांचें पोट भरपाक म्हाका खोशी जाता.” हें सांगून तो मनीस थंय सावन गेलो.
वेद आपणाक मेळिल्ले पयशे घेवन रुमांत गेलो आनी त्या पयशांक पळोवन रड रड रडलो. ताका स्वताचीच तिडक मारली. आपल्याचोच राग आयलो. ताका दिसलें, तो मनीस कुडीन अपंगूळ आसून लेगीत मनान घटमूट आनी आपूण कुडीन घटमूट आसून लेगीत मनान अपंगूळ. आपणाक ल्हानाचो व्हड केल्ल्या बापायक दुखयल्या पासत ताका स्वताचीच लज दिसली. त्या वेळार ताणें थारायलें, “हांव कश्ट करून, नोकरी करून आपलें आनी आपल्या घरच्यांचें पोट भरतलों, हांव घटमूट मनीस म्हणून स्वताक दाखयतलों.”
दुसऱ्या दिसा वेद नोकरी सोदूंक लागलो. कांय दिसांनी ताका एके कंपनींत काम मेळ्ळें. चार – पांच म्हयने ताणें खूब काम केलें. आपले पयशे घरा बापाय कडेन दिवपा खातीर ताणें सांबाळून दवरले. कंपनींत एक दिसाची सुटी घेवन तो गांवांत आपल्या घरा गेलो. ताका पळोवन शाणू खूब खोशी जालो आनी ताका घट्ट धरून वेंग मारून रडलो. वेदान शाणू कडेन माफी मागली आनी आपणे कश्टान जोडिल्ले पयशे ताणें आपल्या बापायच्या हातांत दवरले आनी म्हणलें, “हांव आतां कश्ट करतलों आनी तुमकां सांबाळटलों.” हें आयकून शाणू, शाम आनी शीला खोशी जालीं आनी तांणी वेदाक घट्ट वेंग मारली.

प्रिन्सी डा काॅस्ता
9145606652